Adhyaya 57: The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे गङ्गावतारो नाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः । सप्तपञ्चाशोऽध्यायः- ५७ । क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितन्त्वेतज्जम्बूद्वीपं समासतः । यदेतद्भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम् ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలోని ‘గంగావతరణ’ అనే యాభై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు యాభై ఏడవ అధ్యాయం. క్రౌష్టుకి అన్నాడు— భగవన్, మీరు జంబూద్వీపాన్ని సంక్షేపంగా వివరించారు. అలాగే ఇతరత్ర కర్మ ఇక్కడిలా పుణ్యఫలప్రదం కాదని కూడా చెప్పారు.

Verse 2

पापाय वा महाभाग ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यञ्चान्तञ्च गम्यते ॥

ఓ మహాభాగ, భారతాన్ని తప్ప— పాపం వల్లగానీ ఇతర కారణం వల్లగానీ— ఇక్కడి నుండి స్వర్గం, మోక్షం, అలాగే మధ్యమ మరియు పరమ పురుషార్థాలు కూడా లభిస్తాయి.

Verse 3

न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते । तस्माद्विस्तरशो ब्रह्मन् ! ममैदद्भारतं वद ॥

నిజంగా భూమిపై ఇతరత్ర మానవులకు కర్మ (మార్గరూపంగా) విధించబడలేదు. అందువల్ల, ఓ బ్రహ్మన్, ఈ భారతాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 4

ये चास्य भेदाः यावन्तो यथावत् स्थितिरेव च । वर्षोऽयं द्विजशार्दूल ! ये चास्मिन् देशपर्वताः ॥

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠ వ్యాఘ్రా, ఈ ప్రాంతానికి ఎన్ని విభాగాలు ఉన్నాయో, దాని యథోచిత విన్యాసం ఏమిటో, అలాగే ఈ వర్షంలో ఉన్న దేశాలు మరియు పర్వతాలను కూడా నాకు చెప్పండి.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोध मे । समुद्रान्तरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम् ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు— నా నుండి భారతవర్షంలోని తొమ్మిది విభాగాలను విను. అవి సముద్రాలచే విభజింపబడి, పరస్పరం చేరలేనివని తెలుసుకో.

Verse 6

इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस्तथा ॥

ఇంద్రద్వీపం, కశేరుమాన్, తామ్రవర్ణం, గభస్తిమాన్; అలాగే నాగద్వీపం, సౌమ్య, గాంధర్వ, వారుణ—ఇవి ద్వీపాలు/ప్రాంతాలు అని పేర్లతో చెప్పబడినవి.

Verse 7

अयन्तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां हसस्त्रं वै द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरात् ॥

ఇది వారిలో తొమ్మిదవ ద్వీపం; సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంది. దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వరకు కొలిచిన దాని విస్తీర్ణం వెయ్యి యోజనాలు.

Verse 8

पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तः स्थिताः द्विज ॥

దాని తూర్పు అంచున కిరాతులు, పశ్చిమ అంచున అలాగే యవనులు ఉంటారు. సరిహద్దుల వద్ద బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు నిలిచియున్నారు, ఓ ద్విజోత్తమా.

Verse 9

इज्याध्यायवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः । तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते ॥

యజ్ఞం/ఆరాధన, వేదాధ్యయనం, వ్యాపారం మొదలైన కర్మల ద్వారా వారు శుద్ధి పొందుతారు; మరియు ఆ వృత్తుల ద్వారానే జరిగే వారి సామాజిక వ్యవహారమూ ప్రశంసనీయమని అంగీకరించబడుతుంది.

Verse 10

स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥

అక్కడ స్వర్గప్రాప్తి మరియు మోక్షప్రాప్తి కూడా ఉన్నాయి; అలాగే పుణ్యం, పాపం కూడా ఉన్నాయి. (ఆ దేశంలో) మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమాన్, ఋక్ష పర్వతాలు ఉన్నాయి.

Verse 11

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः । तेषां सहस्रशश्चान्ये भूधराः ये समीपगाः ॥

వింధ్య మరియు పారియాత్ర—ఇలా ఇక్కడ ఏడు ‘కులాచల’ పర్వత-వ్యవస్థలు చెప్పబడ్డాయి. వాటి సమీపంలో వేలాది ఇతర ఆధారభూత సహాయక పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 12

विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश्चात्र सानवः । कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दर्दुराचलः ॥

ఇక్కడ శిఖరరేఖలతో కూడిన, మనోహరమైన, విశాలమైన, మహావిస్తీర్ణ-మహోన్నత పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి—కోలాహల, వైభ్రాజ, మందర, దర్దుర పర్వతాలు.

Verse 13

वातस्वनो वैद्युतश्च मैनाकः स्वरसस्तथा । तुङ्गप्रस्थो नागगिरि रोचनः पाण्डराचलः ॥

వాతస్వన, వైద్యుత; మైనాక, స్వరస; తుంగప్రస్థ, నాగగిరి, రోచన, పాండరాచల—ఇవి అక్కడ ఉన్న పర్వతాలు.

Verse 14

पुष्पो गिरिर्दुर्जयन्तो रैवतोऽर्बुद एव च । ऋष्यमूकः सगोमन्तः कूटशैलः कृतस्मरः ॥

పుష్పగిరి, దుర్జయంత, రైవత, అర్బుద; ఋష్యమూక, గోమంత, కూటశైలం, కృతస్మర—ఇవీ పర్వతాలే.

Verse 15

श्रीपर्वतश्चकोरश्च शतशोऽन्ये च पर्वताः । तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाश्चार्याश्च भागशः ॥

శ్రీపర్వతం, చకోరము, అలాగే మరెన్నో వందల పర్వతాలు ఉన్నాయి. వాటితో కలిసి జనపదాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయి—మ్లేచ్ఛులు, ఆర్యులు తమ తమ భాగాలలో స్థిరంగా ఉన్నారు.

Verse 16

तैः पीयन्ते सरित्श्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ्निबोध मे । गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा तथापरा ॥

నా నుండి సరిగా వినుము—పానయోగ్య జలములు గల శ్రేష్ఠ నదులు: గంగా, సరస్వతి, సింధు, చంద్రభాగా మరియు ఇతరములు।

Verse 17

यमुना च शतद्रुश्च वितस्तेरावती कुहुः । गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृशद्वती ॥

అలాగే యమునా, శతద్రు, విటస్తా, రావతీ, కుహూ, గోమతీ, ధూతపాపా, బాహుదా మరియు సదృశద్వతీ।

Verse 18

विपाशा देविका रङ्क्षुर्निश्चीरा गण्डकी तथा । कौशिकी चापगा विप्र ! हिमवत्पादनिःसृताः ॥

విపాశా, దేవికా, రంక్షు, నిశ్చీరా మరియు గండకీ; అలాగే—ఓ బ్రాహ్మణా—కౌశికీ, ఆపగా—ఇవి హిమవత్ పాదాల (శిఖరఢాళాల) నుండి ప్రవహించే నదులు।

Verse 19

वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्री सिन्धुरेव च । वेण्वा सानन्दनी चैव सदानीरा मही तथा ॥

వేదస్మృతి, వేదవతీ, వృత్రఘ్రీ మరియు సింధు; వేణ్వా, సానందనీ, సదానీరా అలాగే మహీ।

Verse 20

पारा चर्मण्वती नूपी विदिशा वेत्रवत्यपि । शिप्रा ह्यवर्णो च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः ॥

పారా, చర్మణ్వతీ, నూపీ, విదిశా మరియు వేత్రవతీ; అలాగే శిప్రా, అవర్ణా—ఇవి పారీయాత్ర పర్వతప్రాంతంలో ఆశ్రయించిన నదులుగా స్మరించబడుతాయి।

Verse 21

शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरथाद्रिजा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा ॥

శోణ, మహానదా, నర్మదా, సురథాద్రిజా; అలాగే మందాకిని, దశార్ణా, చిత్రకూటా మొదలైన ఇతర నదులు।

Verse 22

चित्रोत्पला सतमसा करमोदा पिशाचिका । तथान्या पिप्पलिश्रोणिर्विपाशा वञ्जुला नदी ॥

చిత్రోత్పలా, సతమసా, కరమోదా, పిశాచికా; అలాగే ఇతరులు—పిప్పలిశ్రోణీ, విపాశా, వంజులా నది।

Verse 23

सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः । (विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी ॥

సుమేరుజా, శుక్తిమతీ, శకులీ, త్రిదివాక్రము; అలాగే (వింధ్య/స్కంధ—పాఠం అనిశ్చితం) పాదప్రాంతం నుండి పుట్టినవని చెప్పబడిన ఇతర నదులు, ఇంకా ‘వేగవాహినీ’ అనే మరో నది।

Verse 24

शिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती । वेण्या वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती ॥

శిప్రా, పయోష్ణీ, నిర్వింధ్యా, తాపీ, సనిషధావతీ; వేణ్యా, వైతరణీ, అలాగే సినీవాలీ, కుముద్వతీ।

Verse 25

करतोया महागौरी दुर्गा चान्तःशिरा तथा । (ऋक्ष) (विन्ध्य) पादप्रसूता स्ता नद्यः पुण्यजलाḥ शुभाḥ ॥

కరతోయా, మహాగౌరీ, దుర్గా, అలాగే అంతఃశిరా—ఈ నదులు (ఋక్ష/వింధ్య—పాఠం అనిశ్చితం) పాదప్రాంతం నుండి పుట్టినవని చెప్పబడుతున్నాయి; ఇవి పవిత్ర జలాలతో శుభప్రదమైనవి।

Verse 26

गोदावरी भीमरथा कृष्णा वेण्याऽथापरा । तुंगभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी तथापगा ॥

గోదావరి, భీమరథా, కృష్ణా, వేణ్యా; అలాగే తుంగభద్రా, సుప్రయోగా, వాహ్యా, కావేరీ—ఈ పవిత్ర నదులు ప్రవహించుచున్నవని పేర్కొనబడినవి।

Verse 27

पादविनिष्क्रान्ता इत्येताḥ सरिदुत्तमाः । कृतमाला ताम्रपर्णो पुष्पजा सूत्पलावती ॥

ఈ నదులు శ్రేష్ఠమని చెప్పబడుతున్నవి; సహ్య, వింధ్యాది పర్వతాల పాదాల నుండి ఉద్భవించినట్లుగా—కృతమాలా, తామ్రపర్ణా, పుష్పజా, సూత్పలావతీ కూడా.

Verse 28

मलयाद्रिसमुद्भूता नद्यः शीतजलास्त्विमाः । पितृसोमर्षिकुल्या च इक्षुका त्रिदिवा च या ॥

మలయ పర్వతం నుండి జన్మించిన ఈ నదులు శీతల జలములు కలవవి—పితృసోమర్షికుల్యా, ఇక్షుకా, త్రిదివా కూడా.

Verse 29

लाङ्गूलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी ॥

మహేంద్ర పర్వతం నుండి ఉద్భవించినవిగా లాంగూలినీ, వంశకరా స్మరించబడుతున్నవి; అలాగే ఋషికుల్యా, కుమారీ, మందగా, మందవాహినీ కూడా.

Verse 30

कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः । सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः ॥

శుక్తిమతం నుండి ఉద్భవించిన కృపా, పలాశినీ కూడా స్మరించబడుతున్నవి. ఈ నదులన్నీ పవిత్రములు—ప్రతి నది సరస్వతీ, ప్రతి నది గంగా—సముద్రం వైపు ప్రవహించుచున్నవి.

Verse 32

विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः स्मृताः । अन्याः सहस्रशश्चोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तम ॥ प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश्च याः । मत्स्याश्वकूटाः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः ॥

సర్వ నదులు లోకమాతలుగా స్మరించబడుతాయి; అవి సమస్త పాపాలను హరించేవి. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఇంకా వేలాది చిన్న నదులు కూడా చెప్పబడ్డాయి. కొన్ని వర్షాకాలంలో ప్రవహిస్తాయి, మరికొన్ని సంవత్సరమంతా—మత్స్యాశ్వకూటా, కుల్యా, కుంతలా, కాశికోశలా వంటి నదులు।

Verse 33

अथर्वाश्चार्कलिङ्गाश्च मलकाश्च वृकैः सह । मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशोऽमी प्रकीर्तिताः ॥

అథర్వాలు, అర్కలింగాలు, మాలకాలు—వృకులతో కలిసి—ఇవే ప్రధానంగా మధ్యదేశంలోని జనపదాలుగా వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 34

सह्यस्य चोत्तरे या तु यत्र गोदावरी नदी । पृथिव्यामपि कृतस्त्रायां स प्रदेशो मनोरमः ॥

సహ్య పర్వతశ్రేణికి ఉత్తరంగా, గోదావరి నది ఉన్న చోట, ఆ ప్రాంతం అత్యంత మనోహరం—భూమిపై సుందరంగా నిర్మితమైన భూభాగంలా।

Verse 35

गोवर्धनं पुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः । वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः ॥

మహాత్ముడైన భార్గవ వంశానికి చెందిన గోవర్ధనము అనే మనోహర నగరం ఉంది. (అలాగే) వాహ్లీకులు, వాటధానులు, ఆభీరులు, కాలతోయకులు కూడా (ఉల్లేఖించబడ్డారు)।

Verse 36

अपरान्ताश्च शूद्राश्च पल्लवाश्चर्मखण्डिकाः । गान्धारा गबलाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः ॥

అపరాంతులు, శూద్రులు, పల్లవులు, చర్మఖండికులు; అలాగే గాంధారులు, గబలులు, మరియు సింధు–సౌవీర–మద్రక ప్రజలు కూడా (ఉల్లేఖించబడ్డారు)।

Verse 37

शतद्रुजाः कलिङ्गाश्च पारदाः हालमूषिकाः । माठराः बहुभद्राश्च कैकेया दशमालिकाः ॥

శతద్రుజులు, కలింగులు, పారదులు, హాలమూషికులు; మాఠరులు, బహుభద్రులు, కైకేయులు, దశమాలికులు—ఇవన్నీ పేర్కొనబడిన జనపదాలు.

Verse 38

क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च । काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा हर्षवर्धनाः ॥

ఇక్కడ క్షత్రియుల నివాసాలు, వైశ్య–శూద్ర వంశాలు కూడా ఉన్నాయి; అలాగే కాంబోజులు, దారదులు, వర్వరులు, హర్షవర్ధనులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 39

चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला बाह्यतो नराः । आत्रेयाश्च भरद्वाजाः पुष्कलाश्च कशेरुकाः ॥

చీనులు, తుఖారులు, అలాగే బయటి దేశాలలో నివసించే అనేక జనులు; ఇంకా ఆత్రేయులు, భారద్వాజులు, పుష్కలులు, కశేరుకులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 40

लम्पाकाः शूलकाराश्च चूलिका जागुडैः सह । औषधाश्चानिमद्राश्च किरातानां च जातयः ॥

లంపాకులు, శూలకారులు, జాగుడులతో కూడిన చూలికులు; ఔషధులు, అనిమద్రులు; అలాగే కిరాతుల వివిధ గోత్రాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 41

तामसा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तुङ्गनास्तथा । शूलिकाः कुहकाश्चैव ऊर्णा दर्वास्तथैव च ॥

తామసులు, హంసమార్గులు; కాశ్మీరులు, తుంగనులు; శూలికులు, కుహకులు; అలాగే ఊర్ణులు, దర్వులు కూడా పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 42

एते देशा ह्युदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोध मे । अध्रारका मुदकरा अन्तर्गिर्या बहिर्गिराः ॥

ఇవే నిజంగా ఉత్తరదేశాలు; ఇప్పుడు నన్ను విని తూర్పు దేశాలను తెలుసుకో—అధ్రారకులు, ముదకరులు, అంతర్గిర్యులు, బహిర్గిరులు.

Verse 43

यथा प्रवङ्गा रङ्गेया मानदा मानवर्तिकाः । ब्राह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा ज्ञेयमल्लकाः ॥

అలాగే తూర్పు దేశాలలో ప్రవంగులు, రంగేయులు, మానదులు, మానవర్తికులు; బ్రాహ్మోత్తరులు, ప్రవిజయులు, భార్గవులు, జ్ఞేయమల్లకులు ఉన్నారు.

Verse 44

प्राग्ज्योतिषाश्च मद्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः । मल्ला मगधगोमन्ताः प्राच्या जनपदाः स्मृताः ॥

ప్రాగ్జ్యోతిష, మద్రులు, విదేహులు, తామ్రలిప్తకులు; మల్లులు, మగధులు, గోమంతులు—ఇవే తూర్పు దేశాలుగా స్మరించబడతాయి.

Verse 45

अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः । पुण्ड्राश्च केवलाश्चैव गोलाङ्गूलास्तथैव च ॥

ఇప్పుడు ఇతర దేశాలను చెబుతాను—దక్షిణాపథంలో నివసించేవారు: పుండ్రులు, కేవలులు, అలాగే గోలాంగూలులు.

Verse 46

शैलूषा मूषिकाश्चैव कुसुमा नामवासकाः । महाराष्ट्रा माहिषका कलिङ्गाश्चैव सर्वशः ॥

శైలూషులు, మూషికులు; నామవాసకమని పిలువబడే స్థలంలో నివసించే కుసుములు; మహారాష్ట్రులు, మాహిషకులు, మరియు అన్ని ప్రాంతాలలో కలింగులు.

Verse 47

आभीराः सह वैशिक्या आढक्याः शबराश्च ये । पुलिन्दा विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह ॥

ఆభీరులు వైశిక్యులతో కలిసి, ఆఢక్యులు మరియు శబరులు; పులిందులు, వింధ్యనివాసులు, విదర్భ ప్రజలు మరియు దండకులు—ఇవన్నీ (జనపదాలు).

Verse 48

पौरिका मौलिकाश्चैव अश्मका भोगवर्धनाः । नैषिकाः कुन्तला अन्धा उदिभदा वनदारकाः ॥

పౌరికులు మరియు మౌలికులు; అశ్మకులు, భోగవర్ధనులు; నైషికులు, కుంతలులు, అంధులు, ఉదిభదాలు మరియు వనదారకులు—ఇవి (జనపదాలు).

Verse 49

दाक्षिणात्यास्त्वमी देशा अपरान्तान् निबोध मे । सूर्‍पारकाः कालिबला दुर्गाश्चानीकटैः सह ॥

ఇవే దక్షిణ దేశాలు. ఇప్పుడు నన్ను నుండి అపరాంత (పశ్చిమ) ప్రాంతాలను వినుము—సూర్పారకులు, కాలిబలులు, దుర్గులు, ఆనీकटులతో కలిసి.

Verse 50

पुलिन्दाश्च सुमीनाश्च रूपपाः स्वापदैः सह । तथा कुरुमिनश्चैव सर्वे चैव कठाक्षराः ॥

పులిందులు, సుమీనులు, రూపపులు స్వాపదులతో కలిసి; అలాగే కురుమీనులు—‘కథాక్షర’ అని పిలువబడే వారందరూ.

Verse 51

नासिक्यावाश्च ये चान्ये ये चैवोत्तरनर्मदाः । भीरुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि ॥

నాసిక్యావాసులు మరియు ఇతర ప్రజలు; అలాగే నర్మదకు ఉత్తరంగా ఉన్నవారు; భీరుకచ్ఛులు, సమాహేయులు, మరియు వారితో పాటు సారస్వతులు కూడా.

Verse 52

काश्मीराश्च सुराष्ट्राश्च अवन्त्याश्चार्बुदैः सह । इत्येते ह्यपरान्ताश्च शृणु विन्ध्यनिवासिनः ॥

కాశ్మీరులు, సురాష్ట్రులు, అవంతులు మరియు ఆర్బుదులు—ఇవన్నీ అపరాంత దేశాలుగా ప్రసిద్ధం. ఇప్పుడు వింధ్యదేశ నివాసుల గురించి వినుము.

Verse 53

सरजाश्च करूषाश्च केरलाश्चोत्कलैः सह । उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोज्याः किष्किन्धकैः सह ॥

సరజులు, కరూషులు; కేరళులు ఉత్కలులతో కలిసి; ఉత్తమర్ణులు, దశార్ణులు; మరియు భోజ్యులు కిష్కింధకులతో కలిసి.

Verse 54

तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा । तुम्बुरास्तुम्बुलाश्चैव पटवो नैषधेः सह ॥

తోశలులు, కోశలులు; త్రైపురులు, వైదిశులు; తుంబురులు, తుంబులులు; మరియు పటవులు నైషధులతో కలిసి.

Verse 55

अन्नजास्तुष्टिकाराश्च वीरहोत्रा ह्यवन्तयः । एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः ॥

అన్నజులు, తుష్టికారులు, వీరహోత్రులు, అవంతులు—ఈ సమస్త జనపదాలు వింధ్య పర్వతపు వెనుక వైపు దిగువ ప్రాంతాలలో నివసిస్తారు.

Verse 56

अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये । नीहाराः हंसमार्गाश्च कुरवो गुर्गणाः खसाः ॥

ఇప్పుడు నేను పర్వతదేశాలు మరియు అక్కడ నివసించువారిని వివరిస్తాను—నీఘారులు, హంసమార్గులు, కురువులు, గుర్గణులు, ఖసులు.

Verse 57

कुन्तप्रावरणाश्चैव ऊर्णा दार्वाः सकृत्रकाः । त्रिगर्ता गालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह ॥

అక్కడ కుంతప్రావరణులు, ఊర్ణులు, దార్వులు, సకృత్కరకులు; అలాగే త్రిగర్తులు, గాలవులు, తామసులతో కూడిన కిరాతులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 58

कृतत्रेतादिकश्चात्र चतुर्युगकृतो विधिः । एतत्तु भारतं वर्षं चतुः संस्थानसंस्थितम् ॥

ఇక్కడ కృత, త్రేతా మొదలైన యుగాలకు సంబంధించిన విధానం నాలుగు యుగాల నియమంగా స్థాపించబడింది. ఈ భారతవర్షం నాలుగు విధాల ‘సంస్థాన’ రూపాలలో ఏర్పాటైంది.

Verse 59

दक्षिणापरतो ह्यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः ॥

దీనికి దక్షిణం, పడమర వైపున సముద్రం ఉంది; తూర్పున కూడా మహాసముద్రం ఉంది; ఉత్తరాన హిమవంతుడు నిలిచివున్నాడు—ధనుస్సు వంకర తంతువులాంటి ఆకారాన్ని నిర్దేశించినట్లు.

Verse 60

तदेतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तम । ब्रह्मत्वममरेशत्वं देवत्वं मरुतस्तथा ॥

అందువల్ల, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఈ భారతవర్షం సమస్త సిద్ధుల బీజం. ఇక్కడి నుంచే బ్రాహ్మణత్వం/బ్రహ్మబోధ, అమరులలో ఐశ్వర్యాధిపత్యం, దేవత్వం మరియు మరుతత్వం కూడా సిద్ధిస్తాయి.

Verse 61

मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः । स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् शुभाशुभैः ॥

ఇక్కడి నుంచే శుభాశుభ కర్మల ప్రకారం, ఓ బ్రాహ్మణా, జింకలు మరియు పశువుల జన్మలు, అప్సరసుల జన్మలు, సమస్త సర్పాది సరీసృపాల జన్మలు, అలాగే స్థావర (అచల) జీవుల జన్మలు కూడా కలుగుతాయి.

Verse 62

प्रयाति कर्मभूर्ब्रह्मन् नान्या लोकेषु विद्यते । देवानामपि विप्रर्षे सदैष मनोरथः ॥

ఓ బ్రాహ్మణా! ఇదే కర్మభూమి; లోకాలలో దీనికి సమానమైనది మరొకటి లేదు. ఓ మునిశ్రేష్ఠా! దేవతలకూ ఇదే నిత్యంగా ప్రియమైన ఆకాంక్ష.

Verse 63

अपि मानुष्यमाप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ । मनुष्यः कुरुते तत्तु यन्न शक्यं सुरासुरैः ॥

వారు ఇలా భావిస్తారు—‘దేవత్వం నుండి పతనమై భూమిపై మనకు మానవ జన్మ లభించుగాక.’ ఎందుకంటే మనిషి దేవులకూ అసురులకూ సాధ్యంకాని దానిని సాధిస్తాడు.

Verse 64

तत्कर्मनिगडग्रस्तैः स्वकर्मख्यापनोत्सुकः । न किञ्चित् क्रियते कर्म सुखलेशोपबृंहितैः ॥

తమ కర్మబంధనాలతో బద్ధులై, తమ కర్మను ప్రదర్శించడానికే తపనపడుతూ, స్వల్ప సుఖఖండంతో గర్వపడేవారు ఏ సారవంతమైన కర్మను చేయరు.