Shloka 10

Adhyaya 57 — The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

Sanskrit

स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा ।

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥

Transliteration

svargāpavargaprāptiś ca puṇyaṃ pāpañ ca vai tadā | mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ ||

Translation

అక్కడ స్వర్గప్రాప్తి మరియు మోక్షప్రాప్తి కూడా ఉన్నాయి; అలాగే పుణ్యం, పాపం కూడా ఉన్నాయి. (ఆ దేశంలో) మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమాన్, ఋక్ష పర్వతాలు ఉన్నాయి.

Word by Word

• स्वर्गापवर्गप्राप्तिः: attainment of heaven and liberation
• स्वर्गापवर्गप्राप्तिः: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + अपवर्ग + प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य अपवर्गस्य च प्राप्तिः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• पुण्यम्: merit; virtue
• पुण्यम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पापम्: sin; demerit
• पापम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• तदा: then
• तदा: Kāla (काल/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then/at that time)

• महेन्द्रः: Mahendra (mountain/name)
• महेन्द्रः: Karta (कर्ता/विषय-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मलयः: Malaya (mountain)
• मलयः: Karta (कर्ता/विषय-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: मलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह्यः: Sahya (mountain range)
• सह्यः: Karta (कर्ता/विषय-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: सह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शुक्तिमान्: having pearls/oysters (śukti)
• शुक्तिमान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ति-मत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त

• ऋक्षपर्वतः: Ṛkṣa mountain
• ऋक्षपर्वतः: Karta (कर्ता/विषय-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋक्षाणां पर्वतः / Ṛkṣa-mountain)

Speakers

• Not within Devi Māhātmya; standard Purāṇic narration (frame-speakers not explicit in these verses)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sacred Geography
• Karmic Consequences
• Mokṣa terminology (apavarga)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even within a geographic catalogue, the Purāṇa anchors human destiny in karma: puṇya and pāpa lead to svarga, while apavarga points beyond both. The world is not value-neutral; it is morally textured.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Mainly ‘Sthāna’ (mountains and regions), with a doctrinal insert about karmaphala and apavarga.

What is the esoteric significance?

Mountains often function as ‘axis’ symbols—stable, elevated loci of tapas and transcendence—mirroring the ascent from puṇya (heavenly results) toward apavarga (release).