Deity · Ramcharitmanas
శివుడు in the Ramcharitmanas
शिवNamed in 308 verses
Speaks in 57 verses
In this book
Key chapters
The chapters where శివుడు matters most.
भक्ति-उद्गम की पहली सीढ़ी: ‘श्रद्धा’ से ‘श्रवण’ और ‘संशय-निवृत्ति’ तक। बालकाण्ड में रामकथा का प्रवेश-द्वार शिव-उमा संवाद है, जहाँ जिज्ञासा (उमा) गुरु-वाणी (शिव) से शुद्ध होकर ‘सगुण’ में ‘निर्गुण’ की पह
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का बीज’, शिव-उमा संवाद के माध्यम से जीव के भीतर संकल्प (हठ), श्रद्धा (गुर-वचन-प्रतीति) और काम-निग्रह का उदय। यहाँ कथा-भूमि राम-जन्म से पहले ‘अंतःकरण-शुद्धि’ की तैयारी करती है: देवह
भक्ति का जन्म-चरण: जिज्ञासा (प्रश्न) से श्रद्धा, फिर श्रद्धा से शरणागति। बालकाण्ड ‘सोपान’ में साधक को ‘कथा-प्रवेश’ का अधिकार देता है, जहाँ अहं-रहित प्रश्न (उमा) और कृपा-समाधान (शंकर) से मानस-सर में प्र
The first sopāna (step) where bhakti is born through śravaṇa-darśana: the seeker’s heart is trained to recognize divinity hidden in apparent childhood, humility, and ‘play’ (kautuka). In this passage,
सोपान-शिखर का ‘लोक-धर्म-परिक्षण’ चरण: राम-राज्य के आदर्श के बाद कलियुग-स्वभाव का निदान, और उससे भी ऊपर ‘नाम-आश्रय’ द्वारा सहज निस्तार। उत्तरकाण्ड यहाँ ‘समाज-व्यवस्था’ का वर्णन मात्र नहीं, बल्कि साधक क
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा-विश्वास’ की देहरी पर खड़े होकर साधक गुरु-वंदना, सत्संग-महिमा, और राम-नाम/राम-गुण के प्रति अनुराग से ‘मानस’ में अवगाहन करता है। यह काण्ड जन्म-कथा से पहले ‘भक्ति की जन्मभूमि’ बनात
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती, वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को
राज्याभिषेक-उपरांत ‘धर्म-स्थापन’ और ‘भक्ति-स्थैर्य’ का सोपान: साधक के भीतर राम-राज्य (अन्तःकरण-राज्य) की प्रतिष्ठा, जहाँ सेवा, सत्संग, और नाम-स्मरण जीवन-व्यवस्था बनते हैं। यह चरण ‘फल-श्रुति’ द्वारा पा
This Sopāna is the awakening of bhakti through ‘darśana’ and ‘parīkṣā’: the soul witnesses the Lord’s effortless supremacy (bow-breaking) and learns that egoic strength collapses before grace. Bālakāṇ
Every verse that names శివుడు
308 verses
- 1.1.1
అక్షరాలు, అర్థాల సమూహం, రసాలు, ఛందస్సులు వీటిని సృష్టించేవారు, అన్ని మంగళాలను కల్గించేవారు అయిన వాణీ మరియు వినాయకుడిని వందిస్తున్నాను. వీరిద్దరి లేకుండా సిద్ధులు కూడా తమ హృదయంలో నివసించే ఈశ్వరుడిని చూడలేరు; శ్రద్ధ మరియు విశ్వాస స్వరూపులైన…
- 1.1.2
ఎవరి స్మరణ వలన సిద్ధి కలుగునో, శివగణాలకు నాయకుడు, ఏనుగు ముఖం గలవాడు, జ్ఞాన భాండాగారం, శుభగుణాల నివాసమైన వాడు నాకు అనుగ్రహం చూపుగాక. ఎవరి కృప వలన మూగలు మాటలాడగలరో, కుంటివారు గగనం తాకే పర్వతాలెక్కగలరో, కలియుగ మలినాలన్నిటినీ నాశనం చేయువాడు: ఆ…
- 1.1.3
నా గురువు గారి పాదపద్మాల ధూళికి నమస్కరిస్తున్నాను, అది చక్కని సువాసనను, ఇంపైన తీపిని, భక్తి రుచిని కలిగి ఉంది. అది అమృతం మూలంతో చేసిన అందమైన పొడి, సంసారంలోని సర్వ రోగాల కుటుంబాన్ని నాశనం చేసేది. అది శంభువు శరీరంపై ఉన్న పవిత్ర బూడిద…
- 1.1.5
గురువు పాదాల ధూళి మృదువైన సుందరమైన కాటుక; నయనాలకు అమృతం; దృష్టి దోషాలను నశింపజేయునది. దానితో వివేక నేత్రాలను నిర్మలం చేసి, జననమరణ చక్రం నుండి విముక్తి కలిగించు రాముని చరిత్రను వర్ణిస్తున్నాను. ముందుగా భూలోక దేవతలైన బ్రాహ్మణుల పాదాలకు…
- 1.1.7
ఇక్కడ స్నానం చేయగ ఫలితం తక్షణమే కనిపిస్తుంది: కాకులు కోయిలలుగాను, బక పక్షులు హంసలుగాను మారుతాయి. దీనిని విని ఎవరూ ఆశ్చర్యపడకండి, ఎందుకంటే సత్సంగత్తు మహిమ దాగివున్నది కాదు. వాల్మీకి, నారద, కుంభజనుడైన అగస్త్యుడు తమ తమ నోట తమ తమ కథను…
- 1.1.9
మరల దుష్టుల సమూహానికి నమస్కరిస్తున్నాను, ఎవరు కారణం లేకుండా తమకు హితం చేసేవారికి కూడా వ్యతిరేకంగా తిరుగుతారో. పరుల మేలు వారికి నష్టం, పరుల లాభం వారికి హాని; పరుల నాశనంలో ఆనందించి, పరుల ఐశ్వర్యంలో దుఃఖంలో ఉంటారు. హరి హరుల కీర్తికి వారు…
- 1.1.19
దుష్టుల అపహాస్యం నాకు మేలు చేస్తుంది; కాకి కోకిల మధురమైన గొంతును కఠినమైనదని చెప్పినట్లు. బక హంసను నవ్వుతుంది, కప్ప చాతక పక్షిని నవ్వుతుంది; అలాగే దుర్మనస్కులైన దుష్టులు శుద్ధమైన మాటను నవ్వుతారు. కవిత్వంలో రుచి లేని, రాముని పాదాలపై ప్రేమ…
- 1.2.21
ఈ గ్రంథంలో రఘుపతి అయిన రాముని ఉదారమైన నామము ఉన్నది; అత్యంత పవిత్రమైనది, పురాణములకును వేదములకును సారమైనది. అది మంగళముల నివాసము, అమంగళములను హరించునది; ఉమాసహిత పురారి అయిన శివుడు జపించు నామము. శ్రేష్ఠ కవి చేసిన విచిత్రమైన రచన కూడా రామ నామము…
- 1.2.22
రఘునాథుని కథ, తులసీదాసు చెప్పుచున్నాడు, మంగళాన్ని కలుగజేయుటయు కలియుగ మలినాన్ని తొలగించుటయు చేయును. నా కవిత్వము యొక్క ప్రవాహము నది యొక్క ప్రవాహము వలె వంకెగా ఉన్ననూ, నది నీరు పవిత్రమైనట్లు ఈ కథ కూడా పవిత్రమైనది. ప్రభువు యొక్క కీర్తితో…
- 1.2.27
సరస్వతి, శేషుడు, మహేశుడు, బ్రహ్మ, ఆగమాలు, నిగమాలు మరియు పురాణాలు - అందరూ ఆయన గుణాలను కీర్తిస్తూ, వాటికంటే మించినవని చెప్పుకుంటూ నిరంతరం గానం చేస్తున్నారు.
- 1.2.31
మళ్లీ సారదను, దేవతల నదియైన గంగను వందిస్తున్నాను; ఇద్దరూ పవిత్రులు, వారి చర్యలు చక్కనివి. ఒకరు స్నానము, పానము చేత పాపమును తీసివేయుదురు, మరొకరు చెప్పి వినుట చేత అజ్ఞానమును తీసివేయుదురు. గురువు, తండ్రి, తల్లి అయిన మహేశుని, భవానిని…
- 1.2.32
కలలో గానీ నిజంలో గానీ శివుడు గౌరి నాపై అనుగ్రహం చూపించినట్లయితే, నేను చెప్పినవన్నీ తక్షణమే నిజమవుతుంది, ప్రాచీన భాషలో నేను పాడిన పద్యం శక్తివంతమవుతుంది.
- 1.2.39
రఘు కులశ్రేష్ఠుడైన రాముని నామానికి నమస్కరిస్తున్నాను, అది అగ్ని, సూర్య, చంద్రులకు కారణము. అది బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల సత్యస్వరూపము, వేదముల ప్రాణము; అది గుణరహితము, సాటిలేనిది, సర్వగుణ నిధానము. అది మహేశుడే జపించే మహామంత్రము, కాశీలో ముక్తి…
- 1.3.49
తన భక్తుల హితం కోసం రాముడు మానవ శరీరం ధరించాడు; తానే కష్టాలను భరించి సాధువులను సుఖింపజేశాడు. కానీ ప్రేమతో అతని నామాన్ని జపిస్తూ ఉంటే, భక్తులు సులభంగా ఆనందానికి నివాసస్థలంగాను మంగళానికి ఆశ్రయంగాను అవుతారు. రాముడు ఒక తపస్వి భార్యను మాత్రమే…
- 1.3.52
బ్రహ్మ మరియు రాముని కంటే నామము గొప్పది; ఉత్తమ వరాలను ఇచ్చేవారికి కూడా వరాలను ఇచ్చేది. తన హృదయంలో దీనిని తెలుసుకుని, రామచరిత్రలోని వంద కోట్ల శ్లోకాలలో మహేశుడు దానిని ఎంచుకున్నాడు.
- 1.3.53
నామ ప్రసాదముతో శంభువు నశించనివాడు; అతని ఆభరణాలు అశుభమైనవై ఉన్ననూ, అతడు శుభముల ఖని. శుకుడు, సనకాదులు, సిద్ధులు, మునులు, యోగులు నామ ప్రసాదముతో బ్రహ్మసుఖమును అనుభవించువారు. నారదుడు నామ ప్రతాపమును తెలిసికొన్నాడు: హరి జగతికి ప్రియమైనవాడు, అతడే…
- 1.4.61
యాజ్ఞవల్క్యుడు భరద్వాజ మహర్షికి చెప్పిన సుందరమైన కథ, ఆ సంభాషణనే నేను వివరిస్తూ చెప్పెదను. వినండి, సజ్జనులంతా, సంతోషించండి. శంభువు ఈ సుందరమైన చరిత్రను రచించి, తరువాత కృపచేసి ఉమకు చెప్పాడు. ఆ శివుడే దానిని కాగ్భుషుండికి ఇచ్చాడు, రామభక్తుడు…
- 1.4.63
అయినప్పటికీ గురువు దానిని పన్నెండు సార్లు చెప్పారు; నా బుద్ధి కొలమానం ప్రకారం దానిని కొంత అర్థం చేసుకున్నాను. దానినే నేను భాషాబద్ధంగా రచిస్తాను, నా మనసు దానివల్ల ప్రబోధం పొందేటట్లు. నాకున్న బుద్ధి వివేక బలం ప్రకారం, నా హృదయంలో హరి ప్రేరణతో…
- 1.4.66
భవాని ఎలా ప్రశ్నలు అడిగిందో, శంకరుడు ఎలా వివరించాడో, అన్నీ కారణాలతో నేను పాడెదను, అద్భుతమైన కథా ప్రబంధాన్ని రచించి. ఈ కథ ముందు వినని వాడు, విన్నప్పుడు ఆశ్చర్యపడకుమీ. అలౌకిక కథను వినే జ్ఞానులు, విషయాలను తెలిసి ఆశ్చర్యపడరు. లోకంలో రామకథకు…
- 1.4.68
ఈ విధంగా అన్ని సందేహాలను దూరం చేసి, నా తలపై నా గురువు పాద పద్మాల ధూళిని ఉంచి, తరువాత చేతులు జోడించి అందరినీ ప్రార్థిస్తున్నాను, ఈ కథను చెప్పడంలో ఎలాంటి లోపం అంటకూడదు. ఇప్పుడు శివునికి భక్తితో తల వంచి, రాముని గుణాల స్వచ్ఛమైన కథను…