Adhyaya 56

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో సాగరోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘అంశుమంతుని రాజ్యప్రాప్తి’ అనే యాభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. జైమిని పలికెను—మహాత్ముడు సగరుని ఈ సమస్త చరిత్రను సంక్షేపముగా, విస్తారముగా చెప్పితిని; ఇది పాపనాశకము।

Verse 2

खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्

ఈ ‘భారత’ అనే ఖండము దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వరకు విస్తరించి ఉంది; దీని విస్తార పరిమాణము తొమ్మిది వేల యోజనములు।

Verse 3

पुत्रैस्तस्य नरेद्रस्य मृगयद्भिस्तुरङ्गमम् / योजनानां सहस्रं तु खात्वाष्टौ विनिपातिताः

ఆ నరేంద్రుని కుమారులు గుర్రమును వెదుకుచూ వెయ్యి యోజనముల వరకు భూమిని తవ్విరి; వారిలో ఎనిమిది మంది పతనమై నశించిరి।

Verse 4

सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

సగరుని కుమారుల చేత మకరాలయమైన సముద్రము విస్తరించెను; అప్పటినుండి లోకాలలో అది ‘సాగర’ అనే నామమును పొందెను।

Verse 5

ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा

సముద్రము తన జలముతో బ్రహ్మపాదమువరకు ఉన్న ఆ భూమిని—తీర్థక్షేత్ర వనములతో కూడినదానిని—చుట్టుముట్టి ముంచివేసెను।

Verse 6

ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः

అప్పుడు ఆ ఆ నివాసాలలో ఉన్నవారందరూ—దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు—ఇటు అటు జన్మించి మహా దుఃఖంతో నిండిపోయారు.

Verse 7

गोकर्णं नाम विख्यातं क्षेत्रं सर्वसुरार्चितम् / सार्द्धयोजनविस्तारं तीरे पश्चिम वारिधेः

గోకర్ణమనే ప్రసిద్ధ క్షేత్రం సర్వ దేవతలచే ఆరాధింపబడినది; పశ్చిమ సముద్ర తీరంలో అది ఒకన్నర యోజన విస్తారమైంది.

Verse 8

तत्रासंख्यानि तीर्थानि मुनिदेवालयाश्च वै / वसंति सिद्धसंघाश्च क्षेत्रे तस्मिन्पुरा नृप

హే రాజా! అక్కడ అసంఖ్యాత తీర్థాలు, మునుల దేవాలయాలు ఉన్నాయి; ఆ క్షేత్రంలో పురాతనకాలం నుంచే సిద్ధసంఘాలు నివసిస్తుంటారు.

Verse 9

क्षेत्रं तल्लोकविख्यातं सर्वपापहरं शुभम् / तत्तीर्थमब्धेरपतद्भागे दक्षिणपश्चिमे

ఆ క్షేత్రం లోకవిఖ్యాతం, శుభకరం, సర్వపాపహరం; ఆ తీర్థం సముద్రపు దక్షిణ-పశ్చిమ భాగంలో ఉంది.

Verse 10

यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्

ఎక్కడ కఠిన వ్రతధారులైన మునులు తపస్సు చేసి పరమ నిర్వాణాన్ని పొందారు; అది పునరావృతికి (పునర్జన్మకు) అతీతం.

Verse 11

तत्त्रेत्रस्य प्रभावेण प्रीत्या भूतगणैः सह / देव्या च सकलैर्देवैर्नित्यं वसति शङ्करः

ఆ త్రేత్రక్షేత్ర ప్రభావంతో, భూతగణాలతో ప్రీతితో కూడి, దేవి మరియు సమస్త దేవులతో కలిసి శంకరుడు నిత్యం అక్కడ నివసిస్తాడు।

Verse 12

एनांसि यत्समुद्दिश्य तीर्थयात्रां प्रकुर्वताम् / नृणामाशु प्रणश्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत्

ఏ తీర్థాన్ని ఉద్దేశించి జనులు తీర్థయాత్ర చేస్తారో, వారి పాపాలు గాలిలో ఎండిన ఆకులవలె త్వరగా నశిస్తాయి।

Verse 13

तत्क्षेत्रसेवनरतिर् नैव जात्वभिजायते / समीपे वसमानोनामपि पुंसां दुरात्मनाम्

ఆ క్షేత్రసేవలో ఆసక్తి దురాత్ములైన పురుషులకు, సమీపంలో నివసించినా కూడా, ఎప్పటికీ కలగదు।

Verse 14

महाता सुकृतेनैव तत्क्षेत्रगमने रतिः / नृणां संजायते राजन्नान्यथा तु कथञ्चन

ఓ రాజా! మహత్తర పుణ్యఫలంతోనే మనుష్యులకు ఆ క్షేత్రానికి వెళ్లే ఆసక్తి కలుగుతుంది; ఇతరथा ఎట్టి విధంగానూ కాదు।

Verse 15

निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

ఓ నృపా! ఆ స్థలంలో అనివార్యంగా మరణించే స్థావర-జంగమ ప్రాణులు వెంటనే శాశ్వత స్వర్గాన్ని పొందుతారు।

Verse 16

स्मृत्यापि सकलैः पापैर्यस्य मुच्येत मानवः / क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं सर्वतीर्थनिकेतनम्

దాని స్మరణమాత్రంతోనే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడో, అది క్షేత్రాలలో ఉత్తమ క్షేత్రం, సమస్త తీర్థాల నివాసస్థానం.

Verse 17

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु यजन्तश्च सदाशिवम् / सिद्धिकामा वसंति स्म मुनयस्तत्र केचन

ఈ తీర్థాలలో స్నానం చేసి, సదాశివుని ఆరాధిస్తూ, సిద్ధిని కోరే కొందరు మునులు అక్కడ నివసిస్తారు.

Verse 18

कामक्रोधविनिर्मुक्ता ये तस्मिन्वीतमत्सराः / निवसंत्यचिरेणैव तत्सिद्धिंप्राप्नुवन्ति हि

అక్కడ కామక్రోధాల నుండి విముక్తులై, అసూయలేని వారు నివసిస్తే, వారు అతి త్వరలోనే ఆ సిద్ధిని పొందుతారు.

Verse 19

जपहोमरताः शान्ता निपता ब्रह्मचारिणः / वसंति तस्मिन्ये ते हि सिद्धिं प्राप्स्यन्त्यभीप्सिताम्

జపం, హోమంలో నిమగ్నులై, శాంతులై, వినయశీల బ్రహ్మచారులు అక్కడ నివసిస్తే, వారు కోరుకున్న సిద్ధిని తప్పక పొందుతారు.

Verse 20

दानहोमजपाद्यं वै पितृदेवद्विजार्चनम् / अन्यस्मात्कोटिगुणितं भवेत्तस्मिन्फलं नृप

హే రాజా! అక్కడ దానం, హోమం, జపం మొదలైనవి, అలాగే పితృదేవతలు, దేవతలు, ద్విజుల ఆర్చన—ఇవన్నీ ఇతర చోట్లకన్నా కోటి రెట్లు ఫలిస్తాయి.

Verse 21

अंभोधिसलिले मग्न तस्मिन् क्षेत्रे ऽतिपावने / महता तपसा युक्ता मुनयस्तन्निवासिनः

సముద్రజలంలో మునిగిన ఆ అత్యంత పవిత్ర క్షేత్రంలో, అక్కడ నివసించే మునులు మహత్తర తపస్సుతో యుక్తులై ఉన్నారు.

Verse 22

सह्यं शिखरिणं श्रेष्ठं निलयार्थं समारुहन् / वसंतस्तत्र ते सर्वे संप्रधार्य परस्परम्

నివాసార్థంగా వారు శ్రేష్ఠ శిఖరములు గల సహ్య పర్వతాన్ని అధిరోహించారు; అక్కడ అందరూ పరస్పరం ఆలోచించి నివసించారు.

Verse 23

सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः

సహ్యేంద్ర పర్వతంపై తపస్సు చేస్తున్న రాముని దర్శించుటకు వారు బయలుదేరారు. రాజు పలికెను—ఓ రాజకుమారులారా, అగస్త్యుడు త్రాగిన జలముతో (శూన్యమైన) సముద్రం చుట్టూ…

Verse 24

खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु

తవ్వి క్రింద పడిపోయిన ఆ క్షేత్రంలో, తీర్థ-ఆశ్రమ-వనాలలో; అలాగే ఇతర భూభాగాలలో—పట్టణాలు, గ్రామాలు, గనులు మొదలైన వాటిలో కూడా.

Verse 25

विनाशितेषु देशेषु समुद्रोपान्तवर्त्तिषु / किमकार्षुर्मुनिश्रेष्ठ जनास्तन्निलयास्ततः

సముద్రతీర ప్రాంత దేశాలు నశించినప్పుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అక్కడ నివసించిన ప్రజలు ఆపై ఏమి చేశారు?

Verse 26

तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे

వారు అక్కడే కష్టంతో నివసించారా, లేక అక్కడి నుండి మరెక్కడికైనా బయలుదేరారా? ఇంకా ఎంత కాలంలో జలనిధి (సముద్రం) మళ్లీ సంపూర్ణమైంది? బ్రహ్మన్, ఇది ఏ విధంగా జరిగిందో నాకు చెప్పండి।

Verse 27

जैमिनिरुवाच अनूपेषु प्रदेशेषु नाशितेषु दुरात्मभिः

జైమిని పలికెను—దురాత్ములు అనూప ప్రాంతాలను (జలభూములను) నాశనం చేసినప్పుడు।

Verse 28

जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः

ఆ నివాసాల ప్రజలందరూ ఇటూ అటూ వెళ్లిపోయారు; అయితే కొందరు క్షేత్రనివాసులు అక్కడే కష్టంతో నిలిచారు।

Verse 29

एतस्मिन्नेव काले तु राजन्नंशुमतः सुतः / बभूव भुविधर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः

అదే సమయంలో, ఓ రాజా, అంశుమంతుని కుమారుడు ధర్మాత్ముడు ‘దిలీపుడు’ అని భూమిపై ప్రసిద్ధుడయ్యాడు।

Verse 30

राज्ये ऽभिषिच्य तं सम्यग्भुक्तभोगोंऽशुमान्नृपः / वनं जगाम मेधावी तपसे धृतमानसः

అతనికి సమ్యకంగా రాజ్యాభిషేకం చేసి, భోగాలను అనుభవించిన రాజు అంశుమాన్ మేధావిగా, దృఢమనస్సుతో తపస్సుకోసం అడవికి వెళ్లాడు।

Verse 31

दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्

అనంతరం శ్రీమాన్ దిలీపుడు సమస్త శత్రువులను జయించి ధర్మమార్గంలో ఈ సమగ్ర భూమిని పాలించాడు।

Verse 32

भगीरथो नाम सुतस्तस्यासील्लोकविश्रुतः / सर्वधर्मार्थकुशलः श्रीमानमितविक्रमः

అతనికి ‘భగీరథుడు’ అనే కుమారుడు లోకవిఖ్యాతుడు; ధర్మార్థాలలో నిపుణుడు, శ్రీమంతుడు, అపార విక్రమశాలి।

Verse 33

राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्

అతనిని రాజ్యాభిషేకం చేసి రాజు దిలీపుడు కూడా వనానికి వెళ్లాడు; అతడూ కంటకరహితంగా సక్రమమైన భూమిని సమ్యకంగా పాలించాడు।

Verse 34

मुमुदे विविधैर्भोगैर्दिवि देवपतिर्यथा / स शुश्रावात्मनः पूर्वं पूर्वजानां महीपतिः

అతడు నానావిధ భోగాలతో స్వర్గంలో దేవపతిలా ఆనందించాడు; ఆ మహీపతి తన పూర్వజుల పూర్వచరిత్రను కూడా విన్నాడు।

Verse 35

निरये पतनं घोरं विप्रकोपसमुद्भवम् / ब्रह्मदण्डहतान्सर्वान्पितञ्छ्रुत्वातिदुःखितः

బ్రాహ్మణకోపం వల్ల కలిగిన నరకంలో ఘోర పతనం, బ్రహ్మదండంతో దండింపబడిన తన సమస్త పితృల విషయాన్ని విని అతడు అత్యంత దుఃఖించాడు।

Verse 36

राज्ये बन्धुषु भोगे वा निर्वेदं परमं ययौ / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं विन्यस्य तपसे वनम्

అతడు రాజ్యమునందు, బంధువులయందు, భోగములయందు పరమ నిర్వేదమును పొందెను. శ్రేష్ఠ మంత్రికి రాజ్యమును అప్పగించి తపస్సుకోసం వనమునకు వెళ్లెను.

Verse 37

प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्

నృపసత్తముడు తన పితృదేవతలను స్వర్గమునకు చేర్చదలచి ప్రయాణమయ్యెను. మహత్తర తపస్సుతో ముందుగా కమలోద్భవుడు బ్రహ్మను ఆయుష్షు కోసం ఆరాధించెను.

Verse 38

आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च

ఆయనను ఆరాధించి తనకు కావలసినంత ఆయుష్షును పొందెను. అనంతరం, ఓ మహారాజా, గంగాదేవిని సమారాధించి ప్రసన్నం చేసెను.

Verse 39

वरमागमनं वव्रे दिवस्तस्या महींप्रति / ततस्तां शिरसा धर्त्तु तपसाऽराधयच्छिवम्

ఆమె స్వర్గమునుండి భూమికి అవతరించుటకు వరమును కోరెను. అప్పుడు ఆమెను శిరస్సుపై ధరించుటకై అతడు తపస్సుతో శివుని ఆరాధించెను.

Verse 40

स चापि तद्वरं तस्मै प्रददौ भक्तवत्सलः / मेरोर्मूर्ध्नस्ततो गङ्गां पतं ती शिरसात्मनः

భక్తవత్సలుడైన శివుడు అతనికి ఆ వరమును ప్రసాదించెను. అప్పుడు మేరుపర్వత శిఖరమునుండి గంగ అతని శిరస్సుపై నిలిచి ప్రవహించెను.

Verse 41

सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी

జగత్తుల ప్రభువు గ్రాహ-నక్ర-మకరాలతో కూడిన ఆ ప్రవాహాన్ని ధరించాడు; మహావేగంగా ప్రవహిస్తూ అది ఆయన శిరస్సును చేరింది.

Verse 42

तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः

ఆయన శుభ్రమైన, అత్యంత గహ్వరమైన జటామండలంలో ఆమె లీనమైంది; చులక నీటిలా ప్రభు శంభువின் శిరస్సులో కలిసిపోయింది.

Verse 43

विलोक्य तत्प्रमोक्षाय पुनराराधयद्धरम् / स तां शर्वप्रसादेन लब्ध्वा तु भुवमागताम्

ఆమె విముక్తికి మార్గాన్ని చూచి అతడు మళ్లీ ధర్మ/హరుని ఆరాధించాడు; శర్వుని ప్రసాదంతో ఆమెను పొందగా ఆమె భూమికి వచ్చింది.

Verse 44

आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि

సాగరపుత్రులు దగ్ధమై ఉన్న దిశ వైపు అతడు ఆమెను తీసుకెళ్లాడు; యజ్ఞం చేస్తున్న రాజర్షి మార్గంలో ఆమె రాజును అనుసరిస్తూ సాగింది.

Verse 45

तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया

ఆమె ఆ యజ్ఞవాటను అన్ని వైపులా ముంచెత్తింది; యజ్ఞవాట అంతటా ఆమె వల్ల నీరు నిండడంతో రాజర్షి కోపగించాడు.

Verse 46

मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः

మునిగి అతడు ఆ గండూషజలంలా ఉన్నదాన్ని పూర్తిగా త్రాగెను. తరువాత అలసటలేక శతవర్షములు మళ్లీ అతనికి సేవ చేసెను.

Verse 47

तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः

దీనితో ప్రసన్నుడైన రాజు ఆ మహాత్ముని గంగను స్వీకరించెను. అక్కడ చాలాకాలం నివసించి, ఆమె అతని జఠరమునుండి బయలుదేరెను.

Verse 48

प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः

అప్పటినుంచి భూమిపై ఆమెకు ‘జాహ్నవీ’ అనే ప్రసిద్ధ నామము కలిగెను. భగీరథుని అనుసరించి ఆమె అతని సమస్త పితృులకు (ఉద్ధారకారిణి) అయింది.

Verse 49

निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्

దేవనది తన స్వజలముతో ఆ అస్తిభస్మములను సించెను. తరువాత ఆమె జలముతో తడిసిన ఆ అస్తిభస్మములపై తక్షణమే (ఫలము కలిగెను).

Verse 50

निरयात्सागराः सर्वे नष्टपापा दिवं ययुः / एवं सा सागरान्सर्वान्दिवं नीत्वा महान्दी

సమస్త సాగరపుత్రులు నరకమునుండి విముక్తులై, పాపనాశనమై స్వర్గమునకు వెళ్లిరి. ఈ విధంగా ఆ మహానది గంగా వారందరిని స్వర్గమునకు నడిపెను.

Verse 51

तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्

అదే మార్గమున వేగముగా వారు పూర్వసముద్రమునకు ప్రయాణించారు; సేనాగ్రభాగము నాలుగు భాగాలై నాలుగు దిశలకూ విస్తరించింది.

Verse 52

चतुर्भेदतया चाभूत्तस्या नाम्नां चतुष्टयम् / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रवत्यपि

నాలుగు భాగాలుగా విభజింపబడినందున ఆమెకు నాలుగు నామములు కలిగినవి—సీత, అలకనంద, సుచక్షు, భద్రవతి.

Verse 53

अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्

అగస్త్యుడు జలమును పానము చేసినందున దీర్ఘకాలం ఎండిపోయిన సముద్రాలు కూడా గంగాజలముతో మళ్లీ నిండిపోయి నాలుగు సముద్రాలుగా అయ్యాయి.

Verse 54

पूर्वमाणे समुद्रे तु सागरैः परिवर्द्धिते / अन्तर्हिताभवन्देशा बहवस्तत्समीपगाः

సముద్రము పూర్వదిశగా విస్తరించి సాగరములచే పెరిగినప్పుడు, దాని సమీపములోని అనేక దేశములు అంతర్హితమయ్యాయి.

Verse 55

समुद्रोपान्तवर्त्तीनि क्षेत्राणि च समन्ततः / इतस्ततः प्रयाताश्च जनास्तन्निलया नृप

హే నృపా! సముద్రతీర సమీపమున్న క్షేత్రములు చుట్టూరా నాశనమయ్యాయి; అక్కడ నివసించిన ప్రజలు ఇటు అటు వెళ్లిపోయారు.

Verse 56

गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्

హే తవ! ముందుగా ‘గోకర్ణ’మని చెప్పబడిన ఆ క్షేత్రం అర్మవస్పర్శవశాత్ సముద్రంలో లీనమై అదృశ్యమైంది।

Verse 57

ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप

అప్పుడు అక్కడి నివాసులందరూ దాని उद्धారాన్ని కోరుతూ, హే నృపా! సహ్యాద్రిలోని ‘భృగుశార్దూల’ను దర్శించుటకు బయలుదేరిరి।