Shloka 28
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः
Transliteration
janāstannilayāḥ sarve saṃprayātā itastataḥ / tatraiva cāvasankṛcchrātkecitkṣetranivāsinaḥ
Translation
ఆ నివాసాల ప్రజలందరూ ఇటూ అటూ వెళ్లిపోయారు; అయితే కొందరు క్షేత్రనివాసులు అక్కడే కష్టంతో నిలిచారు।
Word by Word
जनाःpeople
जनाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन (plural)
तत्of that
तत्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन (singular); सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective)
निलयाःresidents; dwellers
निलयाः:
कर्ता (Karta/Apposition to जनाः)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन (plural); 'निलय' = dwelling/resident
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (Karta/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural); विशेषण (qualifying जनाः)
संप्रयाताःhaving departed; gone away
संप्रयाताः:
कर्ता (Karta/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-या (धातु) + संप्रयात (कृदन्त)
Formक्त (PPP), पुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural); विशेषण (qualifying जनाः)
इतस्from here
इतस्:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय (दिशावाचक/ablative adverb: from here)
ततःfrom there
ततः:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (दिशावाचक/ablative adverb: from there)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक/adverb of place)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/emphasis)
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/conjunction)
अवसन्they stayed
अवसन्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (plural)
कृच्छ्रात्with difficulty
कृच्छ्रात्:
अपादान (Apādāna/Ablative cause)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), पञ्चमी विभक्ति (5th), एकवचन (singular); अव्ययीभावार्थे—'with difficulty'
केचित्some
केचित्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् + चित् (प्रातिपदिक/निपात)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural); अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite pronoun)
क्षेत्रनिवासिनःfield-dwellers; those living in the countryside
क्षेत्रनिवासिनः:
कर्ता (Karta/Apposition to केचित्)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + निवासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural); समास: क्षेत्रे निवासिनः (सप्तमी-तत्पुरुष)