Shloka 33
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्
Transliteration
rājye 'bhiṣicya taṃ rājā dilīpo 'pi vanaṃ yayau / sa cāpi pālayannurvīṃ samyagvihatakaṇṭakām
Translation
అతనిని రాజ్యాభిషేకం చేసి రాజు దిలీపుడు కూడా వనానికి వెళ్లాడు; అతడూ కంటకరహితంగా సక్రమమైన భూమిని సమ్యకంగా పాలించాడు।
Word by Word
राज्येin the kingdom (on the throne)
राज्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अभिषिच्यhaving anointed
अभिषिच्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + सिच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having anointed’
तम्him (Bhagīratha)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दिलीपःDilīpa
दिलीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिलीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to राजा
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अपि-कार (also/even)
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe (Bhagīratha)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थ (also)
पालयन्ruling, protecting
पालयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formशतृ (present active participle), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकाले ‘while ruling’
उर्वीम्the earth
उर्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सम्यक्properly, rightly
सम्यक्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
विहतकण्टकाम्with obstacles removed (free of thorns/evils)
विहतकण्टकाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविहत + कण्टक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ (विहताः कण्टकाः यस्याः = whose thorns/evils are removed) विशेषण (of उर्वीम्)