Shloka 42
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः
Transliteration
tajjaṭāmaṇḍale śubhre vililye sātigahvare / culakodakavacchaṃbhorvilīnāṃ śirasi prabhoḥ
Translation
ఆయన శుభ్రమైన, అత్యంత గహ్వరమైన జటామండలంలో ఆమె లీనమైంది; చులక నీటిలా ప్రభు శంభువின் శిరస్సులో కలిసిపోయింది.
Word by Word
तत्-जटा-मण्डलेin his matted-hair circle/coil
तत्-जटा-मण्डले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + जटा (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य जटामण्डले)
शुभ्रेbright/white
शुभ्रे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (मण्डले)
विलिल्येmerged/dissolved
विलिल्ये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootली (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; ‘vilīyate’ अर्थे—‘merged/dissolved’
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अति-गह्वरेvery deep
अति-गह्वरे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्गवत्) + गह्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (अतिगह्वरम्) ; विशेषणम् (मण्डले)
चुलक-उदक-वत्like a handful of water
चुलक-उदक-वत्:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootचुलक (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय, मतुप्/वतुप्)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; उपमान-विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (चुलकस्य उदकमिव) + वत् ‘like’
शम्भोःof Śambhu (Śiva)
शम्भोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
विलीनाम्merged (having become dissolved)
विलीनाम्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-ली (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि/भूतकृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘merged’ (सा)
शिरसिon the head
शिरसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
प्रभोःof the Lord
प्रभोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन