Shloka 1
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde sāgaropākhyāneśumato rājyaprāptirnāma pañcapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 55// jaiminiruvāca etatte caritaṃ sarvaṃ sagarasya mahātmanaḥ / saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kathitaṃ pāpanāśanam
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో సాగరోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘అంశుమంతుని రాజ్యప్రాప్తి’ అనే యాభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. జైమిని పలికెను—మహాత్ముడు సగరుని ఈ సమస్త చరిత్రను సంక్షేపముగా, విస్తారముగా చెప్పితిని; ఇది పాపనాశకము।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + √vac (वच् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying mahāpurāṇe)
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying upoddhātapāde)
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
sāgara-upākhyāna-īśumataḥof (the section) ‘Sāgara-upākhyāna’ (episode)
sāgara-upākhyāna-īśumataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsāgara + upākhyāna + īśumant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
rājya-prāptiḥ(the chapter titled) ‘Attainment of the kingdom’
rājya-prāptiḥ:
Karta (कर्ता/title)
TypeNoun
Rootrājya + prāpti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ/उद्देश्य-निर्देश (title-noun)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (naming particle)
pañca-pañcaśattamaḥfifty-fifth
pañca-pañcaśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + pañcaśat + -tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषण (qualifying adhyāyaḥ)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/title)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विषय-निर्देश (chapter heading)
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता (speaker)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)
teyour
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
caritamdeed/episode
caritam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcarita (प्रातिपदिक; √car (चर्) से)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
sarvamentire
sarvam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying caritam)
sagarasyaof Sagara
sagarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsagara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
mahātmanaḥof the great-souled (one)
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध; बहुव्रीहिः ‘महान् आत्मा यस्य’
saṃkṣepa-vistarābhyāmby brevity and विस्तार (detail)
saṃkṣepa-vistarābhyām:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsaṃkṣepa + vistāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण (instrumental)
tuindeed/and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle)
kathitamtold/narrated
kathitam:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeAdjective
Root√kath (कथ् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicate)
pāpa-nāśanamdestroyer of sins
pāpa-nāśanam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāpa + nāśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of caritam/kathitam)