Shloka 4
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्
Transliteration
sāgarasya sutairyasmādvarddhito makarālayaḥ / tataḥ prabhṛti lokeṣu sāgarākhyāmavāptavān
Translation
సగరుని కుమారుల చేత మకరాలయమైన సముద్రము విస్తరించెను; అప్పటినుండి లోకాలలో అది ‘సాగర’ అనే నామమును పొందెను।
Word by Word
sāgarasyaof Sagara
sāgarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
sutaiḥby (his) sons
sutaiḥ:
Karana (करण/agent-instrument)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण/कर्तृसहायक
yasmātbecause/from which
yasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतु (ablative of cause)
varddhitaḥwas increased/expanded
varddhitaḥ:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeAdjective
Root√vṛdh (वृध् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (of makarālayaḥ)
makara-ālayaḥthe abode of makaras (the ocean)
makara-ālayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmakara + ālaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता; ‘मकराणाम् आलयः’
tataḥthereafter
tataḥ:
Desha-Kala (देश-काल/temporal)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; ततोऽव्ययम् (thereupon/from then)
prabhṛtifrom that time onward
prabhṛti:
Desha-Kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (since/from)
lokeṣuin the worlds/among people
lokeṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; अधिकरण
sāgara-ākhyāmthe name ‘Sāgara’
sāgara-ākhyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsāgara + ākhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (name as object)
avāptavānobtained/received
avāptavān:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-√āp (आप् धातु)
Formकृदन्त-प्रयोग (क्तवतुँ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परोक्षभूतार्थे/परिणाम (has obtained)