Adhyaya 130
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda (Forest-Stage Discipline and Austerity)
Upa-parva: Āśrama-dharma Anuśāsana (Vānaprastha-dharma discourse)
Umā describes ascetics residing in pleasant regions—mountain springs, groves, and forest gardens—and asks Śaṅkara to state the “pious method” (vidhi) of vānaprasthas who live by their own bodies’ resources. Maheśvara enumerates a regulated program: thrice-daily ablution, worship of ancestors and deities, agnihotra and iṣṭi-homa procedures, gathering nīvāra grains, subsisting on fruits and roots, and using oils such as iṅguda and eraṇḍa for necessary unction. He adds yogic conduct and moral restraint—abandoning desire and anger—along with austerities like pañcatapa in summer, maṇḍūka-yoga discipline, vīrāsana, sleeping on bare ground, and practices termed śīta-yoga and agni-yoga. Dietary restraints range from water-only and air-only regimens to limited foods (algae, fallen leaves), with travel and dwelling prescribed “according to time, dharma, and rule.” The text integrates ritual obligations: pañca-yajña, nāga-pañcamī observance, aṣṭamī rites, cāturmāsya, and full-moon offerings; it frames forest renunciants as detached from household entanglements and oriented to higher worlds (Brahmaloka, Somaloka). Umā then asks about “siddhi-vāda” forest-dwellers who may be married; Śiva explains their discipline, emphasizing that sexuality is permitted only as rule-governed (ṛtu-kāla) and not by impulse. The discourse culminates in a virtue-ethical emphasis: granting “abhaya-dakṣiṇā” (assurance of safety), compassion, and especially ārjava (straightforwardness) as dharma’s core, contrasted with crookedness as adharma. Finally, Śiva lists outcome-claims (phalāni): specific vows and austerities are said to yield posthumous enjoyments in Gandharva, Nāga, Yakṣa, Varuṇa, Agni, Śakra, or “vīra” realms, and in some cases worldly sovereignty after prolonged discipline, thereby presenting a traditional motivational taxonomy for tapas.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न से अध्याय खुलता है—‘दानों में सर्वोत्तम दान कौन-सा है, किस वस्तु को किस विधि से देना चाहिए?’ और भीष्म, गंगानन्दन, श्राद्ध-धर्म के गूढ़ रहस्य की ओर संकेत करते हैं। → वैशम्पायन के वचन से संवाद का भार बढ़ता है: भीष्म ‘धर्माणां परमं गुह्यम्’ बताने लगते हैं—पिण्ड, तर्पण, पितृगति, और विधि-भ्रंश से होने वाले दोषों का सूक्ष्म विवेचन; साथ ही यह जिज्ञासा उभरती है कि पिण्ड को जल में डालने जैसी क्रियाएँ वास्तव में किस देवता को तृप्त करती हैं और पितरों का उद्धार कैसे करती हैं। → पिण्डेषु त्रिषु या गति—तीन पिण्डों के फल और पितृलोक-गमन का निर्णायक कथन; तथा विशिष्ट कर्मों (वृषोत्सर्ग, वर्षा-ऋतु में दीपदान, अमावस्या को तिलोदक-तर्पण) के प्रत्यक्ष फल का उद्घोष—‘पितर सोमलोक को जाते हैं’ और ‘दीपदान से नरक का तम नष्ट होता है’। → भीष्म श्राद्ध को दान-धर्म का शिखर बताकर विधि, श्रद्धा, और उद्देश्य (पितृ-तृप्ति व कुल-रक्षा) को स्थिर करते हैं—संतानोत्पत्ति सहित पितृश्रद्धा को भी ‘दुर्गम नरक से प्रपितामहों के उद्धार’ का साधन कहा जाता है। → पिण्ड-क्रिया की सूक्ष्मता पर प्रश्न बना रहता है—‘कं वा प्रीणयते देवम्, कथं तारयते पितृन्’—अगले उपदेश में विधि के निर्णायक तर्क और अपवादों की अपेक्षा जगती है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २८६ श्लोक मिलाकर कुल ६७३ श्लोक हैं) # जी श्यु 8 पजञ्चविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: श्राद्धके विषयमें देवदूत और पितरोंका, पापोंसे छूटनेके विषयमें महर्षि विद्युत्प्रभ और इन्द्रका, धर्मके विषयमें इन्द्र और बृहस्पतिका तथा वृषोत्सर्ग आदिके विषयमें देवताओं, ऋषियों और पितरोंका संवाद युधिछिर उवाच जन्म मानुष्यकं प्राप्य कर्मक्षेत्रं सुदुर्लभम् । श्रेयोडर्थिना दरिद्रेण कि कर्तव्यं पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! मनुष्यकुलमें जन्म और परम दुर्लभ कर्मक्षेत्र पाकर अपना कल्याण चाहनेवाले दरिद्र पुरुषको क्या करना चाहिये?
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்— பிதாமஹா! மனிதப் பிறவி எனும் மிக அரிதான செயல்வெளியைப் பெற்றபின், உன்னத நன்மையை நாடும் ஏழை மனிதன் என்ன செய்ய வேண்டும்?
Verse 2
दानानामुत्तमं यच्च देयं यच्च यथा यथा । मान्यान् पूज्यांश्व गाड़ेय रहस्यं वक्तुमहसि,गंगानन्दन! सब दानोंमें जो उत्तम दान है, जिस वस्तुका जिस-जिस प्रकारसे दान करना उचित है तथा जो माननीय और पूजनीय हैं--इन सब रहस्यमय (गोपनीय) विषयोंका वर्णन कीजिये
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்— காங்கேயா! தானங்களில் எது உத்தமம், எதை எவ்வாறு தானமாக அளிக்க வேண்டும், மேலும் யார் உண்மையில் மதிக்கத்தக்கவரும் வணங்கத்தக்கவரும் ஆவர்— இவ்வெல்லாம் பற்றிய மறைபொருள் போதனையை அருள்வாயாக.
Verse 3
वैशम्पायन उवाच एवं पृष्टो नरेन्द्रेण पाण्डवेन यशस्विना । धर्माणां परम॑ गुह्ां भीष्म: प्रोवाच पार्थिवम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यशस्वी पाण्डुपुत्र महाराज युधिष्ठिरके इस प्रकार पूछनेपर भीष्मजीने उनसे धर्मका परम गुह्य रहस्य बताना आरम्भ किया
வைசம்பாயனன் கூறினான்— ஜனமேஜயா! புகழ்மிக்க பாண்டவ அரசன் யுதிஷ்டிரன் இவ்வாறு கேட்டபோது, பீஷ்மர் அரசனிடம் தர்மத்தின் பரம ரகசியத் தத்துவத்தை உரைக்கத் தொடங்கினார்.
Verse 4
भीष्म उवाच शृणुष्वावहितो राजन् धर्मगुह्दानि भारत । यथा हि भगवान् व्यास: पुरा कथितवान् मयि,भीष्मजीने कहा--राजन्! भरतनन्दन! पूर्वकालमें भगवान् वेदव्यासने मुझे धर्मके जो गूढ़ रहस्य बताये थे, उनका वर्णन करता हूँ, सावधान होकर सुनो
பீஷ்மர் கூறினார்— அரசே, பாரத குலத்தோன்றலே! கவனத்துடன் கேள். முன்காலத்தில் பகவான் வியாசர் எனக்குச் சொன்னதுபோல, தர்மத்தின் மறைநுணுக்கங்களை நான் உரைக்கிறேன்.
Verse 5
देवगुह्ामिदं राजन् यमेनाक्लिष्टकर्मणा । नियमस्थेन युक्तेन तपसो महतः फलम्,राजन्! अनायास ही महान् कर्म करनेवाले यमने नियमपरायण और योगयुक्त होकर महान् तपके फलस्वरूप इस देवगुह्य रहस्यको प्राप्त किया था
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே, இது தேவகுஹ்யமான ரகசிய உபதேசம். குற்றமற்ற தூய செயல்களையுடைய யமன், நியமத்தில் நிலைத்து யோகத்தில் ஒழுங்குபட்டு, மகத்தான தவத்தின் பெரும் பலனாக இதைப் பெற்றான்.
Verse 6
येन यः प्रीयते देव: प्रीयन्ते पितरस्तथा । ऋषय: प्रमथा: श्रीक्ष चित्रगुप्तो दिशां गजा:,जिससे देवता, पितर, ऋषि, प्रमथगण, लक्ष्मी, चित्रगुप्त और दिग्गज प्रसन्न होते हैं
பீஷ்மர் கூறினார்—எந்தச் செயலில் எந்தத் தெய்வம் மகிழ்கிறதோ, அதே செயலில் பித்ருக்களும் மகிழ்வர்; அதுபோல ரிஷிகள், பிரமத கணங்கள், ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி), சித்ரகுப்தன், திசைகளின் யானைகளும் திருப்தியடைவர்.
Verse 7
ऋषिधर्म: स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफल: । महादानफल चैव सर्वयज्ञफलं तथा,जिसमें महान् फल देनेवाले ऋषिधर्मका रहस्यसहित समावेश हुआ है तथा जिसके अनुष्ठानसे बड़े-बड़े दानों और सम्पूर्ण यज्ञोंका फल मिलता है
பீஷ்மர் கூறினார்—இது ‘ரிஷிதர்மம்’ என நினைவுகூரப்படுகிறது; உள்நிலை ரகசியத்துடன் கூடியது, பெரும் பலன் தருவது. இதை அனுஷ்டித்தால் மகாதானங்களின் புண்ணியமும், எல்லா யாகங்களின் பலனும் கிடைக்கும்.
Verse 8
यश्चैतदेवं जानीयाज्ज्ञात्वा वा कुरुतेडनघ । सदोषो<दोषवांश्रेह तैर्गुणै: सह युज्यते,निष्पाप नरेश! जो उस धर्मको इस प्रकार जानता और जानकर इसके अनुसार आचरण करता है, वह सदोष (पापी) रहा हो भी तो उस दोषसे मुक्त होकर उन सदगुणोंसे सम्पन्न हो जाता है
பீஷ்மர் கூறினார்—குற்றமற்றவனே, இந்த உபதேசத்தை இவ்வாறே அறிந்து, அறிந்தபின் அதன்படி வாழ்பவன், குற்றங்கள் உடையவனாக இருந்தாலும் அவற்றிலிருந்து விடுபட்டு, அதே நற்குணங்களுடன் இணைந்து சிறப்பில் நிலைபெறுவான்.
Verse 9
दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वज: । दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृप:,दस कसाइयोंके समान एक तेली, दस तेलियोंके समान एक कलवार, दस कलवारोंके समान एक वेश्या और दस वेश्याओंके समान एक राजा है
பீஷ்மர் கூறினார்—ஒரு எண்ணெய் ஆட்டுபவன் பத்து கொலைஞர்களுக்கு ஒப்பானவன்; ஒரு மதுவிற்பவன் பத்து எண்ணெய் ஆட்டுபவர்களுக்கு ஒப்பானவன்; ஒரு விலைமகள் பத்து மதுவிற்பவர்களுக்கு ஒப்பானவள்; ஒரு அரசன் பத்து விலைமகள்களுக்கு ஒப்பானவன் எனக் கூறப்படுகிறது.
Verse 10
अर्धेनैतानि सर्वाणि नृपति: कथ्यतेडधिक: । त्रिवर्गसहितं शास्त्र पवित्र पुण्यलक्षणम्,राजा इन सबकी अपेक्षा अधिक दोषयुक्त बताया जाता है, इसलिये ये सब पाप राजाके आधेसे भी कम हैं। (अत: राजाका दान लेना निषिद्ध है।) धर्म, अर्थ और कामका प्रतिपादन करनेवाला जो शास्त्र है, वह पवित्र एवं पुण्यका परिचय करानेवाला है
பீஷ்மர் கூறினார்— அரசன் அதிகக் குற்றப் பங்குடையவன் எனச் சொல்லப்படுகிறான்; ஆகவே இப் பாவங்கள் அரசனுடைய குற்றத்தின் பாதிக்கும் சமமல்ல. எனவே அரசனின் தானத்தை ஏற்றல் தடைசெய்யப்பட்டது. தர்மம், அர்த்தம், காமம் எனும் மூன்று புருஷார்த்தங்களையும் விளக்கும் சாஸ்திரம் தூய்மையளிப்பதும் புண்ணியத்தின் அடையாளங்களை வெளிப்படுத்துவதுமாகும்.
Verse 11
धर्मव्याकरणं पुण्यं रहस्यश्रवर्ण महत् । श्रोतव्यं धर्मसंयुक्त विहितं त्रिदशै: स्वयम्,उसमें धर्म और उसके रहस्योंकी व्याख्या है वह परम पवित्र, महान् रहस्यमय तत्त्वका श्रवण करानेवाला, धर्मयुक्त और साक्षात् देवताओंद्वारा निर्मित है। उसका श्रवण करना चाहिये
தர்மத்தை விளக்கும் இந்தப் புண்ணியமான உபதேசம் மகத்தான இரகசியத் தத்துவத்தைச் செவிமடுக்கச் செய்கிறது. இது தர்மத்துடன் இணைந்ததும், தெய்வங்களாலேயே விதிக்கப்பட்டதுமாக இருப்பதால், இதைச் செவிமடுக்க வேண்டும்.
Verse 12
पितृणां यत्र गुह्यानि प्रोच्यन्ते श्राद्धकर्मणि । देवतानां च सर्वेषां रहस्यं कथ्यतेडखिलम्,जिसमें पितरोंके श्राद्धके विषयमें गूढ़ बातें बतायी गयी हैं, जहाँ सम्पूर्ण देवताओंके रहस्यका पूरा-पूरा वर्णन है तथा जिसमें रहस्यसहित महान् फलदायी ऋषि-धर्मका एवं बड़े-बड़े यज्ञों और सम्पूर्ण दानोंके फलका प्रतिपादन किया गया है
அதில் பித்ருக்களின் சிராத்தக் கர்மம் பற்றிய மறைபொருள்கள் கூறப்படுகின்றன; மேலும் எல்லாத் தேவர்களின் இரகசியமும் முழுமையாக விளக்கப்படுகிறது.
Verse 13
ऋषिधर्म: स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफल: । महायज्ञफलं चैव सर्वदानफलं तथा,जिसमें पितरोंके श्राद्धके विषयमें गूढ़ बातें बतायी गयी हैं, जहाँ सम्पूर्ण देवताओंके रहस्यका पूरा-पूरा वर्णन है तथा जिसमें रहस्यसहित महान् फलदायी ऋषि-धर्मका एवं बड़े-बड़े यज्ञों और सम्पूर्ण दानोंके फलका प्रतिपादन किया गया है
அதில் மறைபொருளுடன் கூடிய, பெரும் பலன் தரும் ரிஷி-தர்மம் நினைவூட்டப்படுகிறது; மேலும் மகாயாகங்களின் பலனும், எல்லாத் தானங்களின் பலனும் விளக்கப்படுகின்றன.
Verse 14
ये पठन्ति सदा मर्त्या येषां चैवोपतिष्ठति । श्रुत्वा च फलमाचचष्टे स्वयं नारायण: प्रभु:,जो मनुष्य उस शास्त्रको सदा पढ़ते हैं, जिन्हें उसका तत्त्व हृदयंगम हो जाता है तथा जो उसका फल सुनकर दूसरोंके सामने व्याख्या करते हैं, वे साक्षात् भगवान् नारायणस्वरूप हो जाते हैं
அந்த சாஸ்திரத்தை எப்போதும் பாராயணம் செய்பவர்கள், அதன் தத்துவம் உள்ளத்தில் நிலைபெற்றவர்கள், அதன் பலனைச் செவிமடுத்து பிறர்முன் விளக்குபவர்கள்—அவர்கள் தாமே பரம்பொருள் நாராயணன் போன்றவர்களாக ஆகிறார்கள்.
Verse 15
गवां फलं तीर्थफलं यज्ञानां चैव यत् फलम् | एतत् फलमवाप्रोति यो नरोडतिथिपूजक:,जो मानव अतिथियोंकी पूजा करता है, वह गोदान, तीर्थस्थान और यज्ञानुष्ठानका फल पा लेता है
மாடுகளைத் தானம் செய்வதால் வரும் பலன், தீர்த்த யாத்திரையால் வரும் பலன், யாகங்களால் வரும் பலன்—விருந்தினரை மதித்து வழிபடும் மனிதன் அந்தப் பலனையே அடைகிறான்.
Verse 16
श्रोतार: श्रद्धधानाश्न येषां शुद्धं च मानसम् । तेषां व्यक्त जिता लोका: श्रद्धधानेन साधुना,जो श्रद्धापूर्वक धर्मशास्त्रका श्रवण करते हैं तथा जिनका हृदय शुद्ध हो गया है, वे श्रद्धालु एवं श्रेष्ठ मनके द्वारा अवश्य ही पुण्यलोकपर विजय प्राप्त कर लेते हैं
எவர் பக்தியுடன் தர்மசாஸ்திரத்தைச் செவிமடுக்கிறார்களோ, எவருடைய மனமும் தூய்மையடைந்ததோ—அத்தகைய நற்குணமிக்க நம்பிக்கையாளர்கள் புண்ணிய உலகங்களை உறுதியாக வென்று அடைகிறார்கள்.
Verse 17
मुच्यते किल्बिषाच्चैव न स पापेन लिप्यते । धर्म च लभते नित्यं प्रेत्य लोकगतो नर:,शुद्धचित्त पुरुष श्रद्धापूर्वक शास्त्र-श्रवण करनेसे पूर्व पापसे मुक्त हो जाता है तथा वह भविष्यमें भी पापसे लिप्त नहीं होता है। नित्य-प्रति धर्मका अनुष्ठान करता है और मरनेके बाद उसे उत्तम लोककी प्राप्ति होती है
அவன் பாவத்திலிருந்து விடுபடுகிறான்; அதன் பின் பாவம் அவனை மாசுபடுத்தாது. அவன் எப்போதும் தர்மத்தைப் பெற்று நடைமுறைப்படுத்துகிறான்; மரணத்திற்குப் பின் உயர்ந்த உலகை அடைகிறான்.
Verse 18
कस्यचित् त्वथ कालस्य देवदूतो यदृच्छया । स्थितो हाुन्त्हितो भूत्वा पर्यईभाषत वासवम्,एक समयकी बात है, एक देवदूतने अकस्मात् पहुँचकर आकाशमें स्थित हो इन्द्रसे कहा--
ஒரு காலத்தில், தற்செயலாக ஒரு தேவதூதன் வந்து சேர்ந்தான். ஆகாயத்தில் நிலைத்து நின்று வாசவனை (இந்திரனை) இவ்வாறு உரைத்தான்—
Verse 19
यौ तौ कामगुणोपेतावद्चिनौ भिषजां वरौ । आज्ञयाहं तयो: प्राप्त: सनरान् पितृदैवतान्,“वे जो कमनीय गुणोंसे सम्पन्न वैद्यप्रवर अश्विनीकुमार हैं, उन दोनोंकी आज्ञासे मैं यहाँ देवताओं, पितरों और मनुष्योंके पास आया हूँ
அழகிய குணங்களால் நிறைந்த, வைத்தியர்களில் முதன்மையான அஸ்வினி குமாரர்கள்—அவர்களின் ஆணையினாலேயே நான் இங்கு தேவர்களிடமும், பித்ரு தேவதைகளிடமும், மனிதர்களிடமும் வந்துள்ளேன்.
Verse 20
कस्माद्धि मैथुन श्राद्धे दातुर्भोक्तुश्च वर्जितम् । किमर्थ च त्रय: पिण्डा: प्रविभक्ता: पृथक् पृथक्,“मेरे मनमें यह जिज्ञासा हुई है कि श्राद्धके दिन श्राद्ध-कर्ता और श्राद्धात्न भोजन करनेवाले ब्राह्मणके लिये जो मैथुनका निषेध किया गया है, उसका क्या कारण है? तथा श्राद्धमें पूथक्ू-पृथक् तीन पिण्ड किसलिये दिये जाते हैं?
பீஷ்மர் கூறினார்—சிராத்த நாளில் சிராத்தம் செய்பவனுக்கும் சிராத்த உணவு உண்ணும் பிராமணனுக்கும் மைதுனம் ஏன் தடை செய்யப்பட்டுள்ளது? மேலும் சிராத்தத்தில் மூன்று பிண்டங்களைத் தனித்தனியாகப் பகுத்து ஒன்றன்பின் ஒன்றாக ஏன் அளிக்கின்றனர்?
Verse 21
प्रथम: कस्य दातव्यो मध्यम: क्व च गच्छति । उत्तरश्न स्मृत: कस्य एतदिच्छामि वेदितुम्
முதல் பிண்டம் யாருக்கு அளிக்க வேண்டும்? நடுப்பிண்டம் எங்கே செல்கிறது? ‘இறுதியாக உண்ணுபவன்’ என்று யார் கருதப்படுகிறார்? இதை நான் அறிய விரும்புகிறேன்.
Verse 22
"प्रथम पिण्ड किसे देना चाहिये? दूसरा पिण्ड किसे प्राप्त होता तथा तीसरे पिण्डपर किसका अधिकार माना गया है? यह सब कुछ मैं जानना चाहता हूँ” ।। श्रद्दधानेन दूतेन भाषितं धर्मसंहितम् । पूर्वस्थास्त्रिदशा: सर्वे पितर: पूज्य खेचरम्,उस श्रद्धालु देवदूतके इस प्रकार धर्मयुक्त भाषण करनेपर पूर्वदिशामें स्थित हुए सभी देवताओं और पितरोंने उस आकाशचारी पुरुषकी प्रशंसा करते हुए कहा
“முதல் பிண்டம் யாருக்கு அர்ப்பணிக்க வேண்டும்? இரண்டாம் பிண்டம் யாருக்கு கிடைக்கிறது? மூன்றாம் பிண்டத்தின் உரிமை யாருக்கெனக் கருதப்படுகிறது? இதையெல்லாம் நான் அறிய விரும்புகிறேன்.” இவ்வாறு அந்த நம்பிக்கையுள்ள தூதன் தர்மத்தோடு ஒத்த சொற்களைச் சொன்னபோது, கிழக்குத் திசையில் இருந்த எல்லா தேவர்களும் வணக்கத்திற்குரிய பித்ருக்களும் அந்த ஆகாயச் சாரியைப் புகழ்ந்து பதிலுரைத்தனர்.
Verse 23
पितर ऊचुः स्वागत ते<स्तु भद्रे ते श्रूयतां खेचरोत्तम । गूढार्थ: परम: प्रश्नो भवता समुदीरित:,पितर बोले--आकाशचारियोंमें श्रेष्ठ देवदूत! तुम्हारा स्वागत है। तुम कल्याणके भागी होओ। तुमने गूढ़ अभिप्रायसे युक्त बहुत उत्तम प्रश्न उपस्थित किया है। इसका उत्तर सुनो
பித்ருக்கள் கூறினர்—ஆகாயச் சாரிகளில் சிறந்தவனே! உனக்கு வரவேற்பு; உனக்கு நலம் உண்டாகுக. நீ ஆழ்ந்த பொருள் கொண்ட மிகச் சிறந்த கேள்வியை எழுப்பினாய்; அதன் விடையை கேள்.
Verse 24
भ्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च पुरुषो यः स्त्रियं ब्रजेत् । पितरस्तस्य तं॑ मासं तस्मिन् रेतसि शेरते,जो पुरुष श्राद्धका दान और भोजन करके स्त्रीके साथ समागम करता है, उसके पितर उस महीनेभर उसी वीर्यमें शयन करते हैं
சிராத்தம் அளித்து, (சிராத்த உணவு) உண்டு, பின்னர் பெண்ணிடம் (சேர்க்கைக்காக) செல்பவன்—அவனுடைய பித்ருக்கள் அந்த முழு மாதமும் அதே விந்துவிலேயே தங்கிக் கிடப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது.
Verse 25
प्रविभागं तु पिण्डानां प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वश: । पिण्डो हाथस्ताद् गच्छंस्तु अप आविश्य भावयेत्,अब मैं पिण्डोंका क्रमश: विभाग बताऊँगा। श्राद्धमें जो तीन पिण्डोंका विधान है, उनमें पहला पिण्ड जलमें डाल देना चाहिये। मध्यम पिण्ड केवल श्राद्धकर्ताकी पत्नीको भोजन करना चाहिये और उनमें जो तीसरा पिण्ड है, उसे आगमें डाल देना चाहिये
பீஷ்மர் கூறினார்— “இப்போது பிண்டங்களின் முறையான பகிர்வை வரிசையாக விளக்குகிறேன். ஸ்ராத்தத்தில் மூன்று பிண்டங்கள் விதிக்கப்பட்டால், முதலாவது பிண்டத்தை நீரில் ஒப்படைக்க வேண்டும்; நடுப்பிண்டத்தை ஸ்ராத்தம் செய்பவரின் மனைவி மட்டுமே உண்ண வேண்டும்; மூன்றாவது பிண்டத்தை அக்னியில் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்.”
Verse 26
पिण्डं तु मध्यमं तत्र पत्नी त्वेका समश्षुते । पिण्डस्तृतीयो यस्तेषां तै दद्याज्जातवेदसि,अब मैं पिण्डोंका क्रमश: विभाग बताऊँगा। श्राद्धमें जो तीन पिण्डोंका विधान है, उनमें पहला पिण्ड जलमें डाल देना चाहिये। मध्यम पिण्ड केवल श्राद्धकर्ताकी पत्नीको भोजन करना चाहिये और उनमें जो तीसरा पिण्ड है, उसे आगमें डाल देना चाहिये
பீஷ்மர் கூறினார்— “அங்கே நடுப்பிண்டத்தை மனைவி மட்டுமே உண்ண வேண்டும்; மேலும் அவற்றில் மூன்றாவது பிண்டத்தை ஜாதவேதஸ் எனப்படும் அக்னியில் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்.”
Verse 27
एष श्राद्धविधि: प्रोक्तो यथा धर्मो न लुप्यते । पितरस्तस्य तुष्यन्ति प्रहष्टटनस: सदा
பீஷ்மர் கூறினார்— “தர்மம் குறையாதபடி இவ்வாறு ஸ்ராத்த விதி கூறப்பட்டது. இதனைச் செய்பவரால் பித்ருக்கள் எப்போதும் மகிழ்ந்து, ஆனந்த மனத்துடன் திருப்தியடைகிறார்கள்.”
Verse 28
देवदूत उवाच आनुपूर्व्येण पिण्डानां प्रविभाग: पृथक् पृथक्
தேவதூதன் கூறினான்— “பிண்டங்களின் பங்கீடு தனித்தனியாக, தத்தம் வரிசைப்படியே நடைபெறும்.”
Verse 29
एक: समुद्धृतः पिण्डो हाधस्तात् कस्य गच्छति
தேவதூதன் கூறினான்— “ஒரு பிண்டம் உயர்த்தப்பட்டது—அய்யோ, அது கீழே யாருடைய பங்காகச் சேரும்?”
Verse 30
मध्यमं तु तदा पत्नी भुद्धक्तेडनुज्ञातमेव हि
அப்போது நடுநிலைப் பதவியுடைய மனைவிக்கும் முறையாக ஒப்புதல் பெற்று அனுமதி அளிக்கப்பட்டது—நிறுவப்பட்ட ஒழுங்கும் சம்மதமும் படி உரிய செயல் முன்னேறுவதற்காக।
Verse 31
अत्र यस्त्वन्तिम: पिण्डो गच्छते जातवेदसम्
இங்கே இறுதியான பிண்டம் ஜாதவேதஸ்—அக்னியிடம் செல்கிறது; அதனால் அந்தியக் கிரியை நிறைவு பெற்று, மறைந்தவர் தர்ம ஒழுங்கில் ஒப்படைக்கப்படுகிறார்।
Verse 32
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पिण्डेषु त्रिषु या गति:
நான் இதைக் கேட்க விரும்புகிறேன்—மூன்று வகை பிண்டங்களில் ஏற்படும் கதி என்ன?
Verse 33
पितर ऊचु. सुमहानेष प्रश्नो वै यस्त्वया समुदीरित:,पितरोंने कहा--आकाशचारी देवदूत! तुमने यह महान प्रश्न उपस्थित किया है और हमलोगोंसे अद्भुत रहस्यकी बात पूछी है। देवता और मुनि भी इस पितृकर्मकी प्रशंसा करते हैं
பித்ருக்கள் கூறினர்—ஆகாயத்தில் உலாவும் தேவதூதனே! நீ எழுப்பிய கேள்வி மிகப் பெரிது. நீ எங்களிடம் ஒரு அதிசயமான, நுண்ணிய இரகசியத்தை வினவினாய். இந்த பித்ருகர்மத்தை தேவர்களும் முனிவர்களும் போற்றுகின்றனர்।
Verse 34
रहस्यमद्भुतं चापि पृष्टा: सम गगनेचर । एतदेव प्रशंसन्ति देवाश्न मुन॒यस्तथा,पितरोंने कहा--आकाशचारी देवदूत! तुमने यह महान प्रश्न उपस्थित किया है और हमलोगोंसे अद्भुत रहस्यकी बात पूछी है। देवता और मुनि भी इस पितृकर्मकी प्रशंसा करते हैं
ஆகாயச் சாரியே! எங்களிடம் ஒரு அதிசயமும் இரகசியமும் ஆன பொருள் கேட்கப்பட்டுள்ளது. இதையே தேவர்களும் முனிவர்களும் போற்றுகின்றனர்।
Verse 35
तेडप्येवं नाभिजानन्ति पितृकार्यविनिश्चयम् । वर्जयित्वा महात्मानं चिरजीविनमुत्तमम्
அவர்களும் இவ்விதமாக பித்ருகாரியத்தின் சரியான தீர்மானத்தை உண்மையில் அறியார்—அந்த பரம மகாத்மா, உத்தம சிரஞ்சீவி ஒருவரைத் தவிர; அந்த அறிவிலிருந்து விலக்கப்படாதவர் அவர் ஒருவரே.
Verse 36
त्रयाणामपि पिण्डानां श्रुत्वा भगवतो गतिम्,उन्होंने भगवान् विष्णुसे तीनों पिण्डोंकी गति सुनकर श्राद्धका रहस्य जान लिया है। देवदूत! तुमने जो श्राद्धविधिका निर्णय पूछा है, उसके अनुसार तीनों पिण्डोंकी गति बतायी जा रही है। सावधान होकर मुझसे सुनो
பகவான் விஷ்ணுவிடமிருந்து மூன்று பிண்டங்களின் கதியை கேட்டவுடன், அவன் ஸ்ராத்தத்தின் மறைபொருளை அறிந்தான். ஓ தேவதூதா! நீ கேட்ட ஸ்ராத்த விதியின் தீர்மானத்தின்படி, இப்போது மூன்று பிண்டங்களின் பயன் விளக்கப்படுகிறது. கவனத்துடன் என்னைக் கேள்.
Verse 37
देवदूतेन यः पृष्ट: श्राद्धस्य विधिनिश्चय: । गतिं त्रयाणां पिण्डानां शृणुष्वावहितो मम,उन्होंने भगवान् विष्णुसे तीनों पिण्डोंकी गति सुनकर श्राद्धका रहस्य जान लिया है। देवदूत! तुमने जो श्राद्धविधिका निर्णय पूछा है, उसके अनुसार तीनों पिण्डोंकी गति बतायी जा रही है। सावधान होकर मुझसे सुनो
தேவதூதன் கூறினான்: “ஸ்ராத்த விதியின் சரியான தீர்மானத்தை நீ என்னிடம் கேட்டாய். இப்போது மூன்று பிண்டங்களின் கதியை கேள்—கவனத்துடன் என் சொற்களை கேள்.”
Verse 38
अपो गच्छति यो ह्वात्र शशिनं होष प्रीणयेत् । शशी प्रीणयते देवान् पितृश्चैव महामते
தேவதூதன் கூறினான்: “ஓ மகாமதி! இங்கே யார் நீரை அர்ப்பணித்து சந்திரனைத் திருப்திப்படுத்துகிறாரோ—இதை அறிக—அவர் தேவர்களையும் பித்ருக்களையும் திருப்திப்படுத்துகிறார்.”
Verse 39
महामते! इस श्राद्धमें जो पहला पिण्ड पानीके भीतर चला जाता है, वह चन्द्रमाको तृप्त करता है और चन्द्रमा स्वयं देवता तथा पितरोंको तृप्त करते हैं ।। भुडक्ते तु पत्नी यं चैषामनुज्ञाता तु मध्यमम् । पुत्रकामाय पुत्र तु प्रयच्छन्ति पितामहा:,इसी प्रकार श्राद्धकर्ताकी पत्नी गुरुजनोंकी आज्ञासे जो मध्यम पिण्डका भक्षण करती है, उससे प्रसन्न हुए पितामह पुत्रकी कामनावाले पुरुषको पुत्र प्रदान करते हैं
தேவதூதன் கூறினான்: “ஓ மகாமதி! இந்த ஸ்ராத்தத்தில் முதல் பிண்டம் நீருக்குள் சென்றால் அது சந்திரனைத் திருப்திப்படுத்தும்; சந்திரன் தேவர்களையும் பித்ருக்களையும் திருப்திப்படுத்துவான். அதுபோல, ஸ்ராத்தம் செய்பவரின் மனைவி மூத்தோரின் அனுமதியுடன் நடுப்பிண்டத்தை உண்டால், அதனால் மகிழ்ந்த பிதாமஹர்கள் புத்திரம் வேண்டுபவருக்கு புத்திரனை அருள்வார்கள்.”
Verse 40
हव्यवाहे तु यः पिण्डो दीयते तन्निबोध मे । पितरस्तेन तृप्यन्ति प्रीता:ः कामान् दिशन्ति च,अग्निमें जो पिण्ड डाला जाता है, उसके विषयमें भी मुझसे समझ लो। उससे पितर तृप्त होते हैं और तृप्त होकर वे मनुष्यकी सब कामनाएँ पूर्ण करते हैं
ஹவ்யவாஹனான அக்னியில் இடப்படும் பிண்டம் குறித்து என்னிடமிருந்து அறிந்துகொள். அந்த அர்ப்பணத்தால் பித்ருக்கள் திருப்தியடைகிறார்கள்; மகிழ்ந்து மனிதனின் விரும்பிய நோக்கங்களை அருளுகின்றார்கள்.
Verse 41
एतत् ते कथित सर्व त्रिषु पिण्डेषु या गति: । ऋत्विग्यो यजमानस्य पितृत्वमनुगच्छति,इस प्रकार तुम्हें यह सब कुछ बताया गया। तीनों पिण्डोंकी जो गति होती है, उसका भी प्रतिपादन किया गया। श्राद्धमें भोजनके लिये निमन्त्रित हुआ ब्राह्मण उस दिनके लिये यजमानके पितृभावको प्राप्त हो जाता है; अत: उस दिन उसके लिये मैथुनको त्याज्य मानते हैं। आकाशचारियोंमें श्रेष्ठ देवदूत! ब्राह्मणको स्नान आदिसे पवित्र होकर सदा श्राद्धमें भोजन करना चाहिये
இவை அனைத்தும் உனக்குச் சொல்லப்பட்டது—மூன்று பிண்டங்களின் நடைமுறையும் பலனும் உட்பட. சிராத்த உணவிற்கு அழைக்கப்பட்ட ரித்விக், அந்த நாளில் யஜமானனின் தந்தைநிலையை ஏற்கிறான்.
Verse 42
तस्मिन्नहनि मन्यन्ते परिहार्य हि मैथुनम् । शुचिना तु सदा श्राद्धं भोक्तव्यं खेचरोत्तम,इस प्रकार तुम्हें यह सब कुछ बताया गया। तीनों पिण्डोंकी जो गति होती है, उसका भी प्रतिपादन किया गया। श्राद्धमें भोजनके लिये निमन्त्रित हुआ ब्राह्मण उस दिनके लिये यजमानके पितृभावको प्राप्त हो जाता है; अत: उस दिन उसके लिये मैथुनको त्याज्य मानते हैं। आकाशचारियोंमें श्रेष्ठ देवदूत! ब्राह्मणको स्नान आदिसे पवित्र होकर सदा श्राद्धमें भोजन करना चाहिये
ஆகையால் அந்த நாளில் மைதுனம் தவிர்க்கப்பட வேண்டியது எனக் கருதுகின்றனர். ஆகாயவாசிகளில் சிறந்தவனே! நீராடுதல் முதலியவற்றால் தூய்மையடைந்து எப்போதும் சிராத்த உணவை உண்ண வேண்டும்.
Verse 43
ये मया कथिता दोषास्ते तथा स्युर्न चान्यथा । तस्मात् स्नात:ः शुचि: क्षान्तः श्राद्ध भुञज्जीत वै द्विज:
நான் கூறிய குற்றங்கள் அப்படியே நிகழும்; வேறுபடாது. ஆகவே நீராடி, தூய்மையுடன், பொறுமையுடனும் தன்னடக்கத்துடனும் இருபிறப்பன் சிராத்த உணவை உண்ண வேண்டும்.
Verse 44
मैंने जो दोष बताये हैं, वे वैसे ही प्राप्त होते हैं। इसमें कोई परिवर्तन नहीं होता; अतः ब्राह्मण स्नान करके पवित्र एवं क्षमाशील हो श्राद्धमें भोजन करे ।। प्रजा विवर्धते चास्य यश्नैवं सम्प्रयच्छति । ततो विद्युत्प्रभो नाम ऋषिराह महातपा:,जो इस प्रकार श्राद्धका दान देता है, उसकी संतति बढ़ती है। पितरोंके इस प्रकार कहनेके बाद विद्युत्प्रभ नामवाले एक महातपस्वी महर्षिने अपना प्रश्न उपस्थित किया
இவ்விதமாக சிராத்த தானம் செய்பவனுக்கு சந்ததி பெருகும்; புகழும் கிடைக்கும். பித்ருக்கள் இவ்வாறு கூறிய பின், ‘வித்யுத்பிரப’ எனும் மகாதபஸ்வி முனிவர் தம் கேள்வியை முன்வைத்தார்.
Verse 45
आदित्यतेजसा तस्य तुल्यं रूप॑ प्रकाशते | स च धर्मरहस्यानि श्रुत्वा शक्रमथाब्रवीत्
ஆதித்யனின் ஒளியால் அவனுடைய உருவம் சமமான பிரகாசத்துடன் வெளிப்பட்டது. தர்மத்தின் மறைநெறிகளைச் செவிமடுத்து, பின்னர் அவன் சக்கிரன் (இந்திரன்) முன் உரைத்தான்.
Verse 46
उनका रूप सूर्यके समान तेजसे प्रकाशित हो रहा था। उन्होंने धर्मके रहस्योंको सुनकर इन्द्रसे पूछा-- ।। तिर्यग्योनिगतान् सत्त्वान् मर्त्या हिंसन्ति मोहिता: । कीटान् पिपीलिकान् सर्पान् मेषान् समृगपक्षिण:
மயக்கத்தில் ஆழ்ந்த மானவர்கள் திரியக்யோனியில் பிறந்த உயிர்களை வதைப்பர்—பூச்சிகள், எறும்புகள், பாம்புகள், ஆடுகள், மேலும் மிருகங்களையும் பறவைகளையும் கொல்வர். தர்மத்தின் நுண்ணிய இரகசியங்களை கேட்ட பின், நான் இந்திரனை வினவுகிறேன்—அறியாமையால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட மானவர்கள் ஏன் இவ்வளவு பலவீனமான உயிர்களைத் துன்புறுத்துகின்றனர்?
Verse 47
ततो देवगणा: सर्वे ऋषयश्न॒ तपोधना:
அப்போது எல்லா தேவர்களும், தவச் செல்வம் கொண்ட ரிஷிகளும் (அங்கே) கூடினர்.
Verse 48
पितरश्न महाभागा: पूजयन्ति सम तं मुनिम् । उनका यह प्रश्न सुनकर सम्पूर्ण देवता, तपोधन ऋषि तथा महाभाग पितर विद्युत्प्रभ मुनिकी भूरि-भूरि प्रशंसा करने लगे ।। ४७ $ ।। शक्र उवाच कुरुक्षेत्र गयां गड़ां प्रभासं पुष्कराणि च
மகாபாக்யம் பெற்ற பித்ருக்கள் அந்த முனிவரை வணங்கிப் போற்றினர். அப்போது சக்கிரன் கூறினான்—குருக்ஷேத்திரம், கயா, கங்கை, பிரபாசம், புஷ்கரம் ஆகியவை.
Verse 49
एतानि मनसा ध्यात्वा अवगाहेत् ततो जलम् । तथा मुच्यति पापेन राहुणा चन्द्रमा यथा
இவற்றை மனத்தில் தியானித்து, பின்னர் நீரில் மூழ்கி நீராட வேண்டும்; அப்படியே அவன் பாவத்திலிருந்து விடுபடுவான்—ராகுவின் பிடியிலிருந்து சந்திரன் விடுபடுவது போல.
Verse 50
इन्द्र बोले--मुने! मनुष्यको चाहिये कि कुरुक्षेत्र, गया, गंगा, प्रभास और पुष्करक्षेत्रका मन-ही-मन चिन्तन करके जलमें स्नान करे। ऐसा करनेसे वह पापसे उसी प्रकार मुक्त हो जाता है, जैसे चन्द्रमा राहुके ग्रहणसे ।। त्र्यहं स्नात: स भवति निराहारक्ष वर्तते | स्पृशते यो गवां पृष्ठ बालर्धि च नमस्यति
இந்திரன் கூறினான்—முனிவரே! மனிதன் குருக்ஷேத்திரம், கயா, கங்கை, பிரபாசம், புஷ்கரக்ஷேத்திரம் ஆகிய புனிதத் தலங்களை மனத்துள் தியானித்து நீரில் நீராட வேண்டும். அவ்வாறு செய்தால், ராகுவின் கிரகணத்திலிருந்து சந்திரன் விடுபடுவது போல, அவன் பாவத்திலிருந்து விடுபடுவான். அவன் மூன்று நாட்கள் நீராடியவனெனப் பலன் பெறுவான்; நிராஹாரனாய் இருப்பான்; மேலும், பசுக்களின் முதுகைத் தொட்டு, அவற்றின் வாலுக்கு வணங்குபவன் கூறப்பட்ட புண்ணியத்தை அடைவான்.
Verse 51
जो मनुष्य गायकी पीठ छूता और उसकी पूँछको नमस्कार करता है, वह मानो उपर्युक्त तीर्थोमें तीन दिनतक उपवासपूर्वक रहकर स्नान कर लेता है ।। ततो विद्युत्प्रभो वाक्यम भ्यभाषत वासवम् | अयं सूक्ष्मतरो धर्मस्तं निबोध शतक्रतो
இந்திரன் உரைத்தான்—பசு படுக்கும்/இளைப்பாறும் இடத்தைத் தொட்டு, அதன் வாலுக்கு வணங்குகிறவன், முன் கூறிய தீர்த்தங்களில் மூன்று நாட்கள் உபவாசத்துடன் நீராடியதற்குச் சமமான புண்ணியத்தை அடைவான். அப்போது வித்யுத்பிரபன் வாசவனாகிய இந்திரனிடம் கூறினான்—சதக்ரதுவே! இது இன்னும் நுண்ணிய தர்மம்; அதை நன்கு உணர்க.
Verse 52
तदनन्तर विद्युत्प्रभने इन्द्रसे कहा--“शतक्रतो! यह सूक्ष्मतर धर्म मैं बता रहा हूँ। इसे ध्यानपूर्वक सुनिये ।। घृष्टो वटकषायेण अनुलिप्त: प्रियंगुणा । क्षीरेण षष्टिकान् भुक््त्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते
அதன்பின் வித்யுத்பிரபன் இந்திரனிடம் கூறினான்—சதக்ரதுவே! இன்னும் நுண்ணிய தர்மத்தைச் சொல்கிறேன்; கவனத்துடன் கேள். ஆலமரத்தின் பட்டைக் கஷாயத்தால் உடலை உரசி, பிரியங்கு பூச்சு பூசி, பின்னர் பாலுடன் ஷஷ்டிக அரிசியை உண்டால், அவன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபடுவான்.
Verse 53
“बरगदकी जटासे अपने शरीरको रगड़े, राईका उबटन लगाये और दूधके साथ साठीके चावलोंकी खीर बनाकर भोजन करे तो मनुष्य सब पापोंसे मुक्त हो जाता है ।। श्रूयतां चापरं गुहां रहस्यमृषिचिन्तितम् । श्रुत मे भाषमाणस्य स्थाणो: स्थाने बृहस्पते:
ஆலமரத்தின் வேர்முடிகளால் உடலை உரசி, கடுகு உப்டானம் பூசி, பாலுடன் ஷஷ்டிக அரிசிக் கீரை (பாயசம்) செய்து உண்டால் மனிதன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபடுவான். இப்போது இன்னொரு மறைபொருள் கேளுங்கள்—முனிவர்கள் தியானித்த இரகசியம். ஸ்தாணு (சிவன்) இருப்பிடத்தில், பேசிக் கொண்டிருந்த பிருஹஸ்பதியின் வாயிலாக நான் இதைக் கேட்டேன்.
Verse 54
रुद्रेण सह देवेश तन्निबोध शचीपते । “एक दूसरा गूढ़ रहस्य, जिसका ऋषियोंने चिन्तन किया है, सुनिये। इसे मैंने भगवान् शंकरके स्थानमें भाषण करते हुए बृहस्पतिजीके मुखसे भगवान् रुद्रके साथ ही सुना था। देवेश! शचीपते! उसे ध्यानपूर्वक सुनिये ।। पर्वतारोहणं कृत्वा एकपादो विभावसुम्,“जो पर्वतपर चढ़कर भोजनसे पूर्व एक पैरसे खड़ा हो दोनों भुजाएँ ऊपर उठाये हाथ जोड़े वहाँ अग्निदिवकी ओर देखता है, वह महान् तपस्यासे युक्त होकर उपवास करनेका फल पाता है
இந்திரன் கூறினான்—தேவேசனே, சசீபதியே! ருத்ரனுடன் சேர்ந்து இதை உணர்க. முனிவர்கள் தியானித்த இன்னொரு ஆழ்ந்த இரகசியத்தை கேள். சங்கரனின் இருப்பிடத்தில், ருத்ரன் முன்னிலையில், பிருஹஸ்பதி உரைத்ததை நான் கேட்டேன். தேவேசனே, சசீபதியே! கவனத்துடன் கேள். யார் மலை ஏறி, உணவு கொள்ளும் முன் ஒரு காலில் நின்று, இரு கரங்களையும் மேலே உயர்த்தி, கைகளை கூப்பி வணங்கி, அக்னியையும் விண்ணையும் நோக்குகிறானோ—அவன் மாபெரும் தவத்துடன் கூடி, உபவாசத்தின் பலனை அடைகிறான்.
Verse 55
निरीक्षेत निराहार ऊर्ध्वबाहुः कृताज्जलि: । तपसा महता युक्त उपवासफलं लभेत्,“जो पर्वतपर चढ़कर भोजनसे पूर्व एक पैरसे खड़ा हो दोनों भुजाएँ ऊपर उठाये हाथ जोड़े वहाँ अग्निदिवकी ओर देखता है, वह महान् तपस्यासे युक्त होकर उपवास करनेका फल पाता है
உணவு இன்றி இருந்து, கரங்களை மேலே உயர்த்தி, கைகூப்பி, ஒருமுகமாக நோக்கி நிலைத்திருப்பவன்—மகத்தான தவத்துடன் கூடி உபவாசத்தின் பலனை அடைகிறான்.
Verse 56
रश्मिभिस्तापितो<र्कस्य सर्वपापमपोहति । ग्रीष्मकाले5थ वा शीते एवं पापमपोहति,'जो ग्रीष्म अथवा शीतकालमें सूर्यकी किरणोंसे तापित होता है, वह अपने सारे पापोंको नाश कर देता है। इस प्रकार मनुष्य पापमुक्त हो जाता है। पापसे मुक्त हुए पुरुषको सनातन कान्ति प्राप्त होती है। वह अपने तेजसे सूर्यके समान देदीप्यमान और चन्द्रमाके समान प्रकाशित होता है”
சூரியனின் கதிர்களால் வெப்பமடைபவன் எல்லாப் பாவங்களையும் அகற்றுகிறான். கோடைக்காலமாயினும் குளிர்காலமாயினும்—இவ்விதமே பாவம் நீங்கும்.
Verse 57
ततः पापात् प्रमुक्तस्य द्युतिर्भवति शाश्वती । तेजसा सूर्यवद् दीप्तो भ्राजते सोमवत् पुन:,'जो ग्रीष्म अथवा शीतकालमें सूर्यकी किरणोंसे तापित होता है, वह अपने सारे पापोंको नाश कर देता है। इस प्रकार मनुष्य पापमुक्त हो जाता है। पापसे मुक्त हुए पुरुषको सनातन कान्ति प्राप्त होती है। वह अपने तेजसे सूर्यके समान देदीप्यमान और चन्द्रमाके समान प्रकाशित होता है”
அப்போது பாவத்திலிருந்து விடுபட்டவனில் நிலையான ஒளி எழுகிறது. அவன் தன் தேஜஸால் சூரியனைப் போலத் தீப்தியுடன், மீண்டும் சந்திரனைப் போல ஒளிர்ந்து விளங்குகிறான்.
Verse 58
मध्ये त्रिदशवर्गस्य देवराज: शतक्रतुः । उवाच मधुरं वाक्यं बृहस्पतिमनुत्तमम्
முப்பத்துமூன்று தேவர்களின் கூட்டத்தின் நடுவே, தேவராஜன் சதக்ரது இந்திரன், ஒப்பற்ற பிருஹஸ்பதியிடம் இனிய சொற்களை உரைத்தான்.
Verse 59
तत्पश्चात् देवराज शतक्रतु इन्द्रने देवमण्डलीके बीचमें अपने सर्वश्रेष्ठ गुरु बृहस्पतिजीसे मधुर वाणीमें कहा-- ।। धर्मगुहां तु भगवन् मानुषाणां सुखावहम् । सरहस्याश्न ये दोषास्तान् यथावदुदीरय,'भगवन्! मनुष्योंको सुख देनेवाले धर्मके गूढ़-स्वरूपका तथा रहस्योंसहित जो दोष हैं, उनका भी यथावत््रूपसे वर्णन कीजिये”
பகவனே! மனிதர்க்கு இன்பம் தரும் தர்மத்தின் மறைந்த ஆழத்தை, மேலும் அதன் இரகசியங்களோடு தோன்றும் குற்றங்களையும்—முறையாக விளக்கி அருள்வீராக.
Verse 60
ब॒हस्पतिर्वाच प्रतिमेहन्ति ये सूर्यमनिलं द्विषते च ये । हव्यवाहे प्रदीप्ते च समिधं ये न जुह्नति
பிரகஸ்பதி கூறினார்—உருவச்சிலையைத் தாக்குவோர், சூரியனையும் வாயுவையும் வெறுப்போர், மேலும் ஹவ்யவாஹனாகிய அக்னி தீவிரமாக எரிந்தபோதும் சமித்தை ஹோமத்தில் இடாதோர்—இவர்கள் புனித தர்ம ஒழுங்கிற்கு விரோதமாக நடப்பவர்கள்.
Verse 61
बालवसत्सां च ये धेनुं दुहन्ति क्षीरकारणात् । तेषां दोषान् प्रवक्ष्यामि तान् निबोध शचीपते
சக்ரன் கூறினார்—பால் பெறவேண்டும் என்ற ஆசையால் இளங்கன்று உள்ள பசுவையும் கறப்போர்; அவர்களின் குற்றங்களை நான் கூறுவேன். சசீபதே, கவனமாகக் கேள்.
Verse 62
बृहस्पतिजीने कहा--शचीपते! जो सूर्यकी ओर मुँह करके मूत्र त्याग करते हैं, वायुदेवसे द्वेष रखते हैं अर्थात् वायुके सम्मुख मूत्र त्याग करते हैं, जो प्रज्वलित अम्निमें समिधाकी आहुति नहीं देते तथा जो दूधके लोभसे बहुत छोटे बछड़ेवाली धेनुको भी दुह लेते हैं, उन सबके दोषोंका वर्णन करता हूँ। ध्यानपूर्वक सुनो ।। भानुमाननिलश्चैव हव्यवाहश्न वासव । लोकानां मातरश्नैव गाव: सृष्टा: स्वयम्भुवा,वासव! साक्षात् ब्रह्माजीने सूर्य, वायु, अग्नि तथा लोकमाता गौओंकी सृष्टि की है
சக்ரன் கூறினார்—சசீபதே! சூரியனை நோக்கி முகம் வைத்து சிறுநீர் கழிப்போர், வாயுதேவனை வெறுப்போர் எனப் பொருள்படும் வகையில் காற்றின் எதிரே சிறுநீர் கழிப்போர், எரிந்து கொண்டிருக்கும் ஹவ்யவாஹனாகிய அக்னியில் சமித்தை ஆஹுதியாக இடாதோர், மேலும் பால் ஆசையால் மிகச் சிறிய கன்று உள்ள பசுவையும் கறப்போர்—இவர்களெல்லாரின் குற்றங்களையும் நான் உரைப்பேன்; கவனமாகக் கேள். வாசவா! சூரியன், வாயு, ஹவ்யவாஹ அக்னி, மற்றும் உலகின் தாய்களான பசுக்கள்—இவை அனைத்தையும் ஸ்வயம்பூ பிரம்மா படைத்தான்.
Verse 63
लोकांस्तारयितुं शक्ता मर्त्येंष्वेतेषु देवता: । सर्वे भवन्त: शृण्वन्तु एकैकं धर्मनिश्चयम्,ये मर्त्यलोकके देवता हैं तथा सम्पूर्ण जगत्का उद्धार करनेकी शक्ति रखते हैं। आप सब लोग सुनें, मैं एक-एक धर्मका निश्चय बता रहा हूँ
இத்தேவர்கள் மானிட உலகில் இருப்பினும், எல்லா உலகங்களையும் கரையேற்ற வல்லவர்கள். நீங்கள் அனைவரும் கேளுங்கள்; நான் ஒவ்வொன்றாக தர்மத்தின் தீர்மானத்தை உரைக்கிறேன்.
Verse 64
वर्षाणि षडशीतिं तु दुर्वत्ता: कुलपांसना: । स्त्रिय: सर्वा्न दुर्वत्ता: प्रतिमेहन्ति या रविम्
சக்ரன் கூறினார்—எண்பத்தாறு ஆண்டுகளாக அந்தப் பெண்கள் தீயொழுக்கத்தினர், குலத்திற்குக் களங்கம்; அவர்கள் அனைவரும் ஒழுக்கக்கேடர்கள்—சூரியனை நோக்கி சிறுநீர் கழிக்கும் அக்கிரமத்தையும் செய்பவர்கள்.
Verse 65
हव्यवाहस्य दीप्तस्य समिध॑ ये न जुह्नति
சக்ரன் கூறினான்—எரிந்தெழும் ஹவ்யவாஹன் (அக்னி) முன்னிலையில் சமித்துகளை அர்ப்பணிக்காதவர்கள்—
Verse 66
क्षीर॑ तु बालवत्सानां ये पिबन्तीह मानवा:,जो मानव छोटे बछड़ेवाली गौओंके दूध दुहकर पी जाते हैं, उनके वंशमें दूध पीनेवाले और कुलकी वृद्धि करनेवाले कोई बालक नहीं उत्पन्न होते हैं। उनकी संतान नष्ट हो जाती है तथा उनके कुल एवं वंशका क्षय हो जाता है
சக்ரன் கூறினான்—இவ்வுலகில் இளம் கன்றுகள் உள்ள பசுக்களின் பாலைப் பறித்து அருந்துவோர்—
Verse 67
न तेषां क्षीरपा: केचिज्जायन्ते कुलवर्धना: । प्रजाक्षयेण युज्यन्ते कुलवंशक्षयेण च,जो मानव छोटे बछड़ेवाली गौओंके दूध दुहकर पी जाते हैं, उनके वंशमें दूध पीनेवाले और कुलकी वृद्धि करनेवाले कोई बालक नहीं उत्पन्न होते हैं। उनकी संतान नष्ट हो जाती है तथा उनके कुल एवं वंशका क्षय हो जाता है
அவர்களுக்குக் குலத்தை வளர்க்கும் ‘பால் அருந்தும்’ தகுதியான பிள்ளைகள் எவரும் பிறப்பதில்லை; சந்ததி நாசத்தால் அவர்கள் துன்புறுவர்; குலமும் வம்சமும் சிதையும்.
Verse 68
एवमेतत् पुरा दृष्टं कुलवृद्धैर्द्धिजातिभि: । तस्माद् वर्ज्यानि वर्ज्यानि कार्य कार्य च नित्यश:
இவ்வாறே முன்னாளில் குலத்தின் மூத்த இருபிறப்பினர் கண்டறிந்தனர். ஆகவே விலக்க வேண்டியதை விலக்கி, செய்ய வேண்டியதை இடையறாது செய்க.
Verse 69
ततः सर्वा महाभाग देवता: समरुद्गणा:
அதன்பின் மருத்கணங்களுடன் கூடிய எல்லா மகாபாக்ய தேவர்கள் ஒன்றுகூடினர்.
Verse 70
पितर: केन तुष्यन्ति मर्त्यानामल्पचेतसाम्
சக்ரன் கேட்டான்— “அறிவு குறைந்த மனிதர்களின் பித்ருக்கள் எந்த வழியால் திருப்தியடைகிறார்கள்?”
Verse 71
अक्षयं च कथं दानं भवेच्चैवोर्ध्वदेहिकम् । आनृण्यं वा कथं मर्त्या गच्छेयु: केन कर्मणा
சக்ரன் கூறினான்— “தானம் எவ்வாறு அழியாததாக ஆகும்? மரணத்திற்குப் பின் பயன் தருவது எவ்வாறு? மேலும் எந்தச் செயலில் மனிதர்கள் பித்ருக் கடனிலிருந்து விடுதலை பெறுவர்?”
Verse 72
एतदिच्छामहे श्रोतुं परं कौतूहलं हि न: । “मनुष्योंकी बुद्धि थोड़ी होती है; अतः वे कौन-सा कर्म करें, जिससे आप सम्पूर्ण पितर उनके ऊपर संतुष्ट होंगे? श्राद्धमें दिया हुआ दान किस प्रकार अक्षय हो सकता है? अथवा मनुष्य किस कर्मसे किस प्रकार पितरोंके ऋणसे छुटकारा पा सकते हैं? हम यह सुनना चाहते हैं। यह सब सुननेके लिये हमारे मनमें बड़ी उत्कण्ठा है” || ७०-७१ $ ।। पितर ऊचु. न्यायतो वै महाभागा: संशय: समुदाह्ृत:
சக்ரன் கூறினான்— “இதனை நாம் கேட்க விரும்புகிறோம்; எங்கள் ஆவல் மிகுந்தது. மனிதரின் அறிவு குறைவு—எந்தச் செயலைச் செய்தால் எல்லாப் பித்ருக்களும் திருப்தியடைவார்கள்? சிராத்தத்தில் அளிக்கப்படும் தானம் எவ்வாறு அழியாததாகும்? மேலும் எந்தச் செயல்களால், எவ்வாறு, பித்ருக் கடனிலிருந்து விடுதலை கிடைக்கும்? இதையெல்லாம் கேட்க விரும்புகிறோம்.” பித்ருக்கள் சொன்னார்கள்— “ஓ பெரும்பேறு பெற்றவர்களே! உங்கள் ஐயம் நீதியுடனும் முறையுடனும் எழுப்பப்பட்டது.”
Verse 73
' नीलषण्डप्रमोक्षेण अमावास्यां तिलोदकै:ः
“நீல நிறக் காளையை விடுதலை செய்து, அமாவாசையில் எள்ளுக் கலந்த நீரால் தர்ப்பணம் செய்தால்…”
Verse 74
वर्षासु दीपकैश्वैव 3438 36 णामनृणो भवेत् | नीले रंगके साँड़ छोड़नेसे, अमावास्याको तिलमिश्रित जलद्दारा तर्पण करनेसे और वर्षा-ऋतुमें पितरोंके लिये दीप देनेसे मनुष्य उनके ऋणसे मुक्त हो सकता है ।। अक्षयं निर्व्पलीकं॑ च दानमेतन्महाफलम्
“மழைக்காலத்தில் பித்ருக்களுக்காக விளக்குத் தானம் செய்தால் மனிதன் பித்ருக் கடனிலிருந்து விடுபடுவான். அந்தத் தானம் அழியாதது, கபடமற்றது, மாபெரும் பலன் தருவது.”
Verse 75
अस्माकं परितोषश्न अक्षय: परिकीरत्त्यते | इस तरह निष्कपट भावसे किया हुआ दान अक्षय एवं महान् फलदायक होता है और उससे हमें भी अक्षय संतोष प्राप्त होता है--ऐसा शास्त्रका कथन है ।। श्रद्दधानाश्ष ये मर्त्या आहरिष्यन्ति संततिम्
சக்ரன் கூறினான்—எங்களுடைய திருப்தியும் அச்சயமெனப் புகழப்படுகிறது. ஆகையால் கபடமற்ற தூய உள்ளத்துடன் செய்யப்படும் தானம் அச்சயமாகி மகாபலனை அளிக்கும்; அதனால் நாமும் முடிவில்லா மனநிறைவை அடைகிறோம்—இதுவே சாஸ்திரத்தின் போதனை. மேலும் நம்பிக்கையுடன் தானம் செய்கிற மானவர்கள் நிலைத்த சந்ததித் தொடரை பெறுவர்.
Verse 76
दुर्गात् ते तारयिष्यन्ति नरकात् प्रपितामहान् । जो मनुष्य पितरोंमें श्रद्धा रखकर संतान उत्पन्न करेंगे, वे अपने प्रपितामहोंका दुर्गम नरकसे उद्धार कर देंगे ।। पितृणां भाषितं श्रुत्वा हृष्टरोेमा तपोधन:
சக்ரன் கூறினான்—அவர்கள் உன் பிதாமகர்களின் பிதாமகர்களை (பிரபிதாமகர்களை) அபாயத்திலிருந்தும் நரகத்திலிருந்தும் மீட்டெடுப்பர். பித்ருக்களில் நம்பிக்கை வைத்து சந்ததியைப் பெறும் மனிதர்கள், தம் பிரபிதாமகர்களை கடக்க அரிய நரகத்திலிருந்து உயர்த்துவர். பித்ருக்களைப் பற்றிய இவ்வார்த்தைகளை கேட்ட தவோதன முனிவருக்கு ரோமாஞ்சம் எழுந்தது.
Verse 77
के गुणा नीलषण्डस्य प्रमुक्तस्य तपोधना:
சக்ரன் கூறினான்—தவத்தில் செல்வமுடையவரே! விடுதலை பெற்ற நீலஷண்டனுக்கு என்னென்ன நற்குணங்கள் உள்ளன?
Verse 78
पितर ऊचु. नीलषण्डस्य लाडूगूलं तोयमभ्युद्धरेद् यदि
பித்ருக்கள் கூறினர்—நீலஷண்டனின் ‘லாடூகூல’ இலிருந்து நீரை மேலே எடுத்துவருவாராயின்…
Verse 79
षष्टिं वर्षमहस्राणि पितरस्तेन तर्पिता: । पितरोंने कहा--मुने! छोड़े हुए नीले रंगके साँड़की पूँछ यदि नदी आदिके जलमें भीगकर उस जलको ऊपर उछालती है तो जिसने उस साँड़को छोड़ा है उसके पितर साठ हजार वर्षोतक उस जलसे तृप्त रहते हैं ।। यस्तु शूज्जगतं पड़कं॑ कूलादुद्धृत्य तिष्ठतति
பித்ருக்கள் கூறினர்—அந்தச் செயல் காரணமாக பித்ருக்கள் அறுபதாயிரம் ஆண்டுகள் திருப்தியடைவார்கள். மேலும் ஆற்றங்கரையில் அபாயத்தில் விழுந்து கைவிடப்பட்ட உயிரை சேற்றிலிருந்து தூக்கி காப்பாற்றி பாதுகாப்பாக வைத்திருப்பவனின் கருணை-பாதுகாப்புப் புண்ணியம், பித்ருக்களுக்கு பிண்ட-உதகம்போல் ஆகி நீண்ட காலம் அவர்களைத் திருப்திப்படுத்தும்.
Verse 80
वर्षासु दीपदानेन शशिवच्छो भते नर:
மழைக்காலத்தில் தீபதானம் செய்பவன் நிலவுபோல் ஒளிர்வான்—இருள் மற்றும் துன்பநேரத்தில் வெளிச்சமும் வழிகாட்டுதலும் தரும் தெளிவான ஆதாரமாக நிற்பான்।
Verse 81
अमावास्यां तु ये मर्त्या: प्रयच्छन्ति तिलोदकम्,तपोधन! जो मनुष्य अमावास्याके दिन ताँबेके पात्रमें मधु एवं तिलसे मिश्रित जल लेकर उसके द्वारा पितरोंका तर्पण करते हैं, उनके द्वारा रहस्यसहित श्राद्धकर्म यथार्थरूपसे सम्पादित हो जाता है
சக்ரன் கூறினான்—“தபோதனே! அமாவாசை நாளில் எள்ளுடன் கலந்த நீரை அர்ப்பணிப்போர்—செம்புப் பாத்திரத்தில் தேன் மற்றும் எள்ளைக் கலந்து அந்த நீரால் பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்வோர்—அவர்களின் சிராத்தக் கிரியை மறைநெறிகளுடன், முறையாகவும் முழுமையாகவும் நிறைவேறுகிறது।”
Verse 82
पात्रमौदुम्बरं गृह मधुमिश्र॑ तपोधन । कृतं भवति तै: श्राद्धं सरहस्यं यथार्थवत्,तपोधन! जो मनुष्य अमावास्याके दिन ताँबेके पात्रमें मधु एवं तिलसे मिश्रित जल लेकर उसके द्वारा पितरोंका तर्पण करते हैं, उनके द्वारा रहस्यसहित श्राद्धकर्म यथार्थरूपसे सम्पादित हो जाता है
தபோதனே! உதும்பரப் பாத்திரத்தை எடுத்துக் கொண்டு, தேன் கலந்த (எள்ளுநீர்) கொண்டு பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்பவனின் சிராத்தக் கிரியை மறைநெறிகளுடன் முறையாக நிறைவேறுகிறது।
Verse 83
हृष्टपुष्टमनास्तेषां प्रजा भवति नित्यदा । कुलवंशस्य वृद्धिस्तु पिण्डदस्य फलं भवेत् । श्रद्दधानस्तु यः कुर्यात् पितृणामनृणो भवेत्,उनकी प्रजा सदा हृष्ट-पुष्ट मनवाली होती है। कुल और वंश-परम्पराकी वृद्धि श्राद्धका फल है। पिण्डदान करनेवालेको यह फल सुलभ होता है। जो श्रद्धापूर्वक पितरोंका श्राद्ध करता है, वह उनके ऋणसे छुटकारा पा जाता है
சக்ரன் கூறினான்—“அவர்களின் மக்கள் எப்போதும் மகிழ்ச்சியுடனும் நலமுடனும் நிறைந்த மனத்துடனும் இருப்பர். குலமும் வம்சப் பரம்பரையும் பெருகுதல் சிராத்தத்தின் பயன்; பிண்டதானம் செய்பவனுக்கு அந்தப் பயன் எளிதில் கிடைக்கும். மேலும், நம்பிக்கையுடன் பித்ருக்களுக்கு சிராத்தம் செய்பவன் பித்ருக் கடனிலிருந்து விடுபடுவான்।”
Verse 84
एवमेव समुद्दिष्ट: श्राद्धकालक्रमस्तथा । विधि: पात्र फलं चैव यथावदनुकीर्तितम्
சக்ரன் கூறினான்—“இவ்வாறே சிராத்தம் செய்ய வேண்டிய காலவரிசை கூறப்பட்டது; மேலும் முறை, தகுதியான பெறுநர் (பாத்திரம்), மற்றும் பயன்—இவை அனைத்தும் முறையாக விளக்கப்பட்டன।”
Verse 124
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें दुर्बल और पाण्डुवर्णके राक्षमका आख्यानविषयक एक सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு புனித மகாபாரதத்தின் அனுஷாசனப் பர்வத்தில் உள்ள தானதர்மப் பர்வத்தில், பலவீனமும் பாண்டுநிறமும் கொண்ட ராட்சசன் பற்றிய ஆக்யானத்தைச் சொல்லும் நூற்று இருபத்துநான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 125
इस प्रकार यह श्राद्धके काल, क्रम, विधि, पात्र और फलका यथावतरूपसे वर्णन किया गया है ।। इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पितृरहस्यं नाम पज्चविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
சக்ரன் கூறினான்—இவ்வாறு ஸ்ராத்தத்தின் காலம், வரிசை, முறை, தகுதியான பாத்திரர், மற்றும் அது தரும் பலன் ஆகியவை யாவும் முறையாக விளக்கப்பட்டன. இதி ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் அனுஷாசனப் பர்வத்தில் உள்ள தானதர்மப் பர்வத்தில் ‘பித்ருரஹஸ்யம்’ எனப்படும் நூற்று இருபத்திஐந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 276
प्रजा विवर्धते चास्य अक्षयं चोपतिष्ठति । यही श्राद्धकी विधि बतायी गयी है, जिसके अनुसार चलनेपर धर्मका लोप नहीं होता। जो इस धर्मका पालन करता है, उसके पितर सदा प्रसन्नचित्त एवं संतुष्ट रहते हैं। उसकी संतति बढ़ती है और कभी क्षीण नहीं होती
இவ்வாறு விதிக்கப்பட்ட ஸ்ராத்த முறையைப் பின்பற்றி நடப்பவன் வம்சம் செழிக்கும்; குறையாத செல்வம் அவனுடன் நிலைத்திருக்கும். இத்தகைய அனுஷ்டானம் தர்மத்தின் வீழ்ச்சியைத் தடுக்கிறது. இந்த தர்மத்தைப் பேணுபவனின் பித்ருக்கள் எப்போதும் மகிழ்ந்து திருப்தியடைவார்கள்; அவனுடைய சந்ததி வளர்ந்து, ஒருபோதும் குறையாது।
Verse 286
पितृणां त्रिषु सर्वेषां निरुक्त कथितं त्वया । देवदूतने पूछा--पितृगण! आपलोगोंने क्रमश: पिण्डोंका विभाग बतलाया और तीनों लोकोंमें जो समस्त पितर हैं, उनको पिण्डदान करनेका शास्त्रोक्त प्रकार भी बतला दिया
தேவதூதன் கூறினான்—பித்ருக்களே! மூன்று உலகங்களிலும் உள்ள எல்லாப் பித்ருக்கள் பற்றிய சாஸ்திரவழி விளக்கத்தை நீங்கள் தெளிவாக உரைத்தீர்கள். மேலும் வரிசையாக பிண்டங்களின் பகிர்வையும், பிண்டதானத்தின் சாஸ்திர விதியையும் எடுத்துரைத்தீர்கள்।
Verse 296
कं वा प्रीणयते देव॑ कथं तारयते पितृन् | किंतु पहले पिण्डको उठाकर जो नीचे जलमें डाल देनेकी बात कही गयी है, उसके अनुसार यदि वह जलमें डाला जाय तो वह किसको प्राप्त होता है? किस देवताको तृप्त करता है? और किस प्रकार पितरोंको तारता है?
தேவதூதன் கேட்டான்—ஓ தேவா! இந்த அர்ப்பணம் உண்மையில் யாரைச் சென்றடைகிறது? எந்த தேவனைத் திருப்திப்படுத்துகிறது? மேலும் எவ்வாறு பித்ருக்களைத் தார்க்கிறது? முன்பு பிண்டத்தை எடுத்துக் கீழே நீரில் வீச வேண்டும் என்று கூறப்பட்டது; அவ்விதம் நீரில் வீசினால் அது யாருக்குச் சேர்கிறது?
Verse 306
किमर्थ पितरस्तस्य कव्यमेव च भुड्जते । इसी प्रकार यदि गुरुजनोंकी आज्ञाके अनुसार मध्यम पिण्ड पत्नी ही खाती है तो उसके पितर किस प्रकार उस पिण्डका उपभोग करते हैं?
தெய்வத் தூதன் கூறினான்— “அந்த மனிதனின் பித்ருக்கள் ஏன் காவ்யம் (சிராத்தப் படைப்பு) மட்டுமே உண்ணுகின்றனர்? மேலும் மூத்தோரின் ஆணைப்படி நடுப் பிண்டத்தை மனைவி தானே உண்டால், அவன் முன்னோர்கள் அந்தப் பிண்டத்தின் பயனை எவ்வாறு அனுபவிக்கிறார்கள்?”
Verse 313
भवते का गतिस्तस्य क॑ वा समनुगच्छति । तथा अन्तिम पिण्ड जब अग्निमें डाल दिया जाता है, तब उसकी क्या गति होती है? वह किस देवताको प्राप्त होता है?
தெய்வத் தூதன் கேட்டான்— “இறுதி பிண்டம் அக்னியில் இடப்பட்டபோது அதன் நிலை (கதி) என்ன? அதனுடன் யார் செல்கிறார்? அது எந்தத் தெய்வத்தை அடைகிறது?”
Verse 326
फल वृत्तिं च मार्ग च यश्चैनं प्रतिपद्यते । यह सब मैं सुनना चाहता हूँ। तीनों पिण्डोंकी जो गति होती है, उसका जो फल, वृत्ति और मार्ग है तथा जो देवता उस पिण्डको पाता है, उन सबपर प्रकाश डालिये
தெய்வத் தூதன் கூறினான்— “இவை அனைத்தையும் நான் கேட்க விரும்புகிறேன்— மூன்று பிண்டங்களின் கதி என்ன, அதன் பலன், நடைமுறை (விருத்தி) மற்றும் பாதை என்ன; மேலும் அந்தப் பிண்டத்தை யார் பெறுகிறார், எந்தத் தெய்வத்துக்குரியது அது— அனைத்தையும் விளக்குங்கள்.”
Verse 356
पितृभक्तस्तु यो विप्रो वरलब्धो महायशा: । परन्तु वे भी इस प्रकार पितृकार्यके रहस्यको निश्चित रूपसे नहीं जानते हैं। जो पिताके भक्त हैं और जिन महायशस्वी ब्राह्मणको वर प्राप्त हुआ है, उन सर्वश्रेष्ठ चिरजीवी महात्मा मार्कण्डेयको छोड़कर और किसीको उसका पता नहीं है
பித்ருபக்தியுடைய, வரம் பெற்ற, பெரும் புகழுடைய அந்தப் பிராமணர்களுக்குக் கூட பித்ருகாரியத்தின் இரகசியம் உறுதியாகத் தெரியாது. எல்லோரிலும் சிறந்த சிரஞ்சீவி மகாத்மா மார்க்கண்டேயரைத் தவிர, அதன் தத்துவத்தை அறிந்தவர் வேறு யாருமில்லை.
Verse 466
किल्बिषं सुबह प्राप्ता: किंस्विदेषां प्रतिक्रिया । “देवराज! मनुष्य मोहवश जो तिर्यग्योनिमें पड़े हुए प्राणियों, मृग, पक्षी और भेड़ आदिको तथा कीड़ों, चींटे-चींटियों एवं सर्पोंकी हिंसा करते हैं, इससे वे बहुत-सा पाप बटोर लेते हैं। उनके लिये इन पापोंसे छूटनेका क्या उपाय है?”
தெய்வத் தூதன் கூறினான்— “அவர்கள் பெரும் பாவத்தைச் சேர்த்துள்ளனர்; அவர்களுக்கு பரிகாரம் என்ன? தேவராஜா! மனிதர்கள் மயக்கத்தால் திர்யக்யோனியில் பிறந்த உயிர்களை— மிருகங்கள், பறவைகள், ஆடுகள் முதலியவற்றை— மேலும் புழுக்கள், எறும்புகள், பாம்புகளை வதை செய்கிறார்கள்; அதனால் அவர்கள் மிகுந்த பாவத்தைச் சேமிக்கிறார்கள். அந்தப் பாவங்களிலிருந்து விடுபடும் வழி என்ன?”
Verse 643
अनिलद्ठेषिण: शक्र गर्भस्था च्यवते प्रजा । इन्द्र! जो दुराचारी और कुलांगार पुरुष तथा जो समस्त दुराचारिणी स्त्रियाँ सूर्यकी ओर मुँह करके पेशाब करती हैं और जो लोग वायुसे द्वेष रखते अर्थात् वायुके सम्मुख मूत्रत्याग करते हैं उन सबकी छियासी वर्षोतक गर्भमें आयी हुई संतान गिर जाती है
சக்ரன் கூறினான்—ஓ இந்திரா! காற்றை வெறுப்போர் கருவிலுள்ள பிள்ளை விழுமாறு செய்கின்றனர். தீயொழுக்கமுடைய, குலத்துக்கு அவமானம் தரும் ஆண்களும், முற்றிலும் தீயொழுக்கமுடைய பெண்களும் சூரியனை நோக்கி முகம் வைத்து சிறுநீர் கழிப்போரும், மேலும் காற்றை அவமதித்து அதன் எதிரே சிறுநீர் கழிப்போரும்—இத்தகைய அனைவருக்கும் கருவில் புகுந்த பிள்ளை நீண்ட காலம் தங்கியிருந்தாலும் கூட கருச்சிதைவு ஏற்படும் என்று சொல்லப்படுகிறது.
Verse 653
अग्निकार्येषु वै तेषां हव्यं नाश्नाति पावक: । जो प्रज्वलित यज्ञाग्निमें समिधाकी आहुति नहीं देते, उनके अग्निहोत्रमें अग्निदेव हविष्य ग्रहण नहीं करते हैं (अतः अग्नि प्रज्वलित किये बिना उसे आहुति नहीं देनी चाहिये)
சக்ரன் கூறினான்—அக்னி தொடர்பான கடமைகளை அலட்சியம் செய்பவர்களின் ஹவ்யத்தை பாவகன் ஏற்கமாட்டான். எரியும் யாகஅக்னியில் சமிதை (விறகு) ஆஹுதி அளிக்காதவர்களின் அக்னிஹோத்திரத்தில் அக்னிதேவன் ஹவிசை ஏற்றுக்கொள்ளான்; ஆகவே அக்னியை முறையாக ஏற்றி வைத்த பின்பே ஆஹுதி அளிக்க வேண்டும்.
Verse 683
भूतिकामेन मर्त्येन सत्यमेतद् ब्रवीमि ते । इस प्रकार उत्तम कुलमें उत्पन्न हुए ब्राह्मणोंने पूर्वकालमें यह प्रत्यक्ष देखा और अनुभव किया है; अत: अपना कल्याण चाहनेवाले मनुष्योंको शास्त्रमें जिन्हें त्याज्य बतलाया है, उन कर्मोको त्याग देना चाहिये और जो कर्तव्य कर्म है, उसका सदा अनुष्ठान करते रहना चाहिये। यह मैं तुम्हें सच्ची बात बता रहा हूँ
சக்ரன் கூறினான்—செல்வமும் நலனும் நாடும் மானிடனுக்கு நான் இதை உண்மையாகச் சொல்கிறேன். முற்காலத்தில் உயர்ந்த குலத்தில் பிறந்த பிராமணர்கள் இதை நேரில் கண்டு அனுபவத்தால் உறுதிப்படுத்தினர்; ஆகவே தன் நன்மையை விரும்புவோர், சாஸ்திரம் விலக்கத்தக்கது என்று கூறிய செயல்களைத் துறந்து, விதிக்கப்பட்ட கடமைகளை எப்போதும் தொடர்ந்து ஆற்ற வேண்டும். இதுவே நான் உனக்குச் சொல்வது உண்மை அறிவுரை.
Verse 693
ऋषयश्च महाभागा: पृच्छन्ति सम पितृंस्ततः । तब मरुदगणोंसहित सम्पूर्ण महाभाग देवता और परम सौभाग्यशाली ऋषियोंने पितरोंसे पूछा--
அப்போது மருத்கணங்களுடன் கூடிய எல்லா மகாபாக்ய தேவர்களும், மிகுந்த பாக்கியமுடைய ரிஷிகளும் பித்ருக்களை வினவினர்.
Verse 723
श्रूयतां येन तुष्यामो मर्त्याना साधुकर्मणाम् । पितरोंने कहा--महाभाग देवताओ! आपने न्यायत:ः अपना संदेह उपस्थित किया है। उत्तम कर्म करनेवाले मनुष्योंके जिस कार्यसे हम संतुष्ट होते हैं, उसको सुनिये
பித்ருக்கள் கூறினர்—மகாபாக்ய தேவர்களே! நீங்கள் நீதியோடு உங்கள் ஐயத்தை முன்வைத்தீர்கள். இப்போது கேளுங்கள்—நல்லொழுக்கச் செயல்களைச் செய்யும் மானிடர்களின் எந்த நடத்தை, எந்த செயல் எங்களைப் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்துகிறதோ, அதையே நாம் கூறுகிறோம்.
Verse 763
वृद्धगार्ग्यों महातेजास्तानेवं वाक्यमब्रवीत् । पितरोंका यह भाषण सुनकर तपस्याके धनी महातेजस्वी वृद्धगार्ग्यके शरीरमें रोमांच हो आया और उनसे इस प्रकार पूछा--
மகாதேஜஸ்ஸுடைய தவோநிதியான வృద్ధ கார்க்யர் அவர்களிடம் இவ்வாறு உரைத்தார். பித்ருக்களின் மொழியைக் கேட்டவுடன், தவத்தில் செல்வமுடைய மகாதேஜஸ்ஸான வృద్ధ கார்க்யரின் உடலில் பக்தி-வியப்பால் ரோமாஞ்சம் எழ, அவர் அவர்களை இவ்வாறு கேட்டார்.
Verse 776
वर्षासु दीपदानेन तथैव च तिलोदकैः । “तपोधनो! नीले रंगके साँड़ छोड़ने, वर्षा-ऋतुमें दीप देने और अमावास्याको तिलमिश्रित जलद्वारा तर्पण करनेसे क्या लाभ होते हैं?”
“தவோநிதியே! நீல நிறக் காளையை விடுதலை செய்வதால் (வ்ருஷோத்ஸர்கம்), மழைக்காலத்தில் தீபதானம் செய்வதால், மேலும் அமாவாசையில் எள்ளுக் கலந்த நீரால் தர்ப்பணம் செய்வதால் என்ன பயன் உண்டாகும்?”
Verse 796
पितरस्तेन गच्छन्ति सोमलोकमसंशयम् | जो नदी या तालाबके तटसे अपने सींगोंद्वारा कीचड़ उछालकर खड़ा होता है, उससे वृषोत्सर्ग करनेवालेके पितर निस्संदेह चन्द्रलोकमें जाते हैं
“அந்தச் செயல் காரணமாக பித்ருக்கள் ஐயமின்றி சோமலோகத்தை அடைகிறார்கள். நதி அல்லது குளத்தின் கரையில் தன் கொம்புகளால் சேற்றைத் தூக்கி எறிந்து நிற்கும் அந்தக் காளையை விடுதலை செய்தவனின் பித்ருக்கள் உறுதியாகச் சந்திரலோகத்தை அடைவார்கள்.”
Verse 806
तमोरूपं न तस्यास्ति दीपकं य: प्रयच्छति । वर्षा-ऋतुमें दीपदान करनेसे मनुष्य चन्द्रमाके समान शोभा पाता है। जो दीपदान करता है, उसके लिये नरकका अन्धकार है ही नहीं
தீபத்தைத் தானம் செய்பவனுக்கு நரகத்தின் இருள் எனும் தமம் இல்லை. மழைக்காலத்தில் தீபதானம் செய்தால் மனிதன் சந்திரனைப் போல ஒளியுடன் விளங்குவான்.
Frequently Asked Questions
Beyond listing rites and austerities, it asserts that dharma is fundamentally grounded in non-violence, truthfulness, compassion, and especially ārjava (straightforwardness), while condemning crookedness (jihmatā) as adharma.
Trikāla abhiṣeka, pitṛ-deva worship, agnihotra and homa, pañca-yajña, regulated forest diet (nīvāra, fruits/roots; in extremes water/air-based restraints), sthaṇḍila sleeping, vīrāsana, pañcatapa, and śīta/agni-yoga as disciplined austerities.
Yes. It attributes differentiated results (e.g., enjoyment in Gandharva/Nāga/Yakṣa/Varuṇa/Agni/Śakra or vīra realms, and some claims of worldly kingship after long discipline) as a traditional motivational taxonomy linking tapas and niyama to cosmological reward models.