Adhyaya 106: The Significance and Rite of Donating the ‘Curd-Cow’ (Dadhidhenudāna)
Dadhidhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
अस्मिन्नध्याये वराह–पृथिव्योः संवादे दधिधेनुदानस्य संक्षिप्तं विधानं निरूप्यते। होतृनाम वक्ता राजानं शिक्षयति—गोमयलेपनादिना शुद्धं मण्डलं कृत्वा, भूमिमानं अलङ्कृत्य, कुशान् कृष्णाजिनं च प्रसार्य, सप्तधान्यराशौ दधिपात्रं स्थापयेत्। सुवर्णवत्सः मुखालङ्कारयुक्तः, वस्त्रावरणं, पुष्पगन्धानुलेपनं च निर्दिश्यते। दानं कुलशीलसम्पन्नाय क्षमादिगुणयुक्ताय ब्राह्मणाय देयम्; पादुका-छत्राद्यनुदानं मन्त्रजपश्च सह। ततः आहारनियमः त्रिरात्रव्रतं च, अन्ते फलश्रुत्या दातृ-साक्षि-पाठकानां परलोकगतिः प्रशस्यते।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 106
Verse 1
अथ दधिधेनुदान माहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम् ॥ अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप
अथ दधिधेनुदानमाहात्म्यं। होतोवाच—दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम्। अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप॥
Verse 2
गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते ॥ कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्
गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते। कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्॥
Verse 3
दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्
दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि। चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्॥
Verse 4
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम् ॥ ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम्। ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते॥
Verse 5
क्षमादिगुणयुक्ताय दद्यत्तां दधिधेनुकाम् ॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु मुद्रिकाकर्णभूषणैः
क्षमादिगुणसम्पन्नाय पुरुषाय दधिधेनुं दद्यात्। सा च पुच्छदेशे विन्यस्तालङ्कारयुक्ता, मुद्रिकाभिः कर्णभूषणैश्च शोभिता भवेत्॥
Verse 6
पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत् ॥ दधिक्राव्णेति मन्त्रेण दद्याद्धेनुं सुपूजिताम्
पादुके चोपानहौ छत्रं च दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत्। ‘दधिक्राव्ण’ इति मन्त्रेण सुपूजितां धेनुं दद्यात्॥
Verse 7
एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा राजर्षिसत्तम ॥ एकाहारी दिनं तिष्ठेद्दध्ना च नृपनन्दन
एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा, राजर्षिसत्तम, एकाहारी दिनं तिष्ठेत्; दध्ना सह भोजनं कुर्यात्, नृपनन्दन॥
Verse 8
यजमानो वसेद्राजंस्त्रिरात्रं च द्विजोत्तमः ॥ दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमं पदम्
यजमानो राजन् त्रिरात्रं वसेत्, तथा द्विजोत्तमः। दीयमानां ये प्रपश्यन्ति, ते परमं पदं यान्ति॥
Verse 9
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सोऽश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति
य इदं भक्त्या शृणुयात्, श्रावयेद्वापि मानवः। स अश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति॥
Frequently Asked Questions
The text emphasizes regulated generosity (dāna) performed with ritual cleanliness, correct procedure, and careful selection of a worthy recipient. Ethical value is located in disciplined giving—material support directed to a learned and virtuous brāhmaṇa—combined with self-restraint (niyama) after the donation. The chapter frames merit as arising from both the act and its orderly, socially accountable execution.
No lunar tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is specified. The only temporal markers are observance-lengths: the donor maintains a one-day regulated intake (ekāhāra) and remains with curd-based restraint for that day, while the officiant/leading brāhmaṇa is described as observing a three-night period (trirātra).
Environmental balance is implied through the ritual’s Earth-facing materials and purification logic: gomaya (cow-dung plaster) and kuśa (sacred grass) prepare the ground (vasudhā), highlighting a model where the terrestrial surface is treated as a managed, purified substrate for human action. The ‘cow’ symbolism (dhenū) and the use of grains (saptadhānya) also link prosperity and moral order to agrarian/ecological cycles, aligning with the Varāha Purāṇa’s broader Pṛthivī-centered worldview even when Pṛthivī is not explicitly named in the verses.
No specific dynasties or named sages are cited. The chapter addresses a generalized royal figure (e.g., mahārāja, narādhipa, nṛpa-nandana, rājarṣi-sattama) and prescribes gifting to a ‘kulīna’ brāhmaṇa of good conduct and virtues. The only explicit role-title is Hotṛ, indicating a Vedic ritual function rather than an individualized historical person.