Rig Veda 6.10.2: Mandala 6, Sukta 10, Mantra 2
Sukta 6.10
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Agni (Hotṛ), kindled by Manuṣa
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते ॥
Transliteration
tám u dyu-máḥ puru-aṇīka hotar agné agníbhir mánuṣa idhānā́ḥ | stómaṃ yám asmai mamatéva śū́ṣaṃ ghṛtáṃ na śúci matáyaḥ pavante ||
Translation
तमु द्युमः पुर्वणीक होत॒रग्ने॑ अग्निभिर्मनुष इधानः। स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते॥
Word by Word
तम्him; that one (Agni)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः) / कर्म-निर्देशः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed; and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
द्युमःwe, the radiant ones; (men) endowed with splendour
द्युमः:
कर्तृ (स्तुतिकर्तारः) / कर्तृ-समूहः
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootद्युमत् (प्रातिपदिक) ← द्युत्/द्युम्न ‘splendour’
पूर्वणीकO one of ancient/foremost aspect; of old countenance
पूर्वणीक:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootपूर्व-नीक (समास-प्रातिपदिक) [पूर्व ‘former’ + नीक ‘face/front, appearance’]
होत॒र्O Hotṛ; O priest (invoker)
होत॒र्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) ← √हु ‘to sacrifice, offer’
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अग्निभिःwith (the) fires; with flames
अग्निभिः:
करण (साधनम्) / सहकारि-करणम्
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मनुषेfor Manu; for mankind (the Manuvian)
मनुषे:
सम्प्रदान (हित/प्रयोजनम्)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक) ← मनु (नाम) + ष्य (तद्धित)
इधानःbeing kindled; kindling
इधानः:
कर्तृ (स्वकर्तृ-भावे) / विशेषणम्
TypeParticiple
Root√इध् (इन्धे) ‘to kindle’
स्तोमम्a hymn; praise
स्तोमम्:
कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य विषयः) / अर्प्य-वस्तु
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक) ← √स्तु ‘to praise’
यम्which
यम्:
कर्म (यम्… पवन्ते = which they purify/bring forth)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ममतेवas if with fondness; like (one’s) affection
ममतेव:
— (उपमान/उपमेय-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable phrase (noun + particle)
Rootममता-इव (ममता ‘affection, fondness’ + इव) [समास/सन्धि-रूप]
शूषम्vigour; ardour
शूषम्:
कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य सह-विषयः)
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक) ‘vigour, strength, ardour’
घृतम्ghee; clarified butter
घृतम्:
— (उपमानम्)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक) ← √घृ ‘to sprinkle/anoint’ (निष्पन्न-नाम)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात) अथवा न (निषेध) — अत्र उपमायाम्
शुचिम्pure; bright
शुचिम्:
— (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’
मतयःthoughts; inspirations
मतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक) ← √मन् ‘to think’
पवन्तेthey purify/stream forth
पवन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘to purify, to flow/stream’
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.