Rig Veda 1.92.9: Mandala 1, Sukta 92, Mantra 9
Sukta 1.92
Rishi: Gotamas
Devata: Uṣas
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
विश्वानि देवी भुवनाभिचक्ष्या प्रतीची चक्षुरुर्विया वि भाति । विश्वं जीवं चरसे बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः ॥
Transliteration
víśvāni devī́ bhúvanābhicákṣyā pratī́cī cákṣur urviyā́ ví bhāti | víśvaṃ jīváṃ cárase bodháyantī víśvasya vā́cam avidan manāyóḥ ||
Translation
विश्वानि देवी भुवनाभिचक्ष्या प्रतीची चक्षुरुर्विया वि भाति। विश्वं जीवं चरसे बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः॥
Word by Word
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
कर्म (बोधयन्ती इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभावः
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) सर्व-विशेषण
देवीthe goddess (Uṣas)
देवी:
कर्तृ (वि भाति, बोधयन्ती) / संबोधन-न (यहाँ प्रथमा)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्म (अभिचक्ष्या इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) < √भू
अभिचक्ष्याoverlooking, beholding (all)
अभिचक्ष्या:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअभि-√चक्ष् (देखना) → अभिचक्ष्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
प्रतीचीfacing toward (us), turned hither
प्रतीची:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रतीच् (प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
कर्म (उर्विया इत्यस्य; ‘दृष्टिं/नेत्रम्’)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
उर्वियाwidely, with broad expanse
उर्विया:
करण (वि भाति—‘विस्तार/विस्तृतता से’)
TypeAdjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
भातिshines
भाति:
क्रिया (कर्तृ: देवी)
TypeVerb
Root√भा (दीप्तौ)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
कर्म (बोधयन्ती इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) सर्व-विशेषण
जीवम्living
जीवम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootजीव (प्रातिपदिक) < √जीव्
चरसेyou move, you go
चरसे:
क्रिया (कर्तृ: त्वम् = उषाः/देवी)
TypeVerb
Root√चर् (गत्यर्थे)
बोधयन्तीawakening, rousing
बोधयन्ती:
कर्तृ (देवी) / क्रियाविशेषणभावः (चरसे सह)
TypeVerb
Root√बुध् (बोधने) → बोधयन्ती (णिच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त)
विश्वस्यof all, of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (वाचम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वाचम्voice, speech
वाचम्:
कर्म (अविदत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अविदत्found, obtained
अविदत्:
क्रिया (कर्तृ: देवी)
TypeVerb
Root√विद् (ज्ञाने/लाभे; यहाँ ‘प्राप्तौ/अविन्दत्’)
मनायोःof the two minds/intentions (dual)
मनायोः:
सम्बन्ध/अधिकारण (अविदत्—‘(दो) मनाओं/मनसों के’)
TypeNoun
Rootमना (प्रातिपदिक; वेदिक ‘मना’ = मनस्/चित्त/विचार)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
