Sukta 66
Sukta 1.66
Gṛtsamada (traditional)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires verification)
ऋग्वेदस्य १.६६ सूक्ते अग्निः बहुतेजाः सर्वदृक् च स्तूयते—स धनं सूर्यः प्राणः च, “सनातनः पुत्रः” इव, यः जीवनं धारयति अन्तःशक्तिं च प्रबोधयति। सूक्ते जनानां मध्ये तस्य दीप्तिमदुदयः, संग्रामार्हं बलं, तथा तमसः प्रवाहान् अग्रे नयित्वा यथा दीप्तयः “गावः” (रश्मयः/प्रज्ञाः) दिवो दर्शनानुगुणा भवन्ति, इति सामर्थ्यं वर्ण्यते।
Mantras
Mantra 1
रयिर्न चित्रा सूरो न संदृगायुर्न प्राणो नित्यो न सूनुः ॥
रयिरिव चित्रः, सूर इव संदृक्; आयुरिव प्राण इव, नित्य इव सूनुः—अग्निरस्मासु धारणं पूर्णत्वं च, सदा नवीभवन् अन्तःस्थितः।
Mantra 2
तक्वा न भूर्णिर्वना सिषक्ति पयो न धेनुः शुचिर्विभावा ॥
तक्वेव भूर्णिरिव वनानि सिषक्ति; पय इव धेनुः शुचिर्विभावा पयः स्रवति—अग्निर्ज्योतिष्मत् पोषणं सिञ्चति।
Mantra 3
दाधार क्षेममोको न रण्वो यवो न पक्वो जेता जनानाम् ॥
स क्षेममोकः दधार—गृहवत् रमणीयम्; पक्वयववत् स जनानां जेता। अग्निर्ध्रुवं प्रतिष्ठां स्थापयति, मनुष्ययात्रायै च जयमावहति।
Mantra 4
ऋषिर्न स्तुभ्वा विक्षु प्रशस्तो वाजी न प्रीतो वयो दधाति ॥
ऋषिरिव स्तुभ्वा, विक्षु प्रशस्तः; वाजीव प्रीतः स वयः दधाति। अग्निः साधकाय वर्धमानानि बलानि ददाति।
Mantra 5
दुरोकशोचिः क्रतुर्न नित्यो जायेव योनावरं विश्वस्मै ॥
दुरोकशोचिः सन् अपि ज्वलति; क्रतुरिव नित्यः; जायेव योन्यावरे विश्वस्मै सन्नद्धः। अग्निः गुह्ये सदसि वसति, सत्त्वस्य सर्वेष्वङ्गेषु च आत्मानं समर्पयति।
Mantra 6
चित्रो यदभ्राट् छ्वेतो न विक्षु रथो न रुक्मी त्वेषः समत्सु ॥
यदा स चित्रदीप्त्या प्रकाशते, श्वेतः शुचिर्विक्षु, रथ इव, रुक्मीव दीप्तिमान्—तदा स समत्स्वन्तःसमरेषु तीव्रः तेजस्वी बलं भवति।
Mantra 7
सेनेव सृष्टामं दधात्यस्तुर्न दिद्युत्त्वेषप्रतीका ॥
सेनेव सृष्टामिव, स सुव्यवस्थितं बलं दधाति; विद्युत इव, तस्य रूपं दीप्तिशक्तेः तीव्रं उग्रं प्रतीकम्।
Mantra 8
यमो ह जातो यमो जनित्वं जारः कनीनां पतिर्जनीनाम् ॥
स यमः—यमजः शक्तिः; स यमः—जनित्वमेव। स कनीनां जारः, जनीनां पतिः—अन्तःसत्तायां जननीशक्तीनां प्रभुः।
Mantra 9
तं वश्चराथा वयं वसत्यास्तं न गावो नक्षन्त इद्धम् ॥
तं वः चराथा वयं अनुगच्छेम, तेन सह वसाम; यथा गावो निजं गृहम् नक्षन्ते, तथा अस्माकं शक्तयः प्रज्वलितम् अग्निम् उपयान्ति।
Mantra 10
सिन्धुर्न क्षोदः प्र नीचीरैनोन्नवन्त गावः स्वर्दृशीके ॥
सिन्धुरिव क्षोदो वेगेन स नीचीर् धाराः प्र नुदति; गावः स्वर्दृशीकाः—रश्मयः—तस्य तेजस्विनः प्रेरणायाः वशे नमन्ति च प्रवर्तन्ते।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as a sustaining, all-seeing power—like wealth, the sun, and breath—who purifies, protects, and leads the mind toward higher light (svar).
The sun image points to Agni’s illuminating knowledge, while breath points to his role as life-force and steady inner presence that renews energy and clarity.
In Vedic symbolism, “cows” often suggest rays, lights, or fruitful insights. Here they “bow” and move with Agni’s luminous pressure, meaning understanding aligns with the path to heavenly vision.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.