Rig Veda 1.150.2 — Mandala 1, Sukta 150, Mantra 2

Sukta 1.150

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

व्यनिनस्य धनिनः प्रहोषे चिदररुषः । कदा चन प्रजिगतो अदेवयोः ॥

Transliteration

vy aninásya dhanínaḥ prahóṣe cid áraruṣaḥ | kadā́ cana prají-gato ádeva-yoḥ ||

Translation

त्वं कृपणं च शत्रुं धनिनं च व्यपनिनस्य; तेषां प्रहोषेऽपि त्वं प्रतिदहसि। कदाचन त्वं न प्रजिगतोऽदेवयोः—यौ देवकर्म न प्रतिजानाते।

Word by Word

• व्य॑निनस्य॑: of the resounding/roaring (one)
• व्य॑निनस्य॑: सम्बन्ध (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्यनिन (प्रातिपदिक; ‘व्यनिन’ = ध्वनिमान्/निनादवान्) < √नद्/√निन (ध्वनौ) (वैदिक-ध्वन्यर्थ-सम्बन्ध)

• धनिनः: of the wealthy/possessor of wealth
• धनिनः: सम्बन्ध (genitive qualifier)
• Type: Noun
• Root: धनिन् (प्रातिपदिक; ‘धन’ + इन्-प्रत्यय)

• प्रहोषे: in the great rejoicing/at the loud celebration
• प्रहोषे: अधिकरण (locative)
• Type: Noun
• Root: प्रहोष (प्रातिपदिक; ‘प्र-’ + होष/होषा ‘हर्ष/उत्सव/आह्लाद’ वैदिक)

• चित्: even/indeed
• चित्: निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात/अव्यय)

• अररुषः: the ruddy/gleaming one
• अररुषः: विशेषण (of an implied subject, e.g., अग्नि/इन्द्र etc.)
• Type: Adjective
• Root: अररुष (प्रातिपदिक; ‘अररुष’ = अरुणवर्ण/दीप्त/रक्ताभ)

• कदा: when?
• कदा: काल-अधिकरण (interrogative time)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (प्रश्न-अव्यय)

• चन: ever/at all
• चन: निपात (emphasis/indefiniteness)
• Type: Indeclinable
• Root: चन (निपात; ‘च’ + न = ‘ever/at all’)

• प्रजिगतः: has advanced/has come forth
• प्रजिगतः: कर्तृ-क्रिया (predicate of the subject)
• Type: Verb (finite, Vedic perfect-like form) / adjectival participial usage
• Root: प्र-√जि/√गम् (वैदिक रूप; ‘प्रजिगत’ = ‘प्र + जिगत’ परिपूर्ण/आगमन-भाव)

• अदेवयोः: of the two ungodly/without devotion to the gods
• अदेवयोः: सम्बन्ध (genitive; with implied comparison/contrast)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अदेवयु (प्रातिपदिक; अ- + देवयु ‘देव-इच्छु/देव-भक्त’)