Rig Veda 1.121.1: Mandala 1, Sukta 121, Mantra 1

Sukta 1.121

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.121, subject to recensional tradition)

Devata: Ka (Prajāpati / the Unknown God; hymn framed as inquiry into the Creator)

Chandas: Triṣṭubh (dominant for RV 1.121)

Samhita Patha (Devanagari)

कदित्था नॄँ: पात्रं देवयतां श्रवद्गिरो अङ्गिरसां तुरण्यन् । प्र यदानड्विश आ हर्म्यस्योरु क्रंसते अध्वरे यजत्रः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.121.1

Transliteration

kád itthā́ nṝ́ṃ pā́traṃ devayatā́ṃ śrávadgíro áṅgirasāṃ turaṇyán | prá yad ānáḍ víśa ā́ harmyásyorú kraṃsate adhvaré yajátraḥ ||

Translation

कथं नु स देवयतां नॄणां पात्रं भवति—योऽङ्गिरसां श्रवद्गिरः शृणोति त्वरते च? यदा स प्रचरति तदा विशोऽपि प्रचोदयति; अध्वरे यजत्र उरुक्रमेण हर्म्यं कर्मणः प्रति विस्तीर्णं पदं निधत्ते।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कद्: when? how?
• कद्: Adhikaraṇa (काल-प्रश्न) / अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: कद् (प्रश्नार्थ-अव्यय) अथवा कदा

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: अव्यय (प्रकार) / Adhikaraṇa (रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• पात्रम्: vessel, receptacle
• पात्रम्: Kartā (यदि ‘श्रवत्’ इति क्रियायाः कर्तृ) / Karma (यदि ‘कद्…पात्रम्’ इति)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)

• देवयताम्: of the god-seeking (worshippers)
• देवयताम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: देवयत् (देव + यत्; ‘देवय’ इति कृत-प्रातिपदिक)

• श्रवत्: hears, listens
• श्रवत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)

• गिरः: songs, hymns, words
• गिरः: Karma
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरसाम्: of the Aṅgirases
• अङ्गिरसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)

• तुरण्यन्: hastening, speeding
• तुरण्यन्: Kartā (श्रवत्-कर्तृस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: तुर् (धातु) / तुरणि (प्रातिपदिक) → ‘तुरण्य’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: अव्यय (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• यत्: which, that
• यत्: Karma/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• दानड्विषः: of the gift-hater (one who hates giving)
• दानड्विषः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दानड्विष् (प्रातिपदिक; दान + द्विष्)

• आ: towards, unto
• आ: अव्यय (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• हर्म्यस्य: of the house, mansion
• हर्म्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)

• उरु: wide, far
• उरु: Karma/अव्ययीभाव-प्राय (परिमाण/विस्तार)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• क्रंसते: steps, advances
• क्रंसते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: क्रम्स्/क्रंस् (धातु; वैदिक रूप)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: Adhikaraṇa (स्थान/प्रसङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• यजत्रः: worthy of worship
• यजत्रः: Kartā (क्रंसते-कर्तृस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक; यज्-धातु से)