वसिष्ठकथने वसुनाम ब्राह्मणः समाजेन परित्यक्तां शरणार्थिनीं मोहिनीं शिवोपदिष्टं गङ्गादि-नदीपूजन-व्रतं निरूपयति। क्रमशः नियमाः, नक्तभोजनं, गङ्गातटे मासव्रतानि (माघ-वैशाखयोः विशेषतः), शिवलिङ्गस्य पञ्चामृताभिषेकः, पुष्पदीपोपहाराः, गोदानं, ब्राह्मणभोजनं, ब्रह्मचर्यं, आहारनियमः, मौनं च विधीयते। ज्येष्ठशुक्लदशम्यां (हस्ता-नक्षत्रे) जागरणपूर्वकं ‘दशविधं’ गङ्गापूजनं, तिलतोयार्घ्यं, पिण्डदानं, प्रतिमानिर्माणविकल्पाः (धातु-मृत्तिका-पीठचित्र), जलचरबलयः, उत्तराभिमुखी गङ्गारथयात्रा च कथ्यते। देह-वाक्-मनसां दश पापानि निर्दिश्यन्ते; तेषां नाशः कर्मणा दाशहरामन्त्रजपेन च प्रतिपाद्यते, दीर्घं गङ्गास्तोत्रं रोगशमन-रक्षाप्रदं ब्रह्मलयफलदं च। अन्ते शिव-विष्ण्वभेदः, उमा-गङ्गाभेदश्च, गङ्गातटे मरण-स्मरण-अस्थिविसर्जनेन मोक्षधर्मः, तीर्थसीमानियमाः, तीर्थेषु दानग्रहणनिषेधाश्च विस्तरेणोक्ताः।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । वसोर्वचनमाकर्ण्य गङ्गामाहात्म्यसूचकम् । पुनः पप्रच्छ राजेन्द्रं तं विप्रं स्वपुरोहितम् ॥ १ ॥
वसिष्ठ उवाच । वसोर्वचनमाकर्ण्य गङ्गामाहात्म्यसूचकम् । पुनः पप्रच्छ राजेन्द्रं तं विप्रं स्वपुरोहितम् ॥ १ ॥
Verse 2
मोहिन्युवाच । श्रुतं विप्र मया सर्वं गोदानादि शुभावहम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि गङ्गाव्रतमनुत्तमम् ॥ २ ॥
मोहिन्युवाच । श्रुतं विप्र मया सर्वं गोदानादि शुभावहम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि गङ्गाव्रतमनुत्तमम् ॥ २ ॥
Verse 3
गङ्गादीनां पूजनं च स्थापनं तत्र वा द्विज । किं फलं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गता ॥ ३ ॥
गङ्गादीनां पूजनं च स्थापनं तत्र वा द्विज । किं फलं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गता ॥ ३ ॥
Verse 4
अधुना गतिदाता त्वं वर्जितायाश्च बंधुभिः । पत्या विरहिता चाहं पुत्रहीना विदांवर ॥ ४ ॥
अधुना गतिदाता त्वं वर्जितायाश्च बन्धुभिः । पत्या विरहिता चाहं पुत्रहीना विदांवर ॥ ४ ॥
Verse 5
त्वामेव शरणं प्राप्ता पितुर्वचनगौरवात् । तद्भवान्प्रणताया मे गंगामाहात्म्यंसंयुतम् । देवताराधनं ब्रूहि यच्छ्रुत्वा मुच्यते ह्यघात् ॥ ५ ॥
त्वामेव शरणं प्राप्ता पितुर्वचनगौरवात्। अतः प्रणताया मे, भगवन्, गङ्गामाहात्म्यसमन्वितं देवताराधनं ब्रूहि; यच्छ्रुत्वा नरोऽघात् प्रमुच्यते॥
Verse 6
वसिष्ठ उवाच । तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुर्विप्रः प्रतापवान् । सभाज्य मोहिनीं भूप प्राह वेदविदां वरः ॥ ६ ॥
वसिष्ठ उवाच। तन्मोहिन्याः वचः श्रुत्वा वसुर्विप्रः प्रतापवान्। सभाज्य मोहिनीं, भूप, प्राह वेदविदां वरः॥
Verse 7
वसुरुवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि लोकानां हितकाम्यया ॥ ७ ॥
वसुरुवाच। साधु पृष्टं त्वया देवि लोकानां हितकाम्यया॥
Verse 8
गंगामाहात्म्यमखिलं महापापप्रणाशनम् । वृषध्वजेन कथितं शिवेन दयया पुरा ॥ ८ ॥
गङ्गामाहात्म्यमखिलं महापापप्रणाशनम्। वृषध्वजेन शिवेन दयया पुरा कथितम्॥
Verse 9
प्रीत्या देव्याभि पृष्टेन गंगातीरनिवासिना । देवैस्तु भुक्तं पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस्तथा ॥ ९ ॥
प्रीत्या देव्याभिपृष्टेन गङ्गातीरनिवासिना। उक्तं—देवैस्तु भुक्तं पूर्वाह्णे, मध्याह्ने ऋषिभिस्तथा॥
Verse 10
अपराह्णे च पितृभिः शर्वंर्यां गुह्यकादिभिः । सर्वा वेला अतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम् ॥ १० ॥
अपराह्णे पितृभ्यः श्राद्धादिकं समर्पयेत्, रात्रौ तु गुह्यकादिभ्यः। सर्वा वेला अतिक्रम्य नक्तभोजनमेवोत्तमं व्रतमुच्यते॥
Verse 11
उपवासाद्वारं भैक्ष्यं भैक्ष्याद्वरमयाचितम् । अयाचिताद्वारं नक्तं तस्मान्नक्तं समाचरेत् ॥ ११ ॥
उपवासात् वरं भैक्ष्यं, भैक्ष्यादपि वरमयाचितम्। अयाचितादपि वरं नक्तं; तस्मान्नक्तं समाचरेत्॥
Verse 12
हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम् । अग्निकार्य्यमधःशय्यां नक्ताशी षट् समाचरेत् ॥ १२ ॥
हविष्यभोजनं स्नानं सत्यं चाहारलाघवम्। अग्निकार्य्यमधःशय्यां नक्ताशी षट् समाचरेत्॥
Verse 13
गंगातीरे माघमासे यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । शिवायतनपार्श्वे तु कृशरं घृतसंयुतम् ॥ १३ ॥
गङ्गातीरे माघमासे यो नक्तभोजनव्रतं कुर्यात्। शिवायतनपार्श्वे तु घृतसंयुक्तां कृशरां भुञ्जीत॥
Verse 14
नैवेद्यं च निवेद्यैव कृशरान्नं शिवस्य तु । काष्ठमौनेन भुंजानो जिह्वालौल्यं विवर्जयेत् ॥ १४ ॥
शिवाय कृशरान्नं नैवेद्यं निवेद्य, ततः काष्ठमौनेन भुञ्जीत। एवं जिह्वालौल्यं परित्यजेत्॥
Verse 15
पलाशपत्रे भुञ्जानः शिवं स्मृत्वा जितेंद्रियः । धर्मराजस्य देव्याश्च पृथक्पिंडं प्रकल्पयेत् ॥ १५ ॥
पलाशपत्रे भुञ्जानः जितेन्द्रियः शिवं स्मरन् । धर्मराजाय देव्यै च पृथक् पिण्डं प्रकल्पयेत् ॥
Verse 16
सोपवासश्चतुर्द्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः । पौर्णमास्यां तु गंधैश्च गंगायाः सलिलैस्तथा ॥ १६ ॥
चतुर्दश्यामुपवासः स्यात् शुक्लकृष्णपक्षयोः । पौर्णमास्यां तु गन्धैश्च गङ्गासलिलकैस्तथा ॥
Verse 17
शिवं संस्नाप्य पयसा मध्वाज्यदधिभिः पृथक् । तथैव हेमपुष्पं च लिंगमूर्ध्नि विनिक्षिपेत् ॥ १७ ॥
पयसा शिवं संस्नाप्य मध्वाज्यदधिभिः पृथक् । हेमपुष्पं तथैव लिङ्गमूर्ध्नि विनिक्षिपेत् ॥
Verse 18
ततो दद्यात्तु शक्त्यैवापूपञ्च घृतपाचितम् । तिलाढकं प्रगृह्याथ शिवलिंगोपरि क्षिपेत् ॥ १८ ॥
ततो दद्यात् यथाशक्ति घृतपाचितमापूपम् । तिलाढकं समादाय शिवलिङ्गोपरि क्षिपेत् ॥
Verse 19
नीलोत्पलैश्च सर्वेशं पूजयेत्पंकजैरपि । तदलाभे तु सौवर्णैः पंकजैः पूजयेद्धरम् ॥ १९ ॥
नीलोत्पलैः सर्वेशं पूजयेत् पङ्कजैरपि । तदभावे तु सौवर्णपङ्कजैः हरिं अर्चयेत् ॥
Verse 20
पायसं चात्र मध्वक्तं घृतयुक्तं च गुग्गुलम् । घृतदीपं तथा चैव चंदनाद्यैर्विलेपनम् ॥ २० ॥
अत्र पायसं मधुना मिश्रितं निवेदयेत्, घृतयुक्तं गुग्गुलुं च; घृतदीपं तथा चन्दनादिसुगन्धद्रव्यैर्विलेपनं च समर्पयेत्।
Verse 21
दद्याद्भक्त्या महेशाय तथा पत्रफलानि च । कृष्णगोमिथुनं चैव सरूपं च निवेदयेत् ॥ २१ ॥
भक्त्या महेशाय दद्यात् पत्रफलानि च; कृष्णगोमिथुनं च सरूपं सम्यगाकारं निवेदयेत्।
Verse 22
भोजयेद्ब्राह्मणानष्टौ मासांते तु सदक्षिणान् । वर्जयेन्मधु मांसं च तं मासं ब्रह्मचर्यवान् ॥ २२ ॥
मासान्ते अष्टौ ब्राह्मणान् सदक्षिणान् भोजयेत्; तं मासं ब्रह्मचर्यवान् मधु मांसं च वर्जयेत्।
Verse 23
एवं कृत्वा यथोद्दिष्टमेकवारमिदं व्रतम् । यमैश्च नियमैर्युक्तः श्रद्धाभक्तिपरायणः ॥ २३ ॥
एवं यथोद्दिष्टमिदं व्रतमेकवारं कृत्वा, यम-नियमैर्युक्तः श्रद्धाभक्तिपरायणः स्यात्।
Verse 24
इह भोगानवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमां गतिम् । इंद्रनीलप्रतीकाशैर्विमानैः शिखिसंयुक्तैः ॥ २४ ॥
इहैव भोगानवाप्नोति, प्रेत्य चानुत्तमां गतिम्; इन्द्रनीलप्रतीकाशैः शिखिसंयुक्तैर्विमानैः नीयते।
Verse 25
दिव्यरत्नमयैश्चैव दिव्यभोगसमन्वितैः । गत्वा शिवपुरं रम्यं सर्वस्वकुलसंयुतः ॥ २५ ॥
दिव्यरत्नमयैः श्रीभिः दिव्यभोगसमन्वितः । सर्वस्वकुलसंयुक्तः रम्यं शिवपुरं व्रजेत् ॥
Verse 26
सुहृद्भिर्विविधैश्चैव विविधानप्यभीप्सितान् । भुक्त्वा भोगानशेषांश्च यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २६ ॥
सुहृद्भिर्विविधैः सार्धं नानाभोगानभीप्सितान् । भुक्त्वा शेषविहीनांश्च यावदाभूतसंप्लवम् ॥
Verse 27
ततो भवति धर्मात्मा जंबूद्वीपपतिस्तथा । तत्र भुंक्ते समस्ताँश्च भोगान्विगतकल्मषः ॥ २७ ॥
ततो धर्मात्मा भवति जंबूद्वीपपतिस्तथा । तत्र भुंक्ते समस्तांश्च भोगान्विगतकल्मषः ॥
Verse 28
सुरूपः सुभगश्चैव तथा विहितशासनः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः सोऽप्येतत्फलभाग्भवेत् ॥ २८ ॥
सुरूपः सुभगश्चैव विहितशासनान्वितः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः सोऽप्येतत्फलभाग्भवेत् ॥
Verse 29
वैशाखे शुक्लपक्षे वा चतुर्दश्यां समाहितः । शाल्यन्नं क्षीरसंयुक्तं यः कुर्यान्नक्तभोजनम् ॥ २९ ॥
वैशाखे शुक्लपक्षे वा चतुर्दश्यां समाहितः । शाल्यन्नं क्षीरसंयुक्तं नक्तभोजनमाचरेत् ॥
Verse 30
शिवं संपूज्य पुष्पाद्यैर्भोज्यं तु संनिवेद्य च । काष्ठमौनेन भुंजानो वटकाष्टेन वै तथा ॥ ३० ॥
शिवं पुष्पादिभिः सम्यक् संपूज्य, भोज्यं च नैवेद्यरूपेण समर्प्य; ततः काष्ठमौनेन—अवाच्यभावेन—भुञ्जीत, वटवृक्षकाष्ठखण्डेनापि तथा।
Verse 31
मौनेन प्रयतो भूत्वा कुर्याद्वै दंतधावनम् । शिवलिंगसमीपे तु गंगातीरे निशि स्वपेत् ॥ ३१ ॥
मौनेन प्रयतः सन् दन्तधावनं कुर्यात्; रात्रौ तु शिवलिङ्गसमीपे गङ्गातीरे शयीत।
Verse 32
पौर्णमास्यां प्रभाते तु गंगायां विधिना तथा । स्नात्वोपवासं संकल्प्य कुर्य्याज्जागरणं निशि ॥ ३२ ॥
पौर्णमास्यां प्रभाते गङ्गायां विधिवत् स्नात्वा, उपवाससंकल्पं कृत्वा, निशि जागरणं कुर्यात्।
Verse 33
लिंगं घृतेन संस्नाप्य पुष्पगंधादिभिस्तथा । नैवेद्यधूपदीपैश्च संपूज्य वृषभं शुभम् ॥ ३३ ॥
लिङ्गं घृतेन संस्नाप्य, पुष्पगन्धानुलेपनादिभिः; नैवेद्यधूपदीपैश्च संपूज्य, शुभं वृषभं (नन्दिनं) अपि सम्यक् पूजयेत्।
Verse 34
सुश्वेतपुष्पवस्त्राद्यैर्हारिद्रैश्चंदनैस्तथा । अलंकृत्य विधानेन शिवाय विनिवेदयेत् ॥ ३४ ॥
सुश्वेतपुष्पवस्त्राद्यैः, हारिद्रचन्दनैश्च; विधानेन अलङ्कृत्य, शिवाय सम्यग् विनिवेदयेत्।
Verse 35
ब्राह्मणांश्च यथाशक्ति पायसेन तु भोजयेत् । एवं सकृच्च यो भक्त्या करोति श्रद्धयान्वितः ॥ ३५ ॥
ब्राह्मणान् यथाशक्ति पायसेनैव भोजयेत्। एवं सकृदपि यो भक्त्या श्रद्धया च समन्वितः करोति, स पुण्यं लभते॥
Verse 36
लभते दैवपादोनयुगानां द्विसहस्रकम् । तपः कृत्वा तु नियमाद्यत्पुण्यं तदसंशयम् ॥ ३६ ॥
नियमपूर्वकं तपः कृत्वा यत्पुण्यं लभ्यते, तदेव दैवपादोनयुगानां द्विसहस्रकं लभते—न संशयः॥
Verse 37
हंसकुंदप्रभायुक्तैर्विमानैश्चन्द्रसन्निभैः । सुश्वेतवृषयुक्तैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ॥ ३७ ॥
हंसकुन्दप्रभायुक्तैः चन्द्रसन्निभैर्विमानैः, सुश्वेतवृषयुक्तैः मुक्ताजालविभूषितैश्च ते वह्यन्ते॥
Verse 38
स्वकीयपितृभिः सार्द्धं प्रयातीश्वरमंदिरम् । नीलोत्पलसुंगंधाभिः सुरूपाभिः समंततः ॥ ३८ ॥
स्वकीयपितृभिः सार्धं सा प्रयाति ईश्वरमन्दिरम्। नीलोत्पलसुगन्धाभिः सुरूपाभिः समन्ततः परिवृता॥
Verse 39
कांताभिर्दिव्यरूपाभिर्भुक्त्वा भोगाननेकशः । अनंतकालमैश्वर्ययुक्तो भूत्वा ततो भुवि ॥ ३९ ॥
कान्ताभिर्दिव्यरूपाभिः सह भोगाननेकशो भुक्त्वा, अनन्तकालम् ऐश्वर्ययुक्तो भूत्वा, ततः परं भुवि जायते॥
Verse 40
जायते स महीपालः कीर्त्यैश्वर्यसमन्वितः । एकच्छत्रेण स महीं पालयत्याज्ञया सह ॥ ४० ॥
स पुरुषः कीर्त्यैश्वर्यसमन्वितो महीपालो जायते। एकच्छत्रेण स महीं स्वाज्ञया सह पालयति॥
Verse 41
अन्ते वैराग्यसंपन्नो गंगां स लभते पुनः । स तया श्रद्धया युक्तो गंगायां मरणं लभेत् ॥ ४१ ॥
अन्ते वैराग्यसम्पन्नः स पुनर्गङ्गां लभते। तया श्रद्धया युक्तो गङ्गातटे मरणं प्राप्नोति॥
Verse 42
तथा तत्र स्मृतिं लब्ध्वा मोक्षमाप्नोति स ध्रुवम् । ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे दशम्यां हस्तसंयुते ॥ ४२ ॥
तत्र स्मृतिं लब्ध्वा स ध्रुवं मोक्षमाप्नोति। ज्येष्ठमासे सितपक्षे दशम्यां हस्तनक्षत्रसंयुक्तायाम्॥
Verse 43
गंगातीरे तु पुरुषो नारी वा भक्तिभावतः । निशायां जागरं कृत्वा गंगां दशविधैस्ततः ॥ ४३ ॥
गङ्गातीरे तु पुरुषो नारी वा भक्तिभावतः। निशायां जागरं कृत्वा ततः गङ्गां दशविधैः पूजयेत्॥
Verse 44
पुष्पैर्गंधैश्च नैवेद्यैः फलैश्च दशसंख्याया । तथैव दीपैस्तांबूलैः पूजयेच्छ्रद्धयान्वितः ॥ ४४ ॥
पुष्पैर्गन्धैश्च नैवेद्यैः फलैश्च दशसंख्यया। तथा दीपैस्ताम्बूलैश्च श्रद्धयान्वितः पूजयेत्॥
Verse 45
स्नात्वा भक्त्या तु जाह्नव्यां दशकृत्वो विधानतः । दशप्रसृति कृष्णंश्च तिलान्सर्पिश्च वै जले ॥ ४५ ॥
जाह्नव्यां भक्त्या स्नात्वा विधानतः दशकृत्वः जले कृष्णतिलान् घृतयुक्तान् दशप्रसृतिमितान् समर्पयेत् ॥
Verse 46
सक्तुपिंडान्गुडपिंडान्दद्याच्च दशसंख्यया । ततो गंगातटे रम्ये हेम्ना रूप्येण वा तथा ॥ ४६ ॥
सक्तुपिण्डान् गुडपिण्डांश्च दशसंख्यया दद्यात् । ततः रम्ये गङ्गातटे हेम्ना रूप्येण वा विधिवत् समाचरेत् ॥
Verse 47
गंगायाः प्रतिमां कृत्वा वक्ष्यमाणस्वरूपिणीम् । पद्मस्वस्तिकचिह्नस्य संस्थितस्य तथोपरि ॥ ४७ ॥
वक्ष्यमाणस्वरूपिणीं गङ्गायाः प्रतिमां कृत्वा, पद्मस्वस्तिकचिह्नस्य उपरि संस्थापयेत् ॥
Verse 48
वस्त्रस्रग्दामकंठस्य पूर्णकुंभस्य चोपरि । संस्थाप्य पूजयेद्देवीं तदलाभे मृदादि वा ॥ ४८ ॥
वस्त्रस्रग्दामकण्ठाभरणैः शोभितस्य पूर्णकुम्भस्योपरि संस्थाप्य देवीं पूजयेत्; तदलाभे मृदादिना अपि पूजयेत् ॥
Verse 49
अथ तत्राप्यशक्तश्चेल्लिखेत्पिष्टेन वै भुवि । चतुर्भुजां सुनेत्रां च चन्द्रायुतसमप्रभाम् ॥ ४९ ॥
अथ तत्राप्यशक्तश्चेत् पिष्टेन भुवि लिखेत् । चतुर्भुजां सुनेत्रां च चन्द्रायुतसमप्रभाम् ॥
Verse 50
चामरैर्वीज्यमानां च श्वेतच्छत्रोपशिभिताम् । सुप्रसन्नां च वरदां करुणार्द्रनिजांतराम् ॥ ५० ॥
चामरैर्वीज्यमानां श्वेतच्छत्रोपशोभिताम् । सुप्रसन्नां वरदां करुणार्द्रान्तःकरणाम् ॥
Verse 51
सुधाप्लावितभूपृष्ठां देवादिभिरभिष्टुताम् । दिव्यरत्नपरीतां च दिंव्यमाल्यानुलेपनाम् ॥ ५१ ॥
सुधाप्लावितभूपृष्ठां देवादिभिरभिष्टुताम् । दिव्यरत्नपरीतां च दिव्यमाल्यानुलेपनाम् ॥
Verse 52
ध्यात्वा जले यथाप्रोक्तां तत्रार्चायां तु पूजयेत् । वक्ष्यमाणेन मंत्रेण कुर्यात्पूजां विशेषतः ॥ ५२ ॥
यथाप्रोक्तं जले ध्यात्वा तत्रार्चायां तु पूजयेत् । वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण पूजां कुर्याद्विशेषतः ॥
Verse 53
पंचामृतेन च स्नानमर्चायां तु विशिष्यते । प्रतिमाग्रे स्थंडिले तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥ ५३ ॥
पञ्चामृतेन स्नानं तु अर्चायां परमं स्मृतम् । प्रतिमाग्रे स्थण्डिले तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥
Verse 54
नारायणं महेशं च ब्रह्माणं भास्करं तथा । भगीरथं च नृपतिं हिमवंतं नगेश्वरम् ॥ ५४ ॥
नारायणं महेशं च ब्रह्माणं भास्करं तथा । भगीरथं नृपतिं च हिमवन्तं नगेश्वरम् ॥
Verse 55
गंधपुष्पादिभिश्चैव यथाशक्ति प्रपूजयेत् । दशप्रस्थांस्तिलान्दद्याद्दश विप्रेभ्य एव च ॥ ५५ ॥
गन्धपुष्पादिभिश्चैव यथाशक्ति प्रपूजयेत्। दशप्रस्थांस्तिलान् दद्याद् दश विप्रेभ्य एव च॥
Verse 56
दशप्रस्थान्यवान्दद्याद्दश गव्यैर्यथाहितान् । मत्स्यकच्छपमंडूकमकरादिजलेचरान् ॥ ५६ ॥
दशप्रस्थान्यवान् दद्याद् दश गव्यैर्यथाहितान्। मत्स्यकच्छपमण्डूकमकरादि जलेचरान्॥
Verse 57
कारितान्वै यथाशक्ति स्वर्णेन रजतेन वा । तदलाभे पिष्टमयानभ्यर्च्य कुसुमादिभिः । गंगायां प्रक्षिपेत्पूर्व्वं मंत्रेणैव तु मंत्रवित् ॥ ५७ ॥
कारितान् वै यथाशक्ति स्वर्णेन रजतेन वा। तदलाभे पिष्टमयान् अभ्यर्च्य कुसुमादिभिः। गङ्गायां प्रक्षिपेत् पूर्वं मन्त्रेणैव तु मन्त्रवित्॥
Verse 58
रथयात्रादिने तस्मिन्विभवे सति कारयेत् । रथारूढप्रतिकृतिं गंगायास्तूत्तरामुखाम् ॥ ५८ ॥
रथयात्रादिने तस्मिन् विभवे सति कारयेत्। रथारूढप्रतिकृतिं गङ्गायास्तूत्तरामुखाम्॥
Verse 59
भ्रमंत्या दर्शनं लोके दुर्लभं पापकर्मणाम् । दुर्गाया रथयात्रास्ति तथैवात्रापि कारयेत् ॥ ५९ ॥
भ्रमन्त्या दर्शनं लोके दुर्लभं पापकर्मणाम्। दुर्गाया रथयात्रा अस्ति तथैवात्रापि कारयेत्॥
Verse 60
एवं कृत्वा विधानेन वित्तशाठ्यविवर्जितः । दशपापैर्वक्ष्यमाणैः सद्य एव विमुच्यते ॥ ६० ॥
एवं विधानेन कृत्वा वित्तशाठ्यविवर्जितः। वक्ष्यमाणैर्दशपापैः सद्य एव विमुच्यते॥
Verse 61
अदत्तानामुपादानं हिंसा चैवाविधानतः । परदारोपसेवा च कायिकं त्रिविधं स्मृतम् ॥ ६१ ॥
अदत्तानामुपादानं हिंसा चैवाविधानतः। परदारोपसेवा च कायिकं त्रिविधं स्मृतम्॥
Verse 62
पांरुष्यमनृतं वापि पैशुन्यं चापि सर्वशः । असंबद्धप्रलापश्च वाचिकं स्याच्चतुर्विधम् ॥ ६२ ॥
पारुष्यमनृतं वापि पैशुन्यं चापि सर्वशः। असंबद्धप्रलापश्च वाचिकं स्याच्चतुर्विधम्॥
Verse 63
परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिंतनम् । वितथाभिनिवेशश्च मानसं त्रिविधं स्मृतम् ॥ ६३ ॥
परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिन्तनम्। वितथाभिनिवेशश्च मानसं त्रिविधं स्मृतम्॥
Verse 64
एतैर्दशविधैः पापैः कोटिजन्मसमुद्भवैः । मुच्यते नात्र संदेहो ब्रह्मणो वचनं यथा ॥ ६४ ॥
एतैर्दशविधैः पापैः कोटिजन्मसमुद्भवैः। मुच्यते नात्र संदेहो ब्रह्मणो वचनं यथा॥
Verse 65
दश त्रिंशच्च तान्पूर्वान्पितॄनेव तथापरान् । उद्धरत्येव संसारान्मंत्रेणानेन पूजिता ॥ ६५ ॥
एतेन मन्त्रेण पूजिता सा देवी दश त्रिंशच्च पूर्वान् पितॄन् तथापरानपि उद्धरत्येव, संसारबन्धनात् विमोचयति।
Verse 66
ॐ नमो दशहरायै नारायण्यै गंगायै नमः । इति मंत्रेण यो मर्त्यो दिने तस्मिन्दिवानिशम् ॥ ६६ ॥
ॐ नमो दशहरायै नारायण्यै गंगायै नमः—इति मन्त्रेण यः मर्त्यः तस्मिन् दिने दिवानिशं जपेत्।
Verse 67
जपेत्पचसहस्राणि दशधर्मफलं लभेत् । उद्दरेद्दश पूर्वाणि पराणि च भवार्णवात् ॥ ६७ ॥
पञ्चसहस्राणि जपन् दशधर्मफलं लभेत्; दश पूर्वान् दश परांश्च भवार्णवात् उद्धरेत्।
Verse 68
वक्ष्यमाणमिदं स्तोत्रं विधिना प्रतिगृह्य च । गंगाग्रे तद्दिने जप्यं विष्णुपूजां प्रवर्तयेत् ॥ ६८ ॥
वक्ष्यमाणमिदं स्तोत्रं विधिना प्रतिगृह्य, तद्दिने गङ्गाग्रे जप्यं; ततः विष्णुपूजां प्रवर्तयेत्।
Verse 69
ॐ नमः शिवायै गंगायै शिवदायै नमोऽस्तु ते । नमोऽस्तु विष्णुरूपिण्यै गंगायै ते नमो नमः ॥ ६९ ॥
ॐ नमः शिवायै गङ्गायै शिवदायै नमोऽस्तु ते। नमोऽस्तु विष्णुरूपिण्यै गङ्गायै ते नमो नमः॥
Verse 70
सर्वदेवस्वरूपिण्यै नमो भेषजमूर्तये । सर्वस्य सर्वव्याधीनां भिषक्श्रेष्ठे नमोऽस्तु ते ॥ ७० ॥
सर्वदेवस्वरूपिण्यै नमो भेषजमूर्तये । सर्वस्य सर्वव्याधीनां भिषक्श्रेष्ठे नमोऽस्तु ते ॥
Verse 71
स्थाणुजंगमसंभूतविषहंत्रि नमोऽस्तु ते । संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोनमः ॥ ७१ ॥
स्थाणुजंगमसंभूतविषहंत्रि नमोऽस्तु ते । संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोनमः ॥
Verse 72
तापत्रितयहंत्र्यै च प्राणेश्वर्यै नमोनमः । शांत्यै संतापहारिण्यै नमस्ते सर्वमूर्तये ॥ ७२ ॥
तापत्रितयहंत्र्यै च प्राणेश्वर्यै नमोनमः । शांत्यै संतापहारिण्यै नमस्ते सर्वमूर्तये ॥
Verse 73
सर्वसंशुद्धिकारिण्यै नमः पापविमुक्तये । भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्यै भोगवत्यै नमोनमः ॥ ७३ ॥
सर्वसंशुद्धिकारिण्यै नमः पापविमुक्तये । भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्यै भोगवत्यै नमोनमः ॥
Verse 74
मंदाकिन्यै नमस्तेऽस्तु स्वर्गदायै नमोनमः । नमस्त्रैलोक्यमूर्तायै त्रिदशायै नमोनमः ॥ ७४ ॥
मंदाकिन्यै नमस्तेऽस्तु स्वर्गदायै नमोनमः । नमस्त्रैलोक्यमूर्तायै त्रिदशायै नमोनमः ॥
Verse 75
नमस्ते शुक्लसंस्थायै क्षेमवत्यै नमोनमः । त्रिदशासनसंस्थायै तेजोवत्यै नमोऽस्तु ते ॥ ७५ ॥
नमस्ते शुक्लसंस्थायै क्षेमवत्यै नमो नमः । त्रिदशासनसंस्थायै तेजोवत्यै नमोऽस्तु ते ॥
Verse 76
मंदायै लिंगधारिण्यै नारायण्यै नमोनमः । नमस्ते विश्वमित्रायै रेवत्यै ते नमोनमः ॥ ७६ ॥
मन्दायै लिङ्गधारिण्यै नारायण्यै नमो नमः । नमस्ते विश्वमित्रायै रेवत्यै ते नमो नमः ॥
Verse 77
बृहत्यै ते नमो नित्यं लोकधात्र्यै नमोनमः । नमस्ते विश्वमुख्यायै नंदिन्यै ते नमोनमः ॥ ७७ ॥
बृहत्यै ते नमो नित्यं लोकधात्र्यै नमो नमः । नमस्ते विश्वमुख्यायै नन्दिन्यै ते नमो नमः ॥
Verse 78
पृथ्व्यै शिवामृतायै च विरजायै नमोनमः । परावरगताद्यैयै तारायै ते नमोनमः ॥ ७८ ॥
पृथ्व्यै शिवामृतायै च विरजायै नमो नमः । परावरगताद्यैयै तारायै ते नमो नमः ॥
Verse 79
नमस्ते स्वर्गसंस्थायै अभिन्नायै नमोनमः । शान्तायै ते प्रतिष्ठायै वरदायै नमोनमः ॥ ७९ ॥
नमस्ते स्वर्गसंस्थायै अभिन्नायै नमो नमः । शान्तायै ते प्रतिष्ठायै वरदायै नमो नमः ॥
Verse 80
उग्रायै मुखजल्पायै संजीविन्यै नमोनमः । ब्रह्मगायै ब्रह्मदायै दुरितघ्न्यै नमोनमः ॥ ८० ॥
उग्रायै मुखजल्पायै संजीविन्यै नमो नमः । ब्रह्मगायै ब्रह्मदायै दुरितघ्न्यै नमो नमः ॥
Verse 81
प्रणतार्तिप्रभंजिन्यै जगन्मात्रे नमोनमः । विलुषायै दुर्गहंत्र्यै दक्षायै ते नमोनमः ॥ ८१ ॥
प्रणतार्तिप्रभंजिन्यै जगन्मात्रे नमो नमः । विलुषायै दुर्गहंत्र्यै दक्षायै ते नमो नमः ॥
Verse 82
सर्वापत्प्रतिपक्षायै मंगलायै नमोनमः । परापरे परे तुभ्य नमो मोक्षप्रदे सदा । गंगा ममाग्रतो भूयाद्गंगा मे पार्श्वयोस्तथा ॥ ८२ ॥
सर्वापत्प्रतिपक्षायै मंगलायै नमो नमः । परापरे परे तुभ्यं नमो मोक्षप्रदे सदा । गंगा ममाग्रतो भूयाद्गंगा मे पार्श्वयोस्तथा ॥
Verse 83
गंगा मे सर्वतो भूयात्त्वयि गंगेऽस्तु मे स्थितिः । आदौ त्वमंते मध्ये च सर्वा त्वं गांगते शिवे ॥ ८३ ॥
गंगा मे सर्वतो भूयात् त्वयि गंगेऽस्तु मे स्थितिः । आदौ त्वमन्ते मध्ये च सर्वा त्वं गांगते शिवे ॥
Verse 84
त्वमेव मूलप्रकृतिस्त्वं हि नारायणः प्रभुः । गंगे त्वं परमात्मा च शिवस्तुभ्यं नमोनमः ॥ ८४ ॥
त्वमेव मूलप्रकृतिस्त्वं हि नारायणः प्रभुः । गंगे त्वं परमात्मा च शिवस्तुभ्यं नमो नमः ॥
Verse 85
इतीदं पठति स्तोत्रं नित्यं भक्तिपरस्तु यः । श्रृणोति श्रद्धया वापि कायवाचिकसंभवैः ॥ ८५ ॥
इति यः भक्तिपरः नित्यं स्तोत्रमिदं पठति, अथवा श्रद्धया शृणोति, स कायवाचिकसंभवैः पापैः प्रमुच्यते।
Verse 86
दशधा संस्थितैर्दोषैः सर्वैरेव प्रमुच्यते । रोगी प्रमुच्यते रोगान्मुच्येतापन्न आपदः ॥ ८६ ॥
दशधा संस्थितैः सर्वैर्दोषैः स पूर्णतः प्रमुच्यते। रोगी रोगान् प्रमुच्यते, आपन्नोऽपि आपदः मुच्यते।
Verse 87
द्विषभ्द्यो बंधनाच्चापि भयेभ्यश्च विमुच्यते । सर्वान्कामानवाप्नोति प्रेत्य ब्रह्मणि लीयते ॥ ८७ ॥
स द्विषभ्यः बन्धनाच्च भयेभ्यश्च विमुच्यते। सर्वान् कामान् अवाप्नोति, प्रेत्य ब्रह्मणि लीयते।
Verse 88
इदं स्तोत्रं गृहे यस्य लिखितं परिपूज्यते । नाग्निचौरभयं तत्र पापेभ्योऽपि भयं नहि ॥ ८८ ॥
यस्य गृहे इदं स्तोत्रं लिखितं परिपूज्यते, तत्र न अग्निचौरभयं; पापेभ्योऽपि भयं न हि।
Verse 89
तस्यां दशम्यामेतच्च स्तोत्रं गंगाजले स्थितः । जपंस्तु दशकृत्वश्च दरिद्रो वापि चाक्षमः ॥ ८९ ॥
तस्यां दशम्याम् एतत् स्तोत्रं गङ्गाजले स्थितः जपेत्; दरिद्रोऽपि अक्षमः वा दशकृत्वः जपन्।
Verse 90
सोऽपि तत्फलमाप्नोति गंगां संपूज्य भक्तितः । पूर्वोक्तेन विधानेन फलं यत्परिकीर्तितम् ॥ ९० ॥
सोऽपि भक्त्या गङ्गां संपूज्य तदेव पुण्यफलं प्राप्नोति, पूर्वोक्तविधानेन यत्फलं परिकीर्तितं तत्सम्यगवाप्नोति ॥
Verse 91
यथा गौरी तथा गंगा तस्माद्गौर्यास्तु पूजने । विधिर्यो विहितः सम्यक्सोऽपि गंगाप्रपूजने ॥ ९१ ॥
यथा गौरीपूजा तथा गङ्गापूजा; अतः गौर्याः पूजने यः सम्यग्विहितो विधिः, स एव गङ्गायाः प्रपूजनेऽपि प्रवर्तते ॥
Verse 92
यथा शिवस्तथा विष्णुर्यथा विष्णुस्तथा ह्युमा । उमा यथा तथा गंगा चात्र भेदो न विद्यते ॥ ९२ ॥
यथा शिवः तथा विष्णुः, यथा विष्णुः तथैव ह्युमाः; यथोमा तथा गङ्गा—अत्र कश्चिद्भेदो न विद्यते ॥
Verse 93
विष्णुरुद्रांतरं यश्च गगागौर्यंतरं तथा । लक्ष्मीगौर्यतरं यश्च प्रब्रूते मूढधीस्तु सः ॥ ९३ ॥
यो विष्णुरुद्रयोर्भेदं, तथा गङ्गागौर्योर्भेदं, लक्ष्म्याः गौर्याः परत्वं च प्रब्रूते, स मूढधीरेव भवति ॥
Verse 94
शुक्लपक्षे दिवा भूमौ गंगायामुत्तरायणे । धन्या देहं विमुंचंति हृदयस्थे जनार्दने ॥ ९४ ॥
शुक्लपक्षे दिवा भूमौ गङ्गातटे उत्तरायणे, हृदयस्थे जनार्दने सन्तो धन्याः देहं विमुञ्चन्ति ॥
Verse 95
ये मुंचंति नराप्राणान् गंगायां विधिनं दिनि । ते विष्णुलोकं गच्छंति स्तूयमाना दिविस्थितैः ॥ ९५ ॥
ये मुञ्चन्ति नराः प्राणान् गङ्गायां विधिना शुभे दिने । ते विष्णुलोकं गच्छन्ति दिविस्थितैः सुरैः स्तूयमानाः ॥
Verse 96
अर्द्धोदकेन जाह्नव्यां म्रियतेऽनशनेन यः । स याति न पुनर्जन्म ब्रह्मसायुज्यमेति च ॥ ९६ ॥
अर्धोदकेन जाह्नव्यां यो म्रियतेऽनशनेन वै । स याति न पुनर्जन्म ब्रह्मसायुज्यमेति च ॥
Verse 97
या गतिर्योगयुक्तस्य सात्विकस्य मनीषिणः । सा गेतिस्त्यजतः प्राणान् गंगायां तु शरीरिणः ॥ ९७ ॥
या गतिर्योगयुक्तस्य सात्त्विकस्य मनीषिणः । सा एव गतिः प्राणत्यागे गङ्गायां देहिनः ॥
Verse 98
अनशनं गृहीत्वा यो गंगातीरे मृतो नरः । सत्यमेव परं लोकमाप्नोति पितृभिः सह ॥ ९८ ॥
अनशनं गृहीत्वा यो गङ्गातीरे मृतो नरः । सत्यमेव परं लोकमाप्नोति पितृभिः सह ॥
Verse 99
गंगायां मरणात्प्राणान्योः प्राज्ञस्त्यक्तुमिच्छति । गतानि बहुजन्मानि यत्र यत्र मृतानि च ॥ ९९ ॥
गङ्गायां मरणकाले प्राज्ञः प्राणान् त्यक्तुमिच्छति । गतानि बहुजन्मानि यत्र यत्र मृतानि च ॥
Verse 100
महाँश्चापि गतः कालो यत्र तत्रापि गच्छतः । अत्रदूरे समीपे च सदृशं योजनद्वयम् ॥ १०० ॥
महानपि कालः पथि गच्छतः क्षणवत् व्यतीतः; यत्र तत्र गच्छतोऽपि। अत्र तु दूरे समीपे च सममेव—योजनद्वयमपि तुल्यं भवति॥
Verse 101
गंगायां मरणेनेह नात्र कार्या विचारणा । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि कामतोऽपि वा ॥ १०१ ॥
गङ्गायां मरणेऽत्र न विचारणा कार्या; ज्ञात्वा वा अज्ञात्वा वा, कामतोऽपि वा—सर्वथा तत् फलप्रदम्॥
Verse 102
गंगायां तु मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विंदति । प्राणेषूत्सृज्यमानेषु यो गंगां संस्मरेन्नरः ॥ १०२ ॥
गङ्गातटे मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विन्दति। प्राणेषु निष्क्रममाणेषु यो गङ्गां संस्मरेत् स नरः परमं श्रेयः प्राप्नोति॥
Verse 103
स्पृशेद्वा पापशीलोऽपि स वै याति परां गतिम् ॥ १०३ ॥
पापशीलोऽपि यः स्पृशेत्, स एव परां गतिं याति॥
Verse 104
गंगां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं प्राप्ता धीरास्ते तु देवैः समत्वम् । तस्मात्सुर्वान्प्रोह्य मुक्तिप्रदान्वै सेवेद्गंगामा शरीरस्य पातम् ॥ १०४ ॥
गङ्गां गत्वा ये शरीरं विसृजन्ति, ते धीराः देवैः समत्वं प्राप्नुवन्ति। तस्मात् मुक्तिप्रदान् देवान् समर्च्य, गङ्गां सेवेत, तत्रैव शरीरपातं प्रार्थयेत्॥
Verse 105
अंतरिक्षे क्षितौ तोये पापीयानपि यो मृतः । ब्रह्मविष्णुशिवैः पूज्यं पदमक्षय्यमश्नुते ॥ १०५ ॥
अन्तरिक्षे क्षितौ तोये वा योऽपि पापीयान् मृतः, स ब्रह्मविष्णुशिवैः पूज्यं पदमक्षय्यमश्नुते।
Verse 106
यो धर्मिष्ठश्च सप्राणः प्रयतः शिष्टसंमतः । चिंतयेन्मनसा गंगां स गतिं परमां लभेत् ॥ १०६ ॥
यो धर्मिष्ठः सप्राणः प्रयतः शिष्टसंमतः, स मनसा गङ्गां चिन्तयन् परमां गतिं लभेत्।
Verse 107
यत्र तत्र मृतो वापि मरणे समुपस्थिते । भक्त्या गंगां स्मरन्याति शैवं वा वैष्णवं पुरम् ॥ १०७ ॥
यत्र तत्र मृतोऽपि वा मरणे समुपस्थिते, भक्त्या गङ्गां स्मरन् याति शैवं वा वैष्णवं पुरम्।
Verse 108
शंभोर्जटाकलापात्तु विनिष्क्रांतातिकर्कशात् । प्लावयित्वा दिवं निन्ये या पापान्यगरात्मजान् ॥ १०८ ॥
शम्भोर्जटाकलापात् तु विनिष्क्रान्ता महावेगा, दिवं प्लावयित्वा या पापैः सहागरात्मजान् निन्ये।
Verse 109
यावंत्यस्थीनि गंगायां तिष्ठंति पुरुषस्य वै । तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १०९ ॥
यावन्त्यस्थीनि गङ्गायां पुरुषस्य तिष्ठन्ति वै, तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गलोके महीयते।
Verse 110
गगातोये तु यस्यास्थि नीत्वा प्रक्षिप्यते नरैः । तत्कालमादितः कृत्वा स्वर्गलोके भवेत्स्थितिः ॥ ११० ॥
गङ्गातोये तु यस्यास्थि नरैर्नीत्वा प्रक्षिप्यते । तत्क्षणमेव आदितः कृत्वा स्वर्गलोके स्थिरां स्थितिमाप्नुयात् ॥
Verse 111
गंगातोये तु यस्यास्थि प्राप्यते शुभकर्मणः । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्मलोकात्कथंचन ॥ १११ ॥
गङ्गातोये तु यस्यास्थि शुभकर्मणः प्राप्यते । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्मलोकात्कथञ्चन ॥
Verse 112
दशाहाभ्यंतरे यस्य गंगातोयेऽस्थि संगतम् । गंगायां मरणे यादृक्तादृक्फलमवाप्नुयात् ॥ ११२ ॥
दशाहाभ्यन्तरे यस्य गङ्गातोयेऽस्थि सङ्गतम् । गङ्गायां मरणे यादृक् तादृक्फलमवाप्नुयात् ॥
Verse 113
स्नात्वा ततः पञ्चगव्येन सिक्त्वा हिरण्यमध्वाज्यतिलैर्नियोज्य । तदस्थिपिंडं पुटके निधाय पश्यन् दिशं प्रेतगणोपगूढाम् ॥ ११३ ॥
स्नात्वा ततः पञ्चगव्येन सिक्त्वा हिरण्यमध्वाज्यतिलैर्नियोज्य । तदस्थिपिण्डं पुटके निधाय पश्येद्दिशं प्रेतगणोपगूढाम् ॥
Verse 114
नमोऽस्तु धर्माय वदन्प्रविश्य जलं स मे प्रीत इति क्षिपेच्च । स्नात्वा ततस्तीर्थवटाक्षयं च दृष्ट्वा प्रदद्यादथ दक्षिणां तु ॥ ११४ ॥
नमोऽस्तु धर्माय इति वदन् जलं प्रविश्य स मे प्रीत इति क्षिपेत् । स्नात्वा ततस्तीर्थवटाक्षयं च दृष्ट्वा प्रदद्यादथ दक्षिणां तु ॥
Verse 115
एवं कृत्वा प्रेतपुरे स्थितस्य स्वर्गे गतिः स्यात्त महेंद्रतुल्या ॥ ११५ ॥
एवं कृत्वा प्रेतपुरे स्थितस्यापि स्वर्गे गतिः स्यात्, महेन्द्रतुल्यां पदवीं प्राप्नुयात् ॥
Verse 116
प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् । तत्र नारायणः स्वामी नान्यः स्वामी कदाचन ॥ ११६ ॥
प्रवाहस्यावधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् । तत्र नारायणः स्वामी नान्यः स्वामी कदाचन ॥
Verse 117
न तत्र प्रतिगृह्णीयात्प्राणैः कंठगतैरपि । भाद्रशुक्लचतुर्दश्यां यावदाक्रमते जलम् ॥ ११७ ॥
न तत्र प्रतिगृह्णीयात् प्राणैः कण्ठगतैरपि । भाद्रशुक्लचतुर्दश्यां यावदाक्रमते जलम् ॥
Verse 118
तावद्गभं विजानीयात्तद्दूरं तीरमुच्यते । सार्द्धहस्तशतं यावद्गर्भस्तीरं ततः परम् ॥ ११८ ॥
तावद्गर्भं विजानीयात् तद्दूरं तीरमुच्यते । सार्द्धहस्तशतं यावद्गर्भस्तीरं ततः परम् ॥
Verse 119
इति केषां मतं देवि श्रुतिस्मृतिषु संमतम् । तीराद्गव्यूतिमात्रं तु परितः क्षेत्रमुच्यते ॥ ११९ ॥
इति केषां मतं देवि श्रुतिस्मृतिषु संमतम् । तीराद्गव्यूतिमात्रं तु परितः क्षेत्रमुच्यते ॥
Verse 120
तीरं त्यक्त्वा वसेत्क्षेत्रे तीरे वासो न चेष्यते । एकयोजनविस्तीर्णा क्षेत्रसीमा तटद्वयात् ॥ १२० ॥
तीरं परित्यज्य क्षेत्रे वसेत्; तटे वासो न प्रशस्यते। उभयतटयोः समन्तात् एकयोजनविस्तीर्णा क्षेत्रसीमा भवति॥
Verse 121
गंगासीमां न लघंति पापान्यप्यखिलान्यपि । तां तु दृष्ट्वा पलायंते यथा सिंहं वनौकसः ॥ १२१ ॥
गङ्गासीमां पापानि सर्वाण्यपि न लङ्घयन्ति। तां केवलं दृष्ट्वैव पलायन्ते, यथा सिंहं दृष्ट्वा वनवासिनः॥
Verse 122
यत्र गंगा महाभागे रामशंभुतपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं समन्तात्तु त्रियोजनम् ॥ १२२ ॥
यत्र गङ्गा महाभागे, रामशम्भोस्तपोवनं च। तत् सिद्धक्षेत्रं ज्ञेयं; समन्तात् त्रियोजनपर्यन्तं पावनविस्तारः॥
Verse 123
तीर्थे न प्रतिगृह्णीयात्पुण्येष्वायतनेषु च । निमित्तेषु च सर्वेषु तन्निवृत्तो भवेन्नरः ॥ १२३ ॥
तीर्थे पुण्यायतनेषु च प्रतिग्रहं न गृह्णीयात्। सर्वेषु निमित्तेष्वपि तस्मात् निवृत्तो नरः स्यात्॥
Verse 124
तीर्थे यः प्रतिगृह्णाति पुण्येष्वायतनेषु च । निष्फलं तस्य तत्तीर्थं यावत्तद्धनमुच्यते ॥ १२४ ॥
तीर्थे पुण्यायतनेषु च यो प्रतिगृह्णाति मानवः। तस्य तत्तीर्थं निष्फलं भवति, यावत् तद्धनं तेन धार्यते॥
Verse 125
गंगाविक्रयाणाद्देवि विष्णोर्विक्रयणं भवेत् । जनार्दने तु विक्रीते विक्रीतं भुवनत्रयम् ॥ १२५ ॥
गङ्गाविक्रयणाद्देवि विष्णोर्विक्रयणं भवेत् । जनार्दने तु विक्रीते विक्रीतं भुवनत्रयम् ॥
Verse 126
गंगा तीरसमुद्भूतां मृदं मूर्घ्ना बिभर्ति यः । बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशाय केवलम् ॥ १२६ ॥
गङ्गातीरसमुद्भूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः । बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशाय केवलम् ॥
Verse 127
गंगापुलिनजां धूलिमास्तीर्याथ निजान् पितॄन् । प्रीणयन्यो नरः पिंडान्दद्यात्तान् स्वर्नयेदपि ॥ १२७ ॥
गङ्गापुलिनजां धूलिमास्तीर्याथ निजान् पितॄन् । प्रीणयन्यो नरः पिण्डान्दद्यात्तान् स्वर्नयेदपि ॥
Verse 128
इदं तेऽभिहितं भद्रे गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । पठन् श्रृण्वन्नरो ह्येति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२८ ॥
इदं तेऽभिहितं भद्रे गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । पठन् शृण्वन्नरो ह्येति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥
Verse 129
नित्यं जप्यमिदं भक्त्या प्रयतैः श्रद्धयान्वितैः । वैष्णवीं गतिमिच्छद्भिः शैवीं वा विधिनंदिनि ॥ १२९ ॥
नित्यं जप्यमिदं भक्त्या प्रयतैः श्रद्धयान्वितैः । वैष्णवीं गतिमिच्छद्भिः शैवीं वा विधिनन्दिनि ॥
Verse 130
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गंगामाहात्म्ये पूजादिकथं नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४३ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणस्योत्तरभागे मोहिनी-वसु-संवादे गङ्गामाहात्म्ये “पूजादिकथनम्” इति नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः ॥ ४३ ॥
The chapter ranks restraints to present nakta as a sustainable, month-long vrata that integrates self-control, ritual purity, and devotion at a tīrtha; it becomes the practical backbone for Gaṅgā-bank Śiva worship, dāna, and brāhmaṇa-feeding, thereby linking tapas with pilgrimage-based merit and purification.
The mantra is: “Om—obeisance to Daśaharā; obeisance to Nārāyaṇī Gaṅgā.” The text states that worship with this mantra frees one from the ten sins and uplifts multiple generations of ancestors (ten before and ten after), especially when combined with prescribed japa counts and the tenfold worship procedure.
It explicitly teaches abheda (non-difference): Śiva and Viṣṇu are not ultimately different, and Umā and Gaṅgā are likewise non-different; therefore Gaṅgā worship can be conducted with frameworks comparable to Gaurī worship, integrating Śaiva ritual forms with Vaiṣṇava soteriology.
The chapter asserts that dying on the Gaṅgā bank—or even remembering or touching the Gaṅgā at death—yields heaven and liberation; it further claims that bone contact/immersion in the Gaṅgā (even within ten days) can confer merit comparable to dying there, with extended heavenly honor and, for the virtuous, non-return from Brahmaloka.