नारद in the Ramayana

तपःस्वाध्यायनिरतं तपस्विनं वाग्विदां वरं नारदं मुनिपुङ्गवो वाल्मीकि: परिपप्रच्छ।

को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान्। धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः॥

कः चारित्रेण युक्तः सर्वभूतेषु हितः? कः विद्वान् कः समर्थश्च, कश्चैकप्रियदर्शनः॥

आत्मवान् कः? जितक्रोधः कः? द्युतिमान् कः अनसूयकः? कस्य च जातरोषस्य संयुगे देवाः अपि बिभ्यति?

एतदहं श्रोतुमिच्छामि; मम हि परं कौतूहलम्। महर्षे, त्वं समर्थोऽसि एवंविधं नरं ज्ञातुम्।

वाल्मीकेर्वचनं श्रुत्वा त्रिलोकज्ञो नारदः। ‘श्रूयताम्’ इति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत्॥

मुने, त्वया कीर्तिताः गुणा बहवो दुर्लभाश्च नराणाम्। तैः संयुक्तं नरं बुद्ध्वा वक्ष्यामि—श्रूयताम्।

स बुद्धिमान् नीतिमान् वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः। विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः॥

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः; आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः।

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान्; पीनवक्षाः विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः।

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां हिते रतः; यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान्।

प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः; रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता।

सः स्वधर्मस्य रक्षकः, स्वजनस्य च परित्राता; वेदवेदाङ्गतत्त्वार्थज्ञः, धनुर्वेदे च दृढनिष्ठितः।

सः सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः, स्मृतिमान् प्रतिभानवान्; सर्वलोकप्रियः साधुः, अदीनाात्मा विचक्षणः।

सिन्धुभिः समुद्र इव सदा अभिगतः, सः सत्पुरुषाणां नित्यं सुलभः; आर्यः सर्वसमः, सदा प्रियदर्शनः।

स च सर्वगुणसम्पन्नः कौसल्यानन्दवर्धनः। समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव॥

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः। कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः॥ धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः॥

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्। ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम्। प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया। यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः॥

स सत्यवचनपरायणो राजा दशरथो धर्मपाशेन संयतः स्वप्रियं सुतं रामं विवासयामास।

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता, जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता। सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः; सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा।