Adhyaya 10

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमोऽध्यायः॥ बृहस्पतिरुवाच—सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः। चत्वारो मूर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः॥

Verse 2

तेषां लोकान्विसर्गं च कीर्त्तयिष्ये निबोधत / यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः

तेषां लोकानां विसर्गं च कीर्तयिष्ये; निबोधत। यावन्त्येव तेषां दुहितरः, तथा ये स्मृताः दौहित्राश्च।

Verse 3

लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः / अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः

लोकाः संतानकाः नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः। अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः॥

Verse 4

विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः / एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः

विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः। एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः॥

Verse 5

अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु / श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च

अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु। श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च॥

Verse 6

आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत / एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः

आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत। एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः॥

Verse 7

पत्नी हिमवतः पुत्रो यस्या मैनाक उच्यते / पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः

हिमवतः पत्न्याः पुत्रो यः मैनाक इति प्रसिद्धः; स पर्वतप्रवरः। तस्यैव गिरेः सुतः क्रैञ्चोऽपि आसीत्।

Verse 8

तिस्रः कन्यास्तु मेनायां जनयामास शैलाराट् / अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्

मेनायां शैलाराट् तिस्रः कन्याः जनयामास—अपर्णां, एकपर्णां, तथा तृतीयाम् एकपाटलाम्।

Verse 9

न्यग्रोधमे कपर्णा तु पाठलं त्वेकपाटला / आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्

एकपर्णा तु न्यग्रोधम् आहारं चकार; एकपाटला तु पाठलम्। अपर्णा तु द्वे अपि आशिते त्यक्त्वा, अनिकेता तपः अचरत्।

Verse 10

शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः / आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्

एकपर्णा देवदानवैः अपि दुश्चरं शतं वर्षसहस्राणि तपः आचरन्, एकपर्णेनैव आहारं समाचरत्।

Verse 11

पाटलेनैव चैकेन व्यदधादेकपाटला / पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः

एकपाटला तु एकेनैव पाटलेन आहारं व्यदधात्; वर्षसहस्रे द्वे पूर्णे तयोः आहारः वै प्रजक्रतुः।

Verse 12

एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत / निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता

एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत । निषेधयन्ती ‘सोमे’ति मातृस्नेहेन दुःखिता ॥

Verse 13

सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी / उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता

सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी । उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥

Verse 14

तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा / एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्

तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा । एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥

Verse 15

एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति / तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः

एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्धरिष्यति । तपःशरीरास्ताः सर्वाः स्थिस्रो योगबलान्विताः ॥

Verse 16

सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः

सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः । सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः ॥

Verse 17

उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी / महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता

उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी । महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता ॥

Verse 18

दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः / असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता

दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः । असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता ॥

Verse 19

दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते / देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता

दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते । देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता ॥

Verse 20

या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला / पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता

या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला । पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता ॥

Verse 21

तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ / इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः

तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ । इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः ॥

Verse 22

रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते / अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ

रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते । अन्योन्यप्रीतमनसोः उमाशङ्करयोस्तदा ॥

Verse 23

श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा / ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा

श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा । ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा ॥

Verse 24

तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः / अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन

तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः । अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन ॥

Verse 25

सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव / इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्

सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव । इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम् ॥

Verse 26

उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् / ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया

उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् । ततो रुषितया सद्यः शप्तोऽग्निरुमया तया ॥

Verse 27

इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा / यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन

इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा— “यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं कृतं त्वया, हे हुताशन!”

Verse 28

कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः / यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्

कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः। यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्॥

Verse 29

गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा / स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः

गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा। स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः॥

Verse 30

बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज / स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे

बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज। स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे॥

Verse 31

सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात् / मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे

सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात्। मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे॥

Verse 32

मत्प्रसादाच्च तनयो वरदस्ते भविष्यति / तथेत्युक्त्वा तदा सा तु संप्रत्दृष्टा महानदी

मत्प्रसादाच्च ते तनयो वरदः भविष्यति। इति सा तथेत्युक्त्वा तदा महा नदी संप्रति दृष्टा॥

Verse 33

तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा / सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी

तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा। सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी॥

Verse 34

प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमान मिवानलम् / रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातो ऽरुणप्रभः

प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमानमिवानलम्। रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातोऽरुणप्रभः॥

Verse 35

आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान् / तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते

आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान्। तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते॥

Verse 36

विमानयानैराकाशं पतत्र्रिभिरिवावृतम् / देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः

विमानयानैराकाशं पतत्रिभिरिवावृतम्। देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः॥

Verse 37

मुमुचुः पुष्पवर्षं च खेचराः सिद्धचारणाः / जगुर्गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशस्तत्र तत्र ह

खेचराः सिद्धचारणाश्च पुष्पवर्षं मुमुचुः। गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशः तत्र तत्र जगुः॥

Verse 38

यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः / महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्र्रिणः

यक्षाः विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्च सर्वशः। महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्रिणः॥

Verse 39

उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम् / प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः

उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम्। प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः॥

Verse 40

स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः / अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम्

स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः। अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरण्धतीम्॥

Verse 41

ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः / स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः

ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः। स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः॥

Verse 42

युगपत्सर्वदेवीभिर्दिधित्सुर्जाह्नवीं सुतः / षण्मुखान्यसृजच्छ्रीमांस्तेनायं षण्मुखः स्मृतः

युगपत्सर्वदेवीभिः सह दिधित्सुः जाह्नवीसुतः श्रीमान् षण्मुखानि असृजत्; तेनायं देवः ‘षण्मुखः’ इति स्मृतः।

Verse 43

तेन जातेन महाता देवानामसहिष्णवः / स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान्

तेन महता जातेन देवानामसहिष्णवाः दानवगणाः स्कन्दिताः; तस्मात् स प्रतापवान् ‘स्कन्दः’ इति।

Verse 44

कृत्तिकाभिस्तु यस्मात्स वर्द्धितो हि पुरातनः / कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः

कृत्तिकाभिः पुरातनः स यतो वर्द्धितः, तस्मात् ‘कार्त्तिकेयः’ इति ख्यातः, असुरसूदनः।

Verse 45

जृंभतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वाला मालाकुला तदा / मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता

दैत्यारेः तस्य जृंभतः तदा ज्वालामालाकुला; मुखात् विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता।

Verse 46

क्रीडार्थं चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना / गरुडादतिसृष्टौ हि पक्षिणौ द्वौ प्रभद्रकौ

स्कन्दस्य क्रीडार्थं प्रभविष्णुना विष्णुना गरुडात् अतिसृष्टौ हि द्वौ पक्षिणौ प्रभद्रकौ।

Verse 47

मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना / यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना

मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका च वायुना दत्ता; यस्य सरस्वत्या महावीणा महाशब्दा प्रदत्ता।

Verse 48

अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना / मायाविहरणे विप्र गिरौ क्रैञ्चे निपातिते

अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना; मायाविहरणे विप्र क्रैञ्चगिरौ निपातिते।

Verse 49

तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः

तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते; सेन्द्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः।

Verse 50

सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् / देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः

सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान्; देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः।

Verse 51

देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः / प्रमथैर्विधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि

देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः; प्रमथैर्विविधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि।

Verse 52

मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्ततः / लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर्यत्र वै सुताः

ततः विविधाभिर्मातृभिः विनायकगणैश्च सह ‘सोमपदा’ इति नाम लोकाः; यत्र मरीचेः सुताः वै वसन्ति।

Verse 53

तत्र ते दिवि वर्त्तन्ते देवास्तान्पूजयन्त्युत / श्रुता बर्हिषदो नाम पितरः सोमपास्तु ते

तत्र ते दिवि वर्तन्ते; देवा अपि तान् पूजयन्ति। ‘बर्हिषदः’ इति नाम पितरः श्रुताः; ते सोमपाः सन्ति।

Verse 54

एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा / अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता

एतेषां मानसी कन्या ‘अच्छोदा’ नाम निम्नगा; यस्मात् सा समुत्थिता तत् दिव्यं सरः ‘अच्छौद’ इति नाम।

Verse 55

तथा न दृष्टपूर्वास्तु वितरस्ते कदाचन / संभूता मानसी तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती

तथा ते वितराः कदाचन न दृष्टपूर्वाः; तेषां मानसी संभूता सा स्वान् पितॄन् नाभिजानाति।

Verse 56

सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् / अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्

सा तान् पितॄन् अतिक्रम्य अन्यं पितरं वव्रे—‘अमावसु’ इति ख्यातं, ऐलपुत्रं नभश्चरम्।

Verse 57

अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमानाधिष्ठितं दिवि / सा तेन व्यभिचारेण गगने नाप्रजारिणी

अद्रिकाप्सरसा सह दिवि विमानाधिष्ठिता सा; तेन व्यभिचारेण गगनेऽपि नाप्रजारिणी बभूव।

Verse 58

पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह / त्रीण्यवश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता

अन्यं पितरं प्रार्थयित्वा योगभ्रष्टा सा ह पपात; दिवश्च्युता पतन्ती त्रीण्यवश्यद्विमानानि।

Verse 59

त्रसरेणुप्रमाणानि तेषु चावस्थितान्पितॄन् / सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्

तेषु त्रसरेणुप्रमाणेषु पितरः स्थिताः; सुसूक्ष्मा अपरिव्यक्ता अग्नय इवाग्निष्विवाहिताः।

Verse 60

त्रायध्वमित्युवाचार्ता पतती चाप्यवाक्शिराः / तैरुका सा तु मा भैषी रित्यतो ऽधिष्ठिताभवत्

पतती अवाक्शिरा आर्ता ‘त्रायध्वम्’ इत्युवाच; तैः ‘मा भैषीः’ इत्युक्ता सा ततः अधिष्ठिता अभवत्।

Verse 61

ततः प्रसादयत्सा वै सीदन्ती त्वनया गिरा / ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्

ततः सा अनया गिरा सीदन्ती प्रसादयामास; पितरस्तु व्यतिक्रमात् भ्रष्टैश्वर्यां कन्यां तामूचुः।

Verse 62

भ्रष्टैश्वर्यां स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते / यैराचरन्ति कर्मणि शरीरैरिह देवताः

स्वदोषेण भ्रष्टैश्वर्यां पतसि त्वं शुचिस्मिते; यैः शरीरैः देवताः कर्माण्यिहाचरन्ति।

Verse 63

तैरेव तत्कर्मभलं प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह / सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे

तैरेव तत्कर्मफलम् प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह; सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे।

Verse 64

तस्मात्स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम् / इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः

तस्मात् स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम्; इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः।

Verse 65

ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकंपया / अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्

ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकम्पया; अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्।

Verse 66

सोमपाः पितरः कन्यां रज्ञो ऽस्यैव त्वमावसोः / उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः

सोमपाः पितरः कन्यां राज्ञोऽस्यैव त्वमावसोः; उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः।

Verse 67

कन्या भूत्वा त्विमांल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि भामिनि / अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा

कन्या भूत्वा त्वं पुनरिमाँल्लोकान् प्राप्स्यसि भामिनि। अष्टाविंशे द्वापरे त्वं मत्स्ययोनिजा भवित्री॥

Verse 68

अस्यैव राज्ञो दुहिता ह्यद्रिकायाममावसोः / पराशरस्य दायादमृषिं त्वं जनयिष्यसि

अस्यैव राज्ञो दुहिता त्वं ह्यद्रिकायाम् अमावसोः। पराशरस्य दायादं ऋषिं त्वं जनयिष्यसि॥

Verse 69

स वेदमेकं ब्रह्मर्षि श्चतुर्द्धा विभजिष्यति / महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ

स वेदमेकं ब्रह्मर्षिश्चतुर्धा विभजिष्यति। महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्तिवर्द्धनौ॥

Verse 70

विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि / चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्

विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि। चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्॥

Verse 71

एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवा प्स्यसि / व्यभिचारात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्

एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवाप्स्यसि। व्यभिचारात् पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्॥

Verse 72

तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि / कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमांल्लोकानवाप्स्यसि

तस्यैव राज्ञः त्वं अद्रिकायां कन्या भविष्यसि। कन्या भूत्वा ततः त्वम् इमान् लोकान् अवाप्स्यसि॥

Verse 73

एवमुकत्वा तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा / अद्रिकायाः सुता मत्स्या सुता जाता ह्यमावसोः

एवम् उक्त्वा तु दाशेयी जाता; सा तु सत्यवती। अद्रिकायाः सुता मत्स्या, अमावसोः सुता हि जाता॥

Verse 74

अदिकामत्स्यसंभूता गङ्गायमुनसंगमे / तस्या राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि

अद्रिकामत्स्यसम्भूता गङ्गायमुनयोः सङ्गमे। सा तस्य राज्ञः कन्या, राज्ञो वीर्येण चैव हि॥

Verse 77

विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः / अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः / एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता

विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः। अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः, पुलहस्य प्रजापतेः। एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता॥

Verse 78

योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च / भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु

योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च। भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु॥

Verse 79

श्रीमान्व्यासो महायोगी योगस्तस्मिन्द्विजोत्तमाः / व्यासादरण्यां संभूतो विधूम इव पावकः

श्रीमान् व्यासो महायोगी; हे द्विजोत्तमाः, तस्मिन् योगः प्रतिष्ठितः। व्यासात् अरण्यां विधूम इव पावकः समभवत्।

Verse 80

पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः / स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां जनयद्विभुः

पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः। स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां विभुः जनयामास।

Verse 81

पुत्रान्पञ्च योगचर्यापरिबुर्णान्परिश्रुतान् / कृष्णा गौरं प्रभुं शंभुं तथा भूरिश्रुतं च वै

पुत्रान् पञ्च योगचर्यापरिपूर्णान् परिश्रुतान्—कृष्णं गौरं प्रभुं शम्भुं तथा भूरिश्रुतं च वै।

Verse 82

कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम् / ब्रह्मदत्तस्य चननी महिषी त्वणुहस्य सा

कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम्। ब्रह्मदत्तस्य जननी महिषी त्वणुहस्य सा।

Verse 83

आदित्यकिरणोपेतमपुनर्मार्गमास्थितः / सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः

आदित्यकिरणोपेतः अपुनर्मार्गम् आस्थितः। सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः।

Verse 84

त्रय एते गाणाः प्रोक्ताश्चतुः शेषान्निबोधत / तान्वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठाः प्रभामूर्त्तिमतो गणान्

त्रय एते गणाः प्रोक्ताः; चतुरः शेषान् निबोधत। तान् वक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठाः, प्रभामूर्तिमतो गणान्॥

Verse 85

उत्पन्नास्तु स्वधायां ते काव्या ह्यग्नेः कवेः सुताः / पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः

स्वधायां ते उत्पन्नाः काव्याः, अग्नेः कवेः सुताः। पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः॥

Verse 86

सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास्तान्भावयन्त्युत / एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरितिश्रुता

सर्वकामसमृद्धेषु द्विजाः तान् भावयन्ति च। एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरिति श्रुता॥

Verse 87

दत्ता सनत्कुमारेण शुक्रस्य महिषी तु या / एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी

सनत्कुमारेण दत्ता या शुक्रस्य महिषी तु सा। एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी॥

Verse 88

मरीचि गर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः / एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा

मरीचिगर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः। एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा॥

Verse 89

उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि / तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः

उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि । तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः ॥

Verse 90

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता / मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता । मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः ॥

Verse 91

यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः / अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः

यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः । अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः ॥

Verse 92

यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः / सत्यव्रतं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः

यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः । सत्यव्रतं महात्मानं तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥

Verse 93

आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजा पतेः / समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः

आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजापतेः । समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः ॥

Verse 94

लकिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः / एतान्वैश्यगणाः श्राद्धे भाव यन्ति फलार्थिनः

लक्षिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः। एतान् वैश्यगणाः श्राद्धे फलार्थिनो भावयन्ति॥

Verse 95

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता / ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता। ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च॥

Verse 96

सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः / हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत

सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः। हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत॥

Verse 97

मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि / एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा

मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि। एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा॥

Verse 98

सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी / जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः

सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी। जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः॥

Verse 99

एतेषामभ्युपगमान्मनुर्मन्वन्तरेश्वरः / मन्वन्तरादौ श्राद्धानि प्रवर्तयति सर्वशः

एतेषां विधीनामभ्युपगमात् मनुः मन्वन्तरेश्वरः। मन्वन्तरस्य आदौ सर्वशः श्राद्धकर्माणि प्रवर्तयति॥

Verse 100

पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः / तस्मादेतत्स्वधर्मेण देयं श्राद्धं च श्रद्धया

पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः। तस्मादेतत् स्वधर्मेण श्रद्धया च श्राद्धं देयम्॥

Verse 101

सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः / दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्

सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः। स्वधां पुरोधाय दत्तं श्राद्धं वै पितॄन् प्रीणाति॥

Verse 102

सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् / सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च

सौम्यायने वाग्रयणे हि अश्वमेधं तदाप्नुयात्। सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यग्नेर्वैवस्वतस्य च॥

Verse 103

पितॄन्प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम् / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः

पितॄन् प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम्। पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः॥

Verse 104

पुष्टिं प्रजास्तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः / देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते

पुष्टिं प्रजाः तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः। देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते॥

Verse 105

देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् / न हि योग गतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः

देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम्। न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः॥

Verse 106

तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै

तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा। इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै॥

Verse 107

दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान् / चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः

दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान्। चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः॥

Verse 108

तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः / भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वेसेंद्रास्तद्गतमानसाः

तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः। भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वे सेन्द्रास्तद्गतमानसाः॥

Verse 109

विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा / कृष्णाः श्वेतांबुजाश्चैव विधिव त्पूजयन्त्युत

विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा । कृष्णाः श्वेताम्बुजाश्चैव विधिवत् पूजयन्त्युत ॥

Verse 110

प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च / मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः

प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च । मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः ॥

Verse 111

अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते / यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह

अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते । यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह ॥

Verse 112

पितॄंस्ते ऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः / एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः

पितॄंस्तेऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः । एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः ॥

Verse 113

सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः / हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा

सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः । हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा ॥

Verse 114

मोक्षं योगमथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहमदेहिनाम् / कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः

मोक्षं योगं तथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहं च देहिनाम्। कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं पितामहाः प्रयच्छन्ति॥

Verse 115

एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते / योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते

ऐश्वर्यं विहितं योगम्, ऐश्वर्यं योग उच्यते। योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते॥

Verse 116

अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा / वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः

अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा। वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः॥

Verse 117

पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम् / मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च

पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम्। मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च॥

Verse 119

किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च / विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः

किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च। विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः॥

Verse 120

सर्वकामसमृद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः / प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च / प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

पितामहाः प्रीताः सन्तः सर्वकामसमृद्धिं, प्रजां, पुष्टिं, स्मृतिं, मेधां, राज्यं च आरोग्यं च मनुष्येभ्यः नित्यं प्रयच्छन्ति।

Verse 1118

कोटिशश्चापि रत्नानिप्रयच्छन्ति पितामहाः / हंसबर्हिणयुक्तनि मुक्तावैढूर्यवन्ति च

पितामहाः कोटिशः रत्नानि प्रयच्छन्ति; हंसबर्हिणयुक्तानि मुक्तावैढूर्यवन्ति च।