Shloka 115
Devanagari script
एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते / योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते
Transliteration
eśvaryaṃ vihitaṃ yogameśvaryaṃ yoga ucyate / yogaiśvaryamṛte mokṣaḥ kathañcinnopapadyate
Translation
ऐश्वर्यं विहितं योगम्, ऐश्वर्यं योग उच्यते। योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते॥
Word by Word
ऐश्वर्यम्lordly power
ऐश्वर्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
विहितम्prescribed/ordained
विहितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त, क्त)
FormPast passive participle (क्त), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agreeing with ऐश्वर्यम्
योगम्yoga
योगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
ऐश्वर्यम्lordly power
ऐश्वर्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
योगःyoga
योगः:
Pratipadyamāna/Subject (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); passive (कर्मणि प्रयोग), ātmanepada
योगैश्वर्यम्from/without yogic power
योगैश्वर्यम्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन) in the form 'योगैश्वर्यात्' expected; here used with मृते as an indeclinable construction; tatpuruṣa 'योगस्य ऐश्वर्यम्'
ऋतेwithout
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
FormPreposition/particle (उपसर्गवत् अव्यय) meaning 'without, except' governing ablative sense
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
कथञ्चित्in any way
कथञ्चित्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चित् (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण) meaning 'somehow, by any means'
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात)
उपपद्यतेis possible/occurs
उपपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + पद् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); ātmanepada