Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 102
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् / सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च
Transliteration
saumyāyane vāgrayaṇe hyaśvamedhaṃ tadapnuyāt / somaścāpyāyanaṃ kṛtvā hyaganervevasvatasya ca
Translation
सौम्यायने वाग्रयणे हि अश्वमेधं तदाप्नुयात्। सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यग्नेर्वैवस्वतस्य च॥
Word by Word
सौम्यायनेat the Saumya-ayana (a specific period/rite)
सौम्यायने:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसौम्यायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), सप्तमी (Locative), एकवचन; पर्व/कालवाचक
वाor
वा:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात (or)
अग्रयणेat the Agra-yana (first course/seasonal rite)
अग्रयणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअग्रयण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
हिindeed/for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)
अश्वमेधम्Aśvamedha sacrifice
अश्वमेधम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + मेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘अश्वस्य मेधः’ (horse-sacrifice)
तत्that (result/merit)
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम
अप्नुयात्would obtain/should attain
अप्नुयात्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सोमःSoma
सोमः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
अप्यायनम्nourishing/increase (rite of replenishment)
अप्यायनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअप्यायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वा-प्रत्यय absolutive)
Formअव्ययकृदन्त (gerund/क्त्वान्त): ‘having done’
हिindeed/for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (indeed/for)
अगनेःof Agni
अगनेः:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)