Sukta 10
Rishi: Traditionally attributed within AV 9 as speculative seers (often Angiras/Atharvanic attribution in anukramaṇī traditions; exact r̥ṣi assignment depends on the AV anukramaṇī).
Devata: Gopā (cosmic guardian; interpreted as Sūrya/Brahman).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as transmitted; metrical classification varies by pada-count and edition).
अथर्ववेदस्य ९.१० सूक्तं तर्कात्मकं विश्वरचनात्मकं च; सर्वव्यापिनं “गोपाम्” (पशुपालं/पालकम्) चिन्तयति, यः सर्वासु पथ्यासु चरति, अन्तरतः लोकान् धारयति च। आदिदर्शनदृश्यानां—जगतः प्रवृत्तेः, यज्ञधूमस्य, प्रथमप्रतिष्ठितानां धर्माणां च—स्मरणेन यज्ञस्थानं पवित्रीकरोति, कर्तुः समुदायस्य चोपरि ऋतस्य रक्षणरूपां पालकशक्तिं प्रतिष्ठापयति।
Mantras
Mantra 1
आत्मा। यद् गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भं वा॒ त्रैष्टु॑भान्नि॒रत॑क्षत । यद् वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः
आत्मा—यद् गायत्रे अधि गायत्रम् आहितं, त्रैष्टुभं वा त्रैष्टुभात् निरतक्षत; यद् वा जगति जगत्याहितं पदं—ये इत् तद् विदुः, ते अमृतत्वम् आनशुः।
Mantra 2
गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम्। वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑
गायत्रेण प्रतिमिमीते अर्कम्; अर्केण साम; त्रैष्टुभेन वाकम्। वाकेन वाकं; द्विपदा चतुष्पदा—अक्षरेण मिमते सप्त वाणीः।
Mantra 3
जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्यऽस्कभायद् रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत्। गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा
जगता सिन्धुं दिव्यः अस्कभायत्; रथन्तरे सूर्यं पर्यपश्यत्। गायत्रस्य समिधस् तिस्र आहुः; ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा।
Mantra 4
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्
उप ह्वयेऽहं सुदुघां धेनुमेतां; सुहस्तो गोधुगुत् तां दोहदेनाम्। श्रेष्ठं सवं सविता नः साविषत्; अभ्यिद्धो घर्मः—तदु षु स शुभं प्रावोचत्।
Mantra 5
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय
हिṅ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां, वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात्। दुहामश्विभ्यां पयोऽघ्न्येयं; सा वर्धतां महते सौभाग्याय।
Mantra 6
गौर॑मीमेद॒भि व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ । सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः
गौरभि वत्सं मिषन्तं मीमेद; हिङ्ङकृणोन्मातवा इव मूर्धानम्। सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुम्, पयते पयोभिः।
Mantra 7
अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भिवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता। सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्या॑न् वि॒द्युद् भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत
अयं स शिङ्क्ते येन; गौरभिवृता ध्वसनावधि श्रिता मिमाति मायुम्। सा चित्तिभिर्निहि चकार मर्त्यान्; विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत।
Mantra 8
अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द् ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्याऽनाम्। जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः
अनच्छये लोके तुरगातुर्जीवो मेजद् ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम्। जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिर् अमर्त्यो मर्त्येन सयोनिḥ॥
Mantra 9
वि॒धुं द॑द्रा॒णं स॑लि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे युवा॑नं॒ सन्तं॑ पलि॒तो ज॑गार । दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒त्वाद्य म॒मार॒ स ह्यः समा॑न
विधुं दद्राणं सलिलस्य पृष्ठे युवानं सन्तं पलितो जगार। देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्य ममार स ह्यः समानः॥
Mantra 10
य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त्। स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒रा वि॑वेश
य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन्नु तस्मात्। स मातुर्योनाः परिवीतो अन्तर् बहुप्रजा निरृतिरा विवेश॥
Mantra 11
अप॑श्यं गो॒पाम॑नि॒पद्य॑मान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम्। सस॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः
अपश्यं गोपामनिपद्यमानम्, आ च परा च पथिभिश्चरन्तम्। ससध्रीचीः स विषूचीर्वसानः, आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः।
Mantra 12
द्यौर्नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्नो मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम्। उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॒३र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त्
द्यौर्नः पिता जनिता नाभिरत्र; बन्धुर्नो माता पृथिवी महीयम्। उत्तानयोश्चम्वोः योनिरन्तरत्र; पिता दुहितुर्गर्भमाधात्।
Mantra 13
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । पृ॒च्छामि॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम
पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः; पृच्छामि वृष्णो अश्वस्य रेतः। पृच्छामि विश्वस्य भुवनस्य नाभिं; पृच्छामि वाचः परमं व्योऽम।
Mantra 14
इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अन्तः॑ पृथि॒व्या अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । अ॒यं य॒ज्ञो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑र्ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम
इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्याः; अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतः। अयं यज्ञो विश्वस्य भुवनस्य नाभिः; ब्रह्मायं वाचः परमं व्योऽम।
Mantra 15
न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि । य॒दा माग॑न् प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद् वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः
नाहं स्पष्टं विजानामि—किमहमेवेदमस्मि; निन्यः संनद्धो मनसा चरामि। यदा ममागात् ऋतस्य प्रथमजः, तदैव वाचोऽस्याः भागं नूनमश्नुवे।
Mantra 16
अपा॒ङ् प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः । ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य॑१न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम्
अपाङ् प्राङेति स्वधया गृहीतोऽमर्त्यो मर्त्येन सयोनि:। तौ शश्वन्तौ विषूचीना वियन्तौ न्यन्यं चिक्युर् न चिक्युरन्यम्॥
Mantra 17
स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि । ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॑ परि॑ भवन्ति वि॒श्वतः॑
सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि। ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः॥
Mantra 18
ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्योऽम॒न् यस्मि॑न् दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः । यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॒मी समा॑सते
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः। यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत् तद् विदुस्ते अमी समासते॥
Mantra 19
ऋ॒चः प॒दं मात्र॑या क॒ल्पय॑न्तोऽर्ध॒र्चेन॑ चाक्लृपु॒र्विश्व॒मेज॑त्। त्रि॒पाद् ब्रह्म॑ पुरु॒रूपं॒ वि त॑ष्ठे॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः
ऋचः पदं मात्रया कल्पयन्तोऽर्धर्चेन चाक्लृपुर्विश्वमेजत्। त्रिपाद् ब्रह्म पुरुरूपं वितष्ठे तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः॥
Mantra 20
सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती
सूयवसाद् भगवती हि भूया अधा वयं भगवन्तः स्याम। अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती॥
Mantra 21
गौरिन्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा॒ भुव॑नस्य प॒ङ्क्तिस्तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति
गौरीणि मिमाय सलिलानि; तक्षत्येका-पदी द्वि-पदी सा चतुष्पदी। अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा भुवनस्य पङ्क्तिः; तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति।
Mantra 22
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति । तं आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वीं व्यूऽदुः
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा आपो वसानाः दिवम् उत्पतन्ति। तं आववृत्रन् सदनाद् ऋतस्य; आदिद् घृतेन पृथिवीं व्यूऽदुः।
Mantra 23
अ॒पादे॑ति प्रथ॒मा प॒द्वती॑नां॒ कस्तद् वां॑ मित्रावरु॒णा चि॑केत । गर्भो॑ भा॒रं भ॑र॒त्या चि॑दस्या ऋ॒तं पिप॒र्त्यनृ॑तं नि पा॑ति
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां; कस्तद् वां मित्रावरुणा चिकेट। गर्भो भारं भरत्याचिदस्या; ऋतं पिपर्ति, अनृतं नि पाति।
Mantra 24
वि॒राड् वाग् विरा॑ट् पृ॑थि॒वी वि॒राड॒न्तरि॑क्षं वि॒राट् प्र॒जाप॑तिः । वि॒राण्मृ॒त्युः सा॒ध्याना॑मधिरा॒जो ब॑भूव॒ तस्य॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॒ स मे॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॑ कृणोतु
वि॒राड् वाग्, वि॒राट् पृ॑थि॒वी, वि॒राड॒न्तरि॑क्षं, वि॒राट् प्र॒जाप॑तिः। वि॒राड् एव मृ॒त्युः सा॒ध्याना॑म् अधिरा॒जो ब॑भूव; तस्य वशे भू॒तं भव्यं॒ च। स मे भू॒तं भव्यं॒ च वशे कृणोतु।
Mantra 25
श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण । उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्
शक॒मयं॑ धू॒मम् आ॒राद् अपश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण। उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑म् अपचन्त वी॒राः; तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मानि॑ आसन्।
Mantra 26
त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम्। विश्व॑म॒न्यो अ॑भि॒चष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम्
त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् । विश्वमन्यो अभिचष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ॥
Mantra 27
च॒त्वारि॒ वाक् परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ । गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्याऽवदन्ति
चत्वारि वाक् परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या अवदन्ति ॥
Mantra 28
इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न्। ए॒कं सद् विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्त्य॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमिति तमाहुः; स च दिव्यः सुपर्णो गरुत्मान्। एकं सद् एव; विप्राः बहुधा वदन्ति; तमग्निं यमं मातरिश्वानमिति च आहुः।
Frequently Asked Questions
Gopā is the cosmic “Herdsman/Guardian” who moves on every path and circulates within all worlds. Many traditions interpret this power as Sūrya-like (sun as overseer) or as Brahman-like (the inner regulator of reality).
It is primarily protective (shāntika): it stabilizes a space, reinforces right order (ṛta/dharma), and strengthens the effectiveness of a rite by aligning it with primordial precedent described in the hymn.
Not necessarily. The hymn works as a contemplative-protective recitation; optional supports include simple water-sprinkling for boundary-setting, or (if integrating with household ritual) fire with dung-fuel and/or milk as auspicious substances.
Ask anything about Sukta 10 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.