Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for AV 8.2 as a protective/healing sequence; specific r̥ṣi varies by school lists).
Devata: Śiva/auspiciousness as operative power; implicitly the protective efficacy of the mantra itself.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section)
अथर्वणीयोऽयं दीर्घः रक्षोघ्न-भैषज्यक्रमः मृत्युम् तथा सर्वान् आक्रामकान् उपद्रवान् अभिमुखीकरोति, पीडितं जनं पुनः समुत्थाप्य पूर्णतां स्वास्थ्यं च प्रापयितुम् इच्छन्। अत्र ब्रह्म (मन्त्रशक्तिः) कवचत्वेन परिगृह्यते, तथा वस्त्रं मेखला च विशेषतः नित्यस्पर्शस्थानानि अभिमन्त्र्याभिषिच्य पवित्र्यन्ते, येन स्पर्शोऽपि स्वस्तिकरोऽहिंसकश्च भवति।
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुःप्राप्तिः। आ र॑भस्वे॒माम॒मृत॑स्य॒ श्नुष्टि॒मच्छि॑द्यमाना ज॒रद॑ष्टिरस्तु ते । असुं॑ त॒ आयुः॒ पुन॒रा भ॑रामि॒ रज॒स्तमो॒ मोप॑ गा॒ मा प्र मे॑ष्ठाः
आ रभस्वेमाममृतस्य श्नुष्टिम्; अच्छिद्यमाना जरदष्टिरस्तु ते। असुं त आयुः पुनरा भरामि; रजस्तमो मोप गा मा प्र मेष्ठाः॥
Mantra 2
जीव॑तां॒ ज्योति॑र॒भ्येह्य॒र्वाङा त्वा॑ हरामि श॒तशा॑रदाय । अ॒व॒मु॒ञ्चन् मृ॑त्युपा॒शानश॑स्तिं॒ द्राघी॑य॒ आयुः॑ प्रत॒रं ते॑ दधामि
जीवतां ज्योतिरभ्येह्यर्वाङ्; आ त्वा हरामि शतशारदाय। अवमुञ्चन् मृत्युपाशानशस्तिं; द्राघीय आयुः प्रतरं ते दधामि॥
Mantra 3
वाता॑त् ते प्रा॒णम॑विदं॒ सूर्या॒च्चक्षु॑र॒हं तव॑ । यत् ते॒ मन॒स्त्वयि॒ तद् धा॑रयामि॒ सं वि॒त्स्वाङ्गै॒र्वद॑ जि॒ह्वयाल॑पन्
वातात् ते प्राणम् अविदं सूर्याच्चक्षुरहं तव। यत्ते मनस्त्वयि तद्धारयामि। सं वित्स्वाङ्गैर्वद जिह्वयालपन् स्पष्टां वाचम्।
Mantra 4
प्रा॒णेन॑ त्वा द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम॒ग्निमि॑व जा॒तम॒भि सं ध॑मामि । नम॑स्ते मृत्यो॒ चक्षु॑षे॒ नमः॑ प्रा॒णाय॑ तेऽकरम्
प्राणेन त्वा द्विपदां चतुष्पदामग्निमिव जातमभि संधमामि। नमस्ते मृत्यो चक्षुषे नमः प्राणाय तेऽकरम्।
Mantra 5
अ॒यं जी॑वतु॒ मा मृ॑ते॒मं समी॑रयामसि । कृ॒णोम्य॑स्मै भेष॒जं मृत्यो॒ मा पुरु॑षं वधीः
अयं जीवतु मा मृतेमं समीरयामसि। कृणोम्यस्मै भेषजं मृत्यो मा पुरुषं वधीः।
Mantra 6
जी॒व॒लां न॑घारि॒षां जी॑व॒न्तीमोष॑धीम॒हम्। त्रा॒य॒मा॒णां सह॑मानां॒ सह॑स्वतीमि॒ह हु॑वे॒ऽस्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये
जीवलां नघारिषां जीवन्तीमोषधीमहं हुवे—त्रायमाणां सहमानां सहस्वतीम्; इहास्मै अरिष्टतातये।
Mantra 7
अधि॑ ब्रूहि॒ मा र॑भथाः सृ॒जेमं तवै॒व सन्त्सर्व॑हाया इ॒हास्तु॑ । भवा॑शर्वौ मृ॒डतं॒ शर्म॑ यच्छतमप॒सिध्य॑ दुरि॒तं ध॑त्त॒मायुः॑
अधि ब्रूहि—मा रभथाः; सृजेमं नरम्। तवैव सन् सर्वहायाः इहास्तु। भवाशर्वौ मृडतं शर्म यच्छतम्; अपसिध्य दुरितं; धत्तम् आयुः।
Mantra 8
अ॒स्मै मृ॑त्यो॒ अधि॑ ब्रूही॒मं द॑य॒स्वोदि॒तो॒३यमे॑तु । अरि॑ष्टः॒ सर्वा॑ङ्गः सु॒श्रुज्ज॒रसा॑ श॒तहा॑यन आ॒त्मना॒ भुज॑मश्नुताम्
अस्मै मृत्यो अधि ब्रूहि; इमं दयस्व—उदितोऽयम् एतु। अरिष्टः सर्वाङ्गः सुश्रुज्, जरसा शतहायनः; आत्मना भुजम् अश्नुताम्।
Mantra 9
दे॒वानां॑ हे॒तिः परि॑ त्वा वृणक्तु पा॒रया॑मि त्वा॒ रज॑स॒ उ॑त् त्वा॑ मृ॒त्योर॑पीपरम्। आ॒राद॒ग्निं क्र॒व्यादं॑ नि॒रूहं॑ जी॒वात॑वे ते परि॒धिं द॑धामि
देवानां हेतिः परि त्वा वृणक्तु। पारयामि त्वा रजस उत्; त्वा मृत्योः अपीपरम्। आराद् अग्निं क्रव्यादं निरूहं—जीवातवे ते परिधिं दधामि।
Mantra 10
यत् ते॑ नि॒यानं॑ रज॒सं मृत्यो॑ अनवध॒र्ष्यऽम्। प॒थ इ॒मं तस्मा॒द् रक्ष॑न्तो॒ ब्रह्मा॑स्मै॒ वर्म॑ कृण्मसि
हे मृत्यो, रजसः यत् ते नीयानं मृत्योरनवधर्ष्यम्, तस्मात् पथ इमं नरं रक्षन्तो वयं तस्मै ब्रह्म वर्म कृण्मसि।
Mantra 11
कृ॒णोमि॑ ते प्राणापा॒नौ ज॒रां मृ॒त्युं दी॒र्घमायुः॑ स्व॒स्ति। वै॒व॒स्व॒तेन॒ प्रहि॑तान् यमदू॒तांश्चर॒तोऽप॑ सेधामि॒ सर्वा॑न्
ते प्राणापानौ कृणोमि—जरां मृत्युं दीर्घमायुः स्वस्तिं च। वैवस्वतेन प्रहितान् चरतो यमदूतान् सर्वान् अपसेधामि, दूरं नयामि।
Mantra 12
आ॒रादरा॑तिं॒ निरृ॑तिं प॒रो ग्राहिं॑ क्र॒व्यादः॑ पिशा॒चान्। रक्षो॒ यत् सर्वं॑ दुर्भू॒तं तत् तम॑ इ॒वाप॑ हन्मसि
आराद् अरातिं निरृतिं च; परो ग्राहिं क्रव्यादः पिशाचान् च। यत् सर्वं रक्षो दुर्भूतं तत् तम इव अपहन्मसि।
Mantra 13
अ॒ग्नेष्टे॑ प्रा॒णम॒मृता॒दायु॑ष्मतो वन्वे जा॒तवे॑दसः । यथा॒ न रिष्या॑ अ॒मृतः॑ स॒जूरस॒स्तत् ते॑ कृणोमि॒ तदु॑ ते॒ समृ॑ध्यताम्
अग्ने ते प्राणम् अमृताद् आयुष्मतो वन्वे, जातवेदसः। यथा न रिष्याः—अमृतः सजूरसः—तत् ते कृणोमि; तद् उ ते समृद्ध्यताम्।
Mantra 14
शि॒वे ते॑ स्तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑संता॒पे अ॑भि॒श्रियौ॑ । शं ते॒ सूर्य॒ आ त॑पतु॒ शं वातो॑ वातु ते हृ॒दे। शि॒वा अ॒भि क्ष॑रन्तु॒ त्वापो॑ दि॒व्याः पय॑स्वतीः
शिवे ते स्तां द्यावापृथिवी असन्तापे अभिश्रियौ। शं ते सूर्य आ तपतु, शं वातो वातु ते हृदे। शिवा अभि क्षरन्तु त्वा आपो दिव्याः पयस्वतीः।
Mantra 15
शि॒वास्ते॑ स॒न्त्वोष॑धय॒ उत् त्वा॑हार्ष॒मध॑रस्या॒ उत्त॑रां पृथि॒वीम॒भि। तत्र॑ त्वादि॒त्यौ र॑क्षतां सूर्याचन्द्र॒मसा॑वु॒भा
शिवास्ते सन्त्वोषधयः। उत् त्वा हार्षम् अधरस्याः उत्तराṃ पृथिवीम् अभि। तत्र त्वादित्यौ रक्षतां सूर्याचन्द्रमसावुभा।
Mantra 16
यत् ते॒ वासः॑ परि॒धानं॒ यां नी॒विं कृ॑णु॒षे त्वम्। शि॒वं ते॑ त॒न्वे॒३तत् कृ॑ण्मः संस्प॒र्शेऽद्रू॑क्ष्णमस्तु ते
यत् ते वासः परिधानं यां नीविं कृणुषे त्वम्। शिवं ते तन्वे तत् कृण्मः संस्पर्शेऽद्रूक्ष्णमस्तु ते॥
Mantra 17
यत् क्षु॒रेण॑ म॒र्चय॑ता सुते॒जसा॒ वप्ता॒ वप॑सि केशश्म॒श्रु। शुभं॒ मुखं॒ मा न॒ आयुः॒ प्र मो॑षीः
यत् क्षुरेण मर्चयता सुतेजसा वप्ता वपसि केशश्मश्रु। शुभं मुखं मा न आयुः प्र मोषीः॥
Mantra 18
शि॒वौ ते॑ स्तां व्रीहिय॒वाव॑बला॒साव॑दोम॒धौ। ए॒तौ यक्ष्मं॒ वि बा॑धेते ए॒तौ मु॑ञ्चतो॒ अंहसः
शिवौ ते स्तां व्रीहियवाव्—अबलासावदोमधौ, गृहेऽनुपद्रवौ। एतौ यक्ष्मं विबाधेते; एतौ त्वाम् अंहसः मुञ्चतः।
Mantra 19
यद॒श्नासि॒ यत् पिब॑सि धा॒न्यंऽ कृ॒ष्याः पयः॑ । यदा॒द्यं॒१ यद॑ना॒द्यं सर्वं॑ ते॒ अन्न॑मवि॒षं कृ॑णोमि
यदश्नासि यत् पिबसि—धान्यं कृष्याः पयश्च—यदाद्यं यदनाद्यं च, सर्वं तेऽन्नम् अविषं करोमि।
Mantra 20
अह्ने॑ च त्वा॒ रात्र॑ये चो॒भाभ्यां॒ परि॑ दद्मसि । अ॒राये॑भ्यो जिघ॒त्सुभ्य॑ इ॒मं मे॒ परि॑ रक्षत
अह्ने च त्वा रात्रये चोभाभ्यां परि दद्मसि। अरायेभ्यो जिघत्सुभ्य इमं मे परि रक्षतम्।
Mantra 21
श॒तं ते॒ऽयुतं॑ हाय॒नान् द्वे यु॒गे त्रीणि॑ च॒त्वारि॑ कृण्मः । इ॒न्द्रा॒ग्नी विश्वे॑ दे॒वास्तेऽनु॑ मन्यन्ता॒महृ॑णीयमानाः
शतं तेऽयुतं हायनान् द्वे युगे त्रीणि चत्वारि च वयं विधेम। इन्द्राग्नी विश्वे देवास्तेऽनु मन्यन्ताम्, अहृणीयमानाः अनपराधिनः।
Mantra 22
श॒रदे॑ त्वा हेम॒न्ताय॑ वस॒न्ताय॑ ग्री॒ष्माय॒ परि॑ दद्मसि । व॒र्षाणि॒ तुभ्यं॑ स्यो॒नानि॒ येषु॒ वर्ध॑न्त॒ ओष॑धीः
शरदि त्वा हेमन्ताय वसन्ताय ग्रीष्माय च परि दद्मसि। वर्षाणि तुभ्यं स्योनानि भवन्तु, येषु ओषधयः वर्धन्ते समृद्ध्यन्ते च।
Mantra 23
मृ॒त्युरी॑शे द्वि॒पदां॑ मृ॒त्युरी॑शे॒ चतु॑ष्पदाम्। तस्मा॒त् त्वां मृ॒त्योर्गोप॑ते॒रुद् भ॑रामि॒ स मा बि॑भेः
मृत्युर् ईशे द्विपदां मृत्युरीशे चतुष्पदाम्। तस्मात् त्वां मृत्योर्गोपतेरुद् भरामि; मा बिभेः।
Mantra 24
सोऽरिष्ट॒ न म॑रिष्यसि॒ न म॑रिष्यसि॒ मा बि॑भेः । न वै तत्र॑ म्रियन्ते॒ नो य॑न्त्यध॒मं तमः॑
सोऽरिष्टोऽसि; न मृष्यसि, न मृष्यसि—मा बिभेः। न वै तत्र म्रियन्ते, न चाधमं तमो यान्ति।
Mantra 25
सर्वो॒ वै तत्र॑ जीवति॒ गौरश्वः॒ पुरु॑षः प॒शुः । यत्रे॒दं ब्रह्म॑ क्रि॒यते॑ परि॒धिर्जीव॑नाय॒ कम्
सर्वो वै तत्र जीवति—गौरश्वः पुरुषः पशुः। यत्रेदं ब्रह्म क्रियते, परिधिर्जीवनाय, कल्याणाय च।
Mantra 26
परि॑ त्वा पातु समा॒नेभ्यो॑ऽभिचा॒रात् सब॑न्धुभ्यः । अम॑म्रिर्भवा॒मृतो॑ऽतिजी॒वो मा ते॑ हासिषु॒रस॑वः॒ शरी॑रम्
परितस्त्वां समानेभ्योऽभिचारात् सबन्धुभ्यश्च शत्रुभ्यः पातु रक्षा। अमम्रिर्भव, अमृतोऽतिजीवो भव; मा ते शरीरात् प्राणरसाः कदाचन हासिषुः।
Mantra 27
ये मृ॒त्यव॒ एक॑शतं॒ या ना॒ष्ट्रा अ॑तिता॒र्याः । मु॒ञ्चन्तु॒ तस्मा॒त् त्वां दे॒वा अ॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रा दधि॑
ये मृत्यव एकशतं ये च नाष्ट्रा अतितार्याः, ते सर्वे त्वत्तो मुच्यन्ताम्। देवा वैश्वानराग्निरूपेण त्वां (सुरक्षायाम्) दधुः।
Mantra 28
अ॒ग्नेः शरी॑रमसि पारयि॒ष्णु र॑क्षो॒हासि॑ सपत्न॒हा। अथो॑ अमीव॒चात॑नः पू॒तुद्रु॒र्नाम॑ भेष॒जम्
त्वमग्नेः शरीरमेव, पारयिष्णुः; रक्षोहा सपत्नहा। अथो अमीवचातनः—‘पूतुद्रु’र्नाम भेषजम्।
Frequently Asked Questions
To protect a sick or threatened person from Death’s approach and restore vitality by making mantra-power (brahman) into protective “armor,” including protection through consecrated clothing.
They mark the body’s everyday contact boundary. The hymn consecrates garment and waistband so their touch becomes auspicious and non-injuring, preventing harm from entering through contact.
Both. It ‘makes a remedy’ (bheṣaja) while also functioning as rakṣā: it names Mṛtyu as the adversary and counters it by constructing a protective field and armor through mantra.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.