Anuvaka 6
इन्द्रस्तुतिः समृद्धि-रक्षणयोर्लिटुर्ग्याः—सोममदेन प्रहृष्टोऽजेयः पुरन्दर इन्द्रः आहूयते; स आह्वयतां जनसमूहाय वाजं (प्रतियोगितासु जयलाभं), धनं, क्षेमं च प्रयच्छति। सोमः देवशक्तेः कर्मफलसिद्धेश्च प्रेरकः; रणे समर्ये च वाजो जयश्च धर्म्यः प्रयोजनम्; राजत्वं सार्वभौम्यं च पुरभेदन-पराक्रमः रक्षण-प्रतीकत्वेन; स्तोम-उक्थ-गिरः प्रहिताः शक्तय इव देवं वशीकुर्वन्ति।
Suktas in Anuvaka 6
Sukta 51
अथर्ववेदे २०.५१ इति सूक्तं ऋग्वैदिकप्रभवं लघु त्रिष्टुभिन्द्रस्तुतिः, या स्तुत्या पौष्टिकं फलम् आवहति। अत्र स्तोत्रमेव कार्यसाधनं मन्यते—येन गायकेषु सोमपावकेषु च इन्द्रस्य “शुभदानानि” आकृष्यन्ते। इन्द्रः मघवान् इव स्तोतॄन् सहस्रगुणमिव प्रतिददाति, तथा च सोमेन हृष्टः सन् उदारयजमानानां मध्ये अस्यायुधानि बलं च वर्धन्ते; स च अजेयः रक्षकः प्रतिपाद्यते।
Sukta 52
अथर्ववेदे २०.५२ सूक्तं लघु त्रिष्टुभोक्तम् इन्द्रसूक्तं, ऋग्वैदिकसोमयागलितुर्ग्यां सम्बद्धम्। अस्मिन् सूक्ते सोमपवित्रनिर्गमस्थाने यत्र स्तोतारः क्रमशः समासते तत्रेन्द्रस्य प्रत्यक्षसन्निधिः स्थाप्यते। वृत्रहणम् इन्द्रं ‘गृहं’ यज्ञं प्रति आगन्तुं, पिष्टं सोमं पातुं, शीघ्रं जयलाभं गोधनं च दातुं आह्वयति; तथा च बर्हिः, पवित्रं, स्तोतृमण्डलस्य च सम्यग्व्यवस्था समृद्ध्या रक्षया च सह सम्बध्यते।
Sukta 53
एषः संक्षिप्तः त्रिष्टुभ्-स्तोत्रः सोमेन मदितं इन्द्रम् आह्वयति—यः दुर्धर्षः पुरभिद् बलः, आहूतः सन् कदाचन न निरोद्धुं न विलम्बयितुं शक्यते। सोमपवने तस्य युद्धसज्जतां तथा च अप्रतिहतं विचरणं स्मारयन्, अयं सूक्तः विघ्नभेदनस्य दृष्टान्तरूपेण प्रवर्तते—य एव बलः “पुरः” भिनत्ति, स एव जपकस्य सिद्धि-रक्षा-जयेभ्यः प्रत्यूहान् भिनत्तु इति तत्र नियोज्यते।
Sukta 54
अथर्ववेदस्य २०.५४ सूक्तं ऋग्वैदिकप्रभवं संक्षिप्तम् इन्द्रस्तुतिरूपं च; यत् इन्द्रं पराक्रमिणं विजिगीषुं नृपतिं प्रतिमानरूपेण प्रतिष्ठापयति—स राज्याय जयाय च जात इति। सामूहिकस्तुत्या सोमदृष्टान्तेन च ‘इन्द्रं निनादयति’, स्तोत्रं तस्य कर्णं गच्छति; ततः यजमानाय ओजः, समूति (समवेतसहायता), तथा शत्रुबलानां निग्रहः प्रभुत्वं च प्रत्यावर्तते।
Sukta 55
अथर्ववेदे २०.५५ इयं ऋग्वेदोद्भवा इन्द्रस्तोत्रा पौष्टिकप्रयोजने विनियुज्यते। अत्र वज्री इन्द्रः सर्वथा दुर्जयः रक्षकः इति पुनःपुनः स्तूयते, यः धनसिद्ध्यर्थं सर्वाः पन्थानः शुभाः करोति। स्तोता यजमानश्च याचते—स्वर्गदीप्तान्युपकाराणि असुरपणिप्रभृतिभ्यः शत्रुभ्यः अपहृत्य स्तुवते यजमानाय तस्य च ऋत्विग्भ्यः सखिभ्यश्च ददातु। तथा च गोऽश्वादीनां भागं च अविनाशिनं यजमाने प्रतिष्ठापयतु, न तु सञ्चयिनि (निधिपरायणे) जन इति।
Sukta 56
अथर्ववेदस्य २०.५६ सूक्तं ऋग्वेदीय-इन्द्रस्तोत्रस्य याज्ञिकं पुनरुपयोगरूपम्। अस्मिन् पिष्टसोमेन इन्द्रः प्रहर्ष्यते, तेन यजमानाय बलं रक्षां गोसमृद्धिं च बहूनि रत्नानि च अवतारयितुं प्रार्थ्यते। सूक्ते पुनःपुनः इन्द्रः अल्पमपि साधनं बहुलतां नयति इति निरूप्यते; स च उभाभ्यां हस्ताभ्यां धनानि ‘गृहाण’ इति प्रेर्यते, यजमानस्य समीपं तानि आनयतु इति च।
Sukta 57
अथर्ववेदे २०.५७ इन्द्रसूक्तं ऋग्वैदिकपाठपरम्परातः समाहृतं, अथर्ववैदिके सन्दर्भे रक्षार्थं पौष्टिकार्थं च पुनर्नियोजितं भवति। अस्मिन् सूक्ते इन्द्रः समीपाद् दूराच्चाहूयते यजमानस्य पुरतः तिष्ठतु; पृष्ठतः पापं रक्षांसि च निवारयतु; पुरतः शुभमङ्गलम् अधिदधातु; तथा शीघ्रं पशुधनसमृद्धिं जयञ्च दातुम् अभिप्रार्थ्यते।
Sukta 58
अथर्ववेदस्य २०.५८ सूक्तं ऋग्वेदात् समुद्धृतं लघु-स्तुतिसूक्तम्। अत्र समृद्धिः सामाजिक-स्थैर्यं च प्रत्यक्षस्य सत्यवाहिनः सौरस्य ऋतस्य तेजसा, इन्द्रस्य च हितकर-राज्येन, संबध्येते। धनं दानानि च देवाधीन-नियन्त्रणेन यथोचितं विभज्यमानाः ‘भागाः’ इव निरूप्यन्ते। तथा च सूर्यस्य/आदित्यस्य महिमा अतिशयेन प्रतिपाद्यते—सा अपोत्प्रैषी शक्तिः दुर्बलतां तमसः प्रच्छादनं वैरं च निवारयति।
Sukta 59
अयं ऋग्भ्योऽनुगतः अथर्वणि संक्षिप्तः सूक्तः स्तुतिं कर्मशक्तिरूपेण प्रवर्तयति—मधुराः शीघ्राः स्तोमाः रथाइवोत्पतन्ति, धनस्य जयस्य च पुरस्कारं जेतुं प्रवृत्ताः। अनन्तरं सिद्धिं इन्द्रस्य रक्षणे निधत्ते—विजयिनः न्याय्यं भागं दृढीकुर्वन्, प्रतिद्वन्द्विनो दुष्टान् विघ्नयन्, यज्ञकर्मणि च सुस्थिराम् अविच्छिन्नां मन्त्रधारां प्रतिष्ठापयन्, येन विघ्नाः समतिक्राम्यन्ते।
Sukta 60
अयं संक्षिप्तः इन्द्रसूक्तः ‘एव हि’ इति पुनःपुनरुक्त्या इन्द्रस्य ध्रुवं वीर्यस्वभावं प्रतिपादयति—स विजयी, धीरः, कृतसंकल्पफलप्रदश्च। दानिनां प्रति विश्वसनीयः दाता इन्द्रः इति स्तूयते; यस्य ‘सूनृता’ दात्रे परिपक्वशाखेव परिपच्यते। तया स्तुत्या यजमानस्य संकल्पाः बलसमृद्धिधनसंपत्सिद्धिषु ‘राध्याः’—निश्चयेन साध्याः—भवेयुः इति प्रयोजनम्।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.