Anuvaka 2
इन्द्रकेन्द्रितं जय-रक्षा-लितुर्ग्यं, बृहस्पतेः पुरोहित-पालनया दृढीकृतम्; येन विजयः, अभयम्, समृद्धिश्च साध्यते। उपविषयाः— (१) वाज-शक्त्या संग्रामजयः, शत्रून् दुर्गांश्चाभिभवः। (२) अपोत्प्रायिक-रक्षा: जागरणं, निवारणं, यजमानस्य सुरक्षित-देशस्य स्थापनम्। (३) सोमपान-पीडनं इन्द्रस्य मद-बलस्य संवर्धन-उपायः। (४) वाल-भेदनादि-पुरावृत्त-स्मरणेन कर्मणि बल-प्रदानम्। (५) यजमान-देवता-सम्बन्धस्य संरक्षणं, कल्याण-प्राप्तये च।
Suktas in Anuvaka 2
Sukta 11
अथर्ववेदे २०.११ सूक्तं त्रिष्टुभ्छन्दसि इन्द्रस्तुतिरस्ति, यत् प्रायः ऋग्वेदपाठानुसारी। अत्र इन्द्रस्य बहूनि सुकृतानि कर्माणि महिमानं नीयन्ते, तस्य च रणशक्तिः शत्रुभ्यः प्रतिबाधकभ्यः दस्यु-वृजिन-वृत्रादिसदृशेभ्यः प्रवर्त्यते। अभिचारिकविजयमन्त्ररूपेण पठ्यमानं सूक्तं विरोधिनः पेषयितुं, संग्रामे रक्षणं साधयितुं, तथा च जयफलम् इष्टं धनं तेजस्वी कीर्तिं च यजमानसमुदायाय प्रापयितुं प्रयुज्यते।
Sukta 12
अथर्ववेदस्य २०.१२ सूक्तं इन्द्रस्याह्वानरूपम्। देवं ‘समीपश्रवणं’ कृत्वा तं श्रोतुं, शीघ्रमागन्तुं, बलं, वाजान्, रक्षणं च दातुं प्रचोदयति। अत्र पौष्टिकाभिलाषः (वाजः, आपः, गावः इत्यादि धनचिह्नानि) रक्षालक्षणेन सह संयुज्यते—ऋतस्यानुगमनं तथा वृत्रहन्तृशक्त्या रक्षणम्। अन्ते सोमयागीयेन आह्वानेन इन्द्रस्य माध्यन्दिनोत्साहाय समाह्वानं क्रियते।
Sukta 14
अयं लघुरिन्द्रसूक्तः (ऋग्वेदोद्भवः) समुदायस्य वाजेषु—जयबललाभेषु—सहायकत्वाय अनन्यवीर्यं स्थूलं मघवनमिन्द्रं आह्वयति। इन्द्रस्य पूर्वदानानि स्मारयन्, मदितां दानशीलतां स्तुवन् च, स्तुतिं हविर्दानं च तत्क्षणरक्षणाय तथा गोऽश्वसमृद्धिरूपाय बहुलधनलाभाय परिवर्तयितुं सूक्तस्याभिप्रायः।
Sukta 15
अथर्ववेदे २०.१५ सूक्तं ऋग्वैदिकरीत्या इन्द्रस्तुतिरूपेण निहितं, अथर्ववैदिकपाठपरम्परायां संरक्षितं च; स्तुत्या इन्द्रस्य सावधानं ग्रहणं साधयित्वा तस्य “अनवरुद्धं” दानप्रवाहं विमोचयितुं विनियुक्तम्। अत्र समृद्धिः विधिवत् समध्वरे समर्पितया वाचा (वाक्) स्थिरं सफलं च फलरूपेण निरूप्यते; इन्द्रस्य घोरं महत्त्वं, कीर्तिदं सामर्थ्यं (इन्द्रियम्), तथा ढालुनि जलानीव अधः प्रवहद् धनं च आह्वयति।
Sukta 16
अथर्ववेदस्य २०.१६ सूक्तं बृहस्पतये त्रिष्टुभा रचितम्। अत्र वलमिथकस्य प्रतिरूपं पुनरुद्दीप्यते—ब्रह्मणस्पतिः स्तोत्राधिपतिः शिलावत् प्रतिबन्धं भित्त्वा निगूढाः ‘गावः’ (धनं तेजो द्रव्याणि च) बन्धनात् विमोचयति। पशूनां अश्वानां बलस्य सामाजिकैक्यस्य च पुनरागमनाय स्थैर्याय च, यजमानं अङ्गिरसां जयिनां भेदनकर्मणि समन्वय्य, इदं सूक्तं जप्यते। अस्य प्रभावः एषः—हानिः प्रतिबन्धश्च मिथकबन्धनरूपेण परिगृह्यते, यत् बृहस्पतिः विदार्य समृद्धिं प्राणदं पोषणं (वयस्) च पुनः स्थापयति।
Sukta 17
अथर्ववेदे २०.१७ ऋग्वेदात् समुद्धृतं त्रिष्टुभ्छन्दोमयं सूक्तम्। अत्रेन्द्रस्य अनतिशय-विजयशक्तिः बृहस्पतेः पुरोहित-रक्षणेन सह योज्यते, येन यजमानस्य तस्य च सहायानां कृते रक्षितं समृद्धं च “अभयस्थानम्” उपकल्प्यते। सूक्तं स्पर्धासु प्रभुत्वं (राजानुग्रहं, स्ववृजनेन सह जयम्), गो-धान्यादि-समृद्धिं, तथा सर्वतो दुष्टशत्रु-रक्षसां पापकर्तॄणां च विरुद्धं सर्वदिक्-आवरणरूपं कवचं प्रार्थयते।
Sukta 18
एषः षडृचः इन्द्रस्तोत्रः (ऋग्वेदप्रसिद्धः) कण्वपरम्परायाः प्रामाण्येन जपकान् इन्द्रेण सह बध्नाति, तान् तस्य निष्ठान् “सखीन्” इव दर्शयन् ये स्तुवन्ति तम् च कर्मणि प्रेरयन्ति। अत्र समृद्धिः च संग्रामे जयलाभः च प्रार्थ्यते—इन्द्रं धनदं रक्षितारं अग्रणीं च निरूप्य, यः कवचवत् भूत्वा वक्तारं शत्रोः प्रति निश्चयेन प्रत्युत्तरदाने समर्थं करोति।
Sukta 19
अथर्ववेदे २०.१९ इन्द्रस्तोत्रं रक्षार्थं संग्रामजयार्थं च प्रयुज्यते। अत्र यजमानाभिमुखं इन्द्रस्य मनो दृष्टिं च प्रवर्तयति, तस्य बहूनि नामानि शक्तिरूपेण आह्वयति। अस्य स्तोत्रस्य प्रभावोऽपोत्पातनात्मकः—अभिमातिं (शत्र्वाक्रमणं वैरं हिंसकप्रभावं च) प्रतिहन्ति—संग्रामिकश्च—वृत्रहणं इन्द्रं आहूय स्पर्धासु संघर्षेषु च निरोधं जिघांसन्तं जयम् अवापयति।
Sukta 20
अथर्ववेदस्य २०.२० सूक्तं ऋग्वैदिकसामग्रीतः समुद्धृतं इन्द्रस्तोत्रम्। अथर्वणीयप्रयोगे रक्षार्थं पौष्टिकार्थं च जप्यते। अस्मिन् सूक्ते इन्द्रः समीपाद् दूराच्चाहूयते; यजमानं सोमयागं च प्रति स जागरूकः पालयितुम् प्रार्थ्यते; अन्ते च सर्वासु दिक्षु अभयस्य कवचं शत्रूणां जयश्च समर्प्यते।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.