Anuvaka 10
सोमाभिषवेन्द्राह्वानं—रक्षार्थं जयार्थं कल्याणार्थं च; यज्ञस्य दीप्तदूतत्वेन होतृत्वेन चाग्निः प्रतिष्ठाप्यते। सोमबलप्रदेन स्तोमेन इन्द्रस्य वज्रवीर्यं विजयलक्षणं च प्रवर्ध्यते, देवता स्तुत्या समीपं प्रबोध्यते। ब्रह्मद्विषादयः शत्रवो विघ्नकारिणो वैरिणश्च प्रति रक्षणं, श्रौतपाठस्य निरन्तरता शुद्धता च (ऋग्वेदस्य पुनरुक्तिरथर्ववेदे) प्रतिपाद्यते; अग्निर्दूतः/होता च प्रकाशमानो द्योतते।
Suktas in Anuvaka 10
Sukta 91
अथर्ववेदस्य २०.९१ सूक्तं त्रिष्टुभ्छन्दसि इन्द्रसूक्तम् (ऋग्वेदीयपाठपरम्परानुगतम्) अस्ति, यत् वृत्र-वलविजयकथनं रक्षामन्त्ररूपेण पुनः प्रवर्तयति। इन्द्रः निरोधं भिनत्ति, आक्रमणानि प्रत्यावर्तयति, निगूढान्/निरुद्धान् धनान् प्राणप्रवाहं च पुनरुद्धरति। सप्तसिन्धूनां विमोचनं गवां च पुनर्लाभं वर्णयित्वा, सूक्तं तां विश्वविजयं यजमानस्य तत्क्षणरक्षायै समृद्ध्यै च परिणमयति; द्यावापृथिव्यौ स्थैर्यसाक्षिण्यौ सुरक्षितगमनस्य धारयित्र्यौ च आहूयेते।
Sukta 92
अथर्ववेदस्य २०.९२ सूक्तं ऋग्वैदिकसंग्रहात् समाहृतं इन्द्रस्तोत्रम्। एतत् पौष्टिक-रक्षात्मकं स्तवनं सम्यग्विन्यस्तेन स्तुत्या “पशूनां पतिं” इन्द्रं जिगीषति। गोसमृद्ध्यै, सुव्यवस्थितलाभ-दानाय, संग्रामजयबलाय च तस्य प्रसादं याचते; गवाश्वादिसम्पदं तथा विश्वस्य अनुमतिं च तस्य अनुग्रहस्य प्रत्यक्षलक्षणं रूपेण निरूपयति।
Sukta 93
अथर्ववेदे विंशतितमे काण्डे (२०.९३) ऋग्वैदिकेन्द्रस्तोत्रस्य पुनर्नियोगः क्रियते—अत्र स्तुतिः इन्द्रं प्रबोधयितुं, धनं लब्धुं, तथा ब्रह्मद्विषः (ब्रह्मणः द्वेष्टॄन्) निहन्तुं बलवती रक्षामन्त्ररूपेण प्रयुज्यते। उग्ररक्षाप्रवृत्त्या सह सोमयागस्य तर्कोऽपि धार्यते—सोमं सुरक्षित्य इन्द्रस्य बलं पोषयित्वा यजमानस्य गोसमृद्धिं, गोष्ठपरिसरं, तथा शत्रुरिवलैः प्रतिस्पर्धिभिः सह स्थितिं स्थिरीकरोति।
Sukta 94
अथर्ववेदे २०.९४ सूक्तं ऋग्वेदीय-शैलीयुक्तं इन्द्रस्तोत्रम् अस्ति, यत् सोमाभिषवकाले इन्द्रं आह्वयितुं, यजमानैः सह बर्हिषि तस्य सन्निधिं स्थापयितुं च प्रयुज्यते। सोमप्रियं जयस्य धनस्य च प्रभुं निमन्त्र्य, गो-धान्य-समृद्धिं, मित्रबल-सहाय्यं, विजयम् च साधयितुं सूक्तस्य प्रयोजनम्; तथा च यज्ञकर्मणः स्वयमेव रक्षणाय—ग्रहाणां पात्राणां च अविघ्नतया, विधिवत् अनुष्ठानस्य च—विफलतां, वैरभावं, क्षुधं च निवारयितुं प्रार्थयते।
Sukta 95
अथर्ववेदस्य २०.९५ सूक्तं इन्द्र–सोमयोः (इन्दोः) सहकारिणोः संग्रामिकं पौष्टिकं च स्तोत्रम्। यत्र यवमिश्रितः सोमः (इन्दुः) इन्द्रं “महत्कर्म” कर्तुं प्रेरयति, महता च सैन्येन सह गन्तुं प्रचोदयति। तत्र इन्द्रस्य पौराणिकजयाः स्मार्यन्ते—नदीः मोचयितुम्, अहिं हन्तुम्—एवमेव तद् विश्वजयं तत्क्षणीयसंग्रामरक्षायै परिवर्त्यते, विशेषतः शत्रूणां धनुर्विद्यां धनुर्ज्याभङ्गेन (ज्याछेदेन) निष्प्रभावयन्।
Sukta 96
अथर्ववेदस्य २०.९६ सूक्तं ऋग्वेदोद्भव-अथर्वणपाठस्तरे स्थितम् इन्द्रसूक्तम्; भैषज्यार्थं पुनर्नियोज्यते। अस्मिन् सूक्ते इन्द्रस्य सन्निधिं समीपं आह्वयति—शिवाय, बलाय, क्षयकराणां व्याधीनां प्रत्यावर्तनाय च। पौष्टिकप्रार्थनाभिः सह (अश्वाः, पशवः, जयश्च) उत्तरकाले भैषज्यवाक्यं परिपाकं गच्छति; अन्ते तु देहस्य अन्तराधारभ्यः यक्ष्मस्य बलात् “विदारणम्/अपाकरणम्” इव प्रतिपाद्यते। एवं इन्द्रस्य शक्तिः हितकरी च दण्डकरी च दर्श्यते—यज्ञोपहारस्य अवमानने दण्डं, श्रद्धापूर्वकसमर्पणे कल्याणं च।
Sukta 97
अयं संक्षिप्त इन्द्रस्तोत्रः, अथर्ववेदे विंशतितमे काण्डे ऋग्वैदिकपुनरुक्तिरूपेण संरक्षितः, वज्रिणम् सोमाभिषवाय आह्वयति, स्तोमं च शृण्वन् तं प्रतिगृह्णात्विति प्रेरयति। इन्द्रस्य रक्षात्मकं, भयापहं च सन्निधानं वर्धयति, तथा च तस्य स्वाभाविकं वृत्रहन्-पुंस्यं प्रकाशयति, येन यजमानस्य कृते वीर्यं यज्ञे कर्मसिद्ध्यर्थं प्रभाववत् भवति।
Sukta 98
अयं संक्षिप्त इन्द्रस्तोत्रः ऋग्वैदिकसोमसूक्तसामग्रीतः अथर्ववेदे विंशतितमे काण्डे गृहीतः। अत्र वज्री इन्द्रः सवनं प्रति आहूयते, स च जनसमूहस्य स्तोमं शृणोतु गृह्णातु चेति प्रेर्यते। अस्य निर्दोषं नित्यसाधकं पौंस्यं बलं तथा वृत्रहन् इति कीर्तिं च वर्धयति, येन विघ्नाः प्रतिहन्यन्ते, यज्ञकर्म बलं रक्षां यशश्च प्राप्नोति।
Sukta 99
अयं संक्षिप्त इन्द्रस्तुतिः ऋग्वैदिकस्तुतिकाव्याद् उद्धृतः; यजमानं प्राचीनैः आदर्शैः उपासकैः—आयवैः, ऋभुभिः, रुद्रैश्च—सह संयोजयति, ये ‘यथाक्रमम्’ इन्द्रं महयन्ति। सोमस्याभिषुतस्य हर्षोत्कर्षेण इन्द्रस्य बलवृद्धिं स्मारयन्, स्तोत्रं विधिना तस्य वृष्ण्यशवः (वृषभसदृशं पराक्रमम्) पोषयति, येन पौष्टिक–शान्त्यर्थे यजमानाय रक्षणं, जयः, धैर्यस्थैर्यं च प्राप्यते।
Sukta 100
अथर्ववेदे (२०.१००) ऋग्वेदपुनरुक्तिरूपा संक्षिप्ता इन्द्रस्तुतिः संहितापरिशिष्टे निहिता, यज्ञे सुयोजितैः स्तोत्रैः इन्द्रं शीघ्रम् आह्वातुम् अभिप्रायिता। त्रिषु मन्त्रेषु (१) यजमानस्य “महतीः कामनाः” इन्द्रं प्रति प्रेष्यन्ते, (२) ब्रह्मणा (पवित्रवाचा) अहन्यहनि इन्द्रः वर्ध्यते, (३) युगलस्तोत्रैः इन्द्रस्य हरयः अश्वाः पृथुयुगं रथं च स्फुटं “युज्यन्ते”—मन्त्र एव बन्धनशक्तिरिव निरूप्यते, येन देवः आगच्छति कर्म च करोति।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.