Sukta 45
Rishi: Atharvanic tradition (late AV book; specific ṛṣi attribution varies in ancillary lists)
Devata: Āñjana/Protective charm; Savitar as paradigmatic stabilizer; implicitly the quarters (diś) as pacified powers
Chandas: Mixed/late style; predominantly Anuṣṭubh-like cadence (edition-dependent metrical analysis needed)
अथर्ववेदस्य १९.४५ सूक्तं परवर्तीणां अथर्वणीयानां रक्षोघ्न-पौष्टिकेषु सूक्तेषु गण्यते। अत्राञ्जनं (कृष्णं अञ्जन-द्रव्यं) ‘चतुर्विध-रक्षितं’ मन्त्रौषधं कृत्वा धारकस्य कृते सर्वा दिशोऽभयाः शिवाश्च भवन्तीत्यभिषिञ्चति। सवितुः ध्रुवेण लोक-नियमक-प्रवर्तनेन यजमानं समन्वय्य, भगस्य भाग्य-वितरणं च आहूय, प्रतिष्ठां स्थिरीकरोति, आयुः-तेजः-बलं विवर्धयति, परितो जनान् स्वीकृत्य-समर्पणाय (बल्यर्पणाय) च प्रसादयितुं प्रयुङ्क्ते।
Mantras
Mantra 1
आञ्जनम्। ऋ॒णादृ॒णमि॑व सं॒नय॑न् कृ॒त्यां कृ॑त्या॒कृतो॑ गृ॒हम्। चक्षु॑र्मन्त्रस्य दु॒र्हार्दः॑ पृ॒ष्टीरपि॑ शृणाञ्जन
आञ्जन! ऋणादृणमिव संनयन् यथा ऋणं ऋणेन समाप्यते, तथा लेखां समानीय त्वं कृत्यां—कृत्याकृतो गृहं च—अपनय। हे दुर्हार्द, मन्त्रस्य चक्षुः, आञ्जन, तेषां पृष्ठीरपि शृण।
Mantra 2
यद॒स्मासु॑ दु॒ष्वप्न्यं॒ यद् गोषु॒ यच्च॑ नो गृ॒हे। अना॑मग॒स्तं च॑ दु॒र्हार्दः॑ प्रि॒यः प्रति॑ मुञ्चताम्
यदस्मासु दुष्वप्न्यं यद्गोषु यच्च नो गृहे, तत्सर्वम् अनामगः दुर्हार्दः प्रिय आञ्जनः प्रति मुञ्चतु, पुनः प्रतिनयतु च।
Mantra 3
अ॒पामू॒र्ज ओज॑सो वावृधा॒नम॒ग्नेर्जा॒तमधि॑ जा॒तवे॑दसः । चतु॑र्वीरं पर्व॒तीयं॒ यदाञ्ज॑नं॒ दिशः॑ प्र॒दिशः॑ कर॒दिच्छि॒वास्ते॑
यदाञ्जनम् अपामूर्ज ओजसो वावृधानम्, अग्नेर्जातम् अधि जातवेदसः; चतुर्वीर्यं पर्वतीयं तत्, दिशः प्रदिशश्च ते करद् इच्छिवाः।
Mantra 4
चतु॑र्वीरं बध्यत॒ आञ्ज॑नं ते॒ सर्वा॒ दिशो॒ अभ॑यास्ते भवन्तु । ध्रु॒वस्ति॑ष्ठासि सवि॒तेव॒ चार्य॑ इ॒मा विशो॑ अ॒भि ह॑रन्तु ते ब॒लिम्
चतुर्वीरं बध्यत आञ्जनं ते; सर्वा दिशोऽभयास्ते भवन्तु। ध्रुवस्तिष्ठासि सवितेव चार्यः; इमा विशोऽभि हरन्तु ते बलिम्।
Mantra 5
आक्ष्वैकं॑ म॒णिमेकं॑ कृष्णुष्व स्ना॒ह्येके॒ना पि॒बैक॑मेषाम्। चतु॑र्वीरं नैरृ॒तेभ्य॑श्च॒तुर्भ्यो॒ ग्राह्या॑ ब॒न्धेभ्यः॒ परि॑ पात्व॒स्मान्
आक्ष्वैकं मणिमेकं कृष्णुष्व; स्नाह्येकेन पिबैकमेषाम्। चतुर्वीरं नैरृतेभ्यश्चतुर्भ्यो ग्राह्याबन्धेभ्यः परि पात्वस्मान्।
Mantra 6
अ॒ग्निर्मा॒ग्निना॑वतु प्रा॒णाया॑पा॒नायायु॑षे॒ वर्च॑स॒ ओज॑से॒ तेज॑से स्व॒स्तये॑ सुभू॒तये॒ स्वाहा॑
अग्निर्मा अग्निनावतु प्राणायापानायायुषे वर्चस ओजसे तेजसे स्वस्तये सुभूतये स्वाहा।
Mantra 7
इन्द्रो॑ मेन्द्रि॒येणा॑वतु प्रा॒णाया॑पा॒नायायु॑षे॒ वर्च॑स॒ ओज॑से॒ तेज॑से स्व॒स्तये॑ सुभू॒तये॒ स्वाहा॑
इन्द्रो मे इन्द्रियेणावतु प्राणायापानायायुषे वर्चस ओजसे तेजसे स्वस्तये सुभूतये स्वाहा।
Mantra 8
सोमो॑ मा॒ सौम्ये॑नावतु प्रा॒णाया॑पा॒नायायु॑षे॒ वर्च॑स॒ ओज॑से॒ तेज॑से स्व॒स्तये॑ सुभू॒तये॒ स्वाहा॑
सोमो मा सौम्येनावतु प्राणायापानायायुषे वर्चस ओजसे तेजसे स्वस्तये सुभूतये स्वाहा।
Mantra 9
भगो॑ मा॒ भगे॑नावतु प्रा॒णाया॑पा॒नायायु॑षे॒ वर्च॑स॒ ओज॑से॒ तेज॑से स्व॒स्तये॑ सुभू॒तये॒ स्वाहा॑
भगो मां भगेनावतु—प्राणायापानाय, आयुषे, वर्चसे, ओजसे, तेजसे, स्वस्तये, सुभूतये—स्वाहा।
Mantra 10
म॒रुतो॑ मा ग॒णैर॑वन्तु प्रा॒णाया॑पा॒नायु॑षे॒ वर्च॑स॒ ओज॑से॒ तेज॑से स्व॒स्तये॑ सुभू॒तये॒ स्वाहा॑
मरुतो मां गणैरवन्तु—प्राणायापानाय, आयुषे, वर्चसे, ओजसे, तेजसे, स्वस्तये, सुभूतये—स्वाहा।
Frequently Asked Questions
Here āñjana is treated as a ritually empowered black unguent/collyrium that functions as a protective charm. It can be applied or worn, and it is praised as ‘mountain-born’ and strengthened by Waters and Agni.
Many Atharvanic dangers are imagined as approaching from any side. The hymn’s goal is to pacify all directions and sub-directions so the client is ‘fearless’ everywhere, not only in one place.
It indicates social acknowledgment and support—people drawing near with offerings, respect, or due shares. In paustika usage, it signals the client’s stabilized standing and increased prosperity rather than coercion.
Ask anything about Sukta 45 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
