Sukta 16
Rishi: Vratya (mythic/cosmic subject; traditional attribution varies in ancillary lists)
Devata: Vratya / Prāṇa-functions (here Apāna) as cosmic principle
Chandas: Prose-like Atharvanic style (not a strict ṛgvedic meter; often treated as mixed/anuṣṭubh-adjacent in later catalogues)
अथर्ववेदस्य १५.१६ सूक्तं व्रात्यविचारं प्रवर्तयति—व्रात्यस्य अपानं (अधोगतं प्राणवृत्तिम्) यज्ञीय-कालगणनात्मक-तत्त्वेषु समारोप्य, शरीरक्रियामेव विश्वव्यापिनीं ब्रह्माण्डव्यवस्थां करोति। अमावास्या, यज्ञः, दक्षिणा च इत्यादीनि व्रात्यस्य “अपानाङ्गानि” इति घोषयित्वा, सीमाकालं, कर्मकाण्डं, तथा नियतदानं च स्वयमेव विश्वधर्मरूपेण पवित्रीकरोति। अस्य सूक्तस्य बलं समन्वयात्मकम्—ब्राह्मणीययज्ञव्यवस्थायां व्रात्यस्य स्थानं प्रमाणयति, तथा च श्वास एव यज्ञस्य सामाजिकवैधतायाश्च प्रेरकयन्त्रं इति प्रतिपादयति।
Mantras
Mantra 1
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य प्रथ॒मोऽपा॒नः सा पौ॑र्णमा॒सी
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य प्रथमोऽपानः सा पौर्णमासी।
Mantra 2
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य द्वि॒तीयो॑ऽपा॒नः साष्ट॑का
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य द्वितीयोऽपानः सा अष्टका।
Mantra 3
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य तृ॒तीयो॑ऽपा॒नः सामा॑वा॒स्या
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य तृतीयोऽपानः सा अमावस्या।
Mantra 4
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य चतु॒र्थोऽपा॒नः सा श्र॒द्धा
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य चतुर्थोऽपानः सा श्रद्धा।
Mantra 5
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य पञ्च॒मोऽपा॒नः सा दी॒क्षा
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य पञ्चमोऽपानः सा दीक्षा।
Mantra 6
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य ष॒ष्ठोऽपा॒नः स य॒ज्ञः
तस्य व्रात्यस्य योऽस्य षष्ठोऽपानः स यज्ञः।
Mantra 7
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य सप्त॒मोऽपा॒नस्ता इ॒मा दक्षि॑णाः
तस्य व्रात्यस्य—योऽस्य सप्तमोऽपानः (अधोगामी प्राणः)—ता इमा दक्षिणाः।
Frequently Asked Questions
Here the Vratya is treated as a cosmic figure, not only a social category. The hymn speaks of the Vratya’s inner breaths (especially apāna) as identical with major ritual and temporal powers.
The sukta uses bandhu logic: inner physiology mirrors outer cosmos. By saying a particular apāna ‘is’ Amāvāsyā or ‘is’ Yajña, it makes liminal time and sacrifice part of a single cosmic-bodily system that can be ritually affirmed.
It means the priestly fee is presented as a necessary, power-bearing element of the rite—cosmically grounded rather than optional. Giving dakṣiṇā becomes a sacral act that completes and legitimates the ritual order.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
