Atharva Veda 13.2.33: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 33

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

ति॒ग्मो वि॒भ्राज॑न् त॒न्वं॑१ शिशा॑नोऽरंग॒मासः॑ प्र॒वतो॒ ररा॑णः । ज्योति॑ष्मान् प॒क्षी म॑हि॒षो व॑यो॒धा विश्वा॒ आस्था॑त् प्र॒दिशः॒ कल्प॑मानः

Sanskrit recitationAtharva Veda 13.2.33

IAST Transliteration

tigmó vibh­rā́jan tanvàṃ śiśā́no ’raṃgamā́saḥ praváto rárāṇaḥ | jyótiṣmān pakṣī mahiṣó vayodhā́ víśvā ā́sthāt pradíśaḥ kálpamānaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Keen, widely shining, whetting his own form, swift-going, rejoicing in the courses; the light-possessing winged mighty one, bestower of life, hath taken his stand in all the quarters, setting them in order.

Translation

तिग्मो विभ्राजन् तन्वं शिशानोऽरंगमासः प्रवतो रराणः । ज्योतिष्मान् पक्षी महिषो वयोधा विश्वा आस्थात् प्रदिशः कल्पमानः ॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ति॒ग्मः: sharp, keen
• ति॒ग्मः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: तिग्म (प्रातिपदिक)

• वि॒भ्राज॑न्: shining forth
• वि॒भ्राज॑न्: कर्तृ (सह-विशेषण)
• Type: Verb (present participle)
• Root: भ्राज् (दीप्तौ) + वि-

• त॒न्वम्: body, form
• त॒न्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• शिशा॑नः: whetting/being sharpened; eager, impetuous
• शिशा॑नः: कर्तृ (सह-विशेषण)
• Type: Verb (perfect/inten. participial adjective)
• Root: शा (तीक्ष्णीकरणे/शाने) → शिशान (कृदन्त)

• अरङ्ग॒मासः: the swift-goer/runner (epithet)
• अरङ्ग॒मासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अरङ्गमास (प्रातिपदिक; वैदिक)

• प्र॒वतः: from the slopes/descents (downward courses)
• प्र॒वतः: अपादान
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक)

• ररा॑णः: rejoicing, delighting
• ररा॑णः: कर्तृ (सह-विशेषण)
• Type: Verb (perfect participle)
• Root: रम् (क्रीडायाम्/रत्यर्थे) → रराण (कृदन्त)

• ज्योति॑ष्मान्: luminous
• ज्योति॑ष्मान्: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिस् + मतुप् (ज्योतिष्मत्)

• प॒क्षी: winged one; bird
• प॒क्षी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)

• म॑हि॒षः: buffalo; mighty one
• म॑हि॒षः: कर्तृ (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• व॑यो॒धा: life-sustainer; supporter of vitality
• व॑यो॒धा: कर्तृ (समानााधिकरण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वयस् + धा (धारयति) → वयो-धा (प्रातिपदिक/कृदन्त-समास)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व)

• आस्था॑त्: he stood; he took his stand
• आस्था॑त्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (तिष्ठति) + आ-

• प्र॒दिशः॒: the directions, quarters
• प्र॒दिशः॒: कर्म (आस्थात् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक)

• कल्प॑मानः: being arranged/formed; taking shape
• कल्प॑मानः: कर्तृ (सह-विशेषण)
• Type: Verb (present middle participle)
• Root: कॢप् (समर्थने/कल्पने) → कल्पमान (कृदन्त)

Attribution

Rishi: Solar seer tradition; confirm via AV anukramaṇī for 13.2.

Devata: Sūrya/Āditya as cosmic regulator.

Chandas: Triṣṭubh-like (recommend metrical verification).

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta