Sukta 8
Rishi: Atharvanic speculative seer-tradition (as transmitted in AV 11.8)
Devata: Manyu and Saṅkalpa (personified mental powers)
Chandas: Anuṣṭubh (with opening rubric ‘adhyātmam’ outside metrical count)
अथर्ववेदस्य ११.८ सूक्तम् अध्यात्मपरं विमर्शात्मकं च; यत्र मनः–शरीरसंघातः कुटुम्बवत् व्यक्तीकृतशक्तिभिः निरूप्यते—मन्युः (क्रोधः/प्रेरकवेगः), सङ्कल्पः (निश्चयः), इन्द्रियाणि, प्राणाश्च—यथा ते ज्ञेयाः, क्रमिताः, वशीकर्तुं शक्याश्च स्युः। वंशप्रश्नैः मनोदैहिकगणनया च एतत् सूक्तम् देहे स्थितान् वेगान् प्राणशक्तीं च बोध्यदेवतारूपेण पुनर्निर्व्याख्याय आत्मनियमनं, प्राणेन्द्रियस्थैर्यं, तथा शुभस्य “वर्णस्य” (दीप्तिमद्भद्रस्वास्थ्यस्य) पुनःप्रतिष्ठां लक्ष्यं करोति। अस्य प्रभावः अन्तःशक्तीनां नामकरणे संरचनायां च निहितः—यत् नाम्ना निर्दिष्टं तत् परिमितं भवति, यच्च परिमितं तत् वश्यं भवति।
Mantras
Mantra 1
अध्यात्मम्। यन्म॒न्युर्जा॒यामाव॑हत् संक॒ल्पस्य॑ गृ॒हादधि॑ । क आ॑सं॒ जन्याः॒ के व॒राः क उ॑ ज्येष्ठव॒रोऽभवत्
अध्यात्मे—यन्मन्युः संकल्पस्य गृहादधि जायााम् आवहत्, तदा के आसन् जन्याः, के वराः, क उ ज्येष्ठवरोऽभवत्?
Mantra 2
तप॑श्चै॒वास्तां॒ कर्म॑ चा॒न्तर्म॑ह॒त्यऽर्ण॒वे। त आ॑सं॒ जन्या॒स्ते व॒रा ब्रह्म॑ ज्येष्ठव॒रोऽभवत्
तपश्चैव कर्म चान्तर्महत्यर्णवे आस्ताम्। ते आसन् जन्याः ते वराः; ब्रह्म ज्येष्ठवरोऽभवत्।
Mantra 3
दश॑ सा॒कम॑जायन्त दे॒वा दे॒वेभ्यः॑ पु॒रा। यो वै तान् वि॒द्यात् प्र॒त्यक्षं॒ स वा अ॒द्य म॒हद् व॑देत्
पुरा देवेभ्यो देवाः साकं दशाजायन्त। यः तान् प्रत्यक्षं विद्यात्, स अद्यापि महद् वाक्यं वदेत्।
Mantra 4
प्रा॒णा॒पा॒नौ चक्षुः॒ श्रोत्र॒मक्षि॑तिश्च॒ क्षिति॑श्च॒ या। व्या॒नो॒दा॒नौ वाङ् मन॒स्ते वा आकू॑ति॒माव॑हन्
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रम् अक्षितिश्च क्षितिश्च या; व्यानोदानौ वाङ् मनस्ते वै आकूतिम् आवहन्।
Mantra 5
अजा॑ता आसन्नृ॒तवोऽथो॑ धा॒ता बृह॒स्पतिः॑ । इ॒न्द्रा॒ग्नी अ॒श्विना॒ तर्हि॒ कं ते ज्ये॒ष्ठमुपा॑सत
अजाताः आसन् ऋतवोऽथो धाता बृहस्पतिः; इन्द्राग्नी अश्विना तर्हि कं ते ज्येष्ठम् उपासत।
Mantra 6
तप॑श्चै॒वास्तां॒ कर्म॑ चा॒न्तर्म॑ह॒त्यर्ण॒वे। तपो॑ ह जज्ञे॒ कर्म॑ण॒स्तत् ते ज्ये॒ष्ठमुपा॑सत
तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्महत्यर्णवे; तपो ह जज्ञे कर्मणस्तत् ते ज्येष्ठम् उपासत।
Mantra 7
येत आसी॒द् भूमिः॒ पूर्वा॒ याम॑द्धा॒तय॒ इद् वि॒दुः । यो वै तां वि॒द्यान्ना॒मथा॒ स म॑न्येत पुराण॒वित्
या भूमिः सर्वप्रथमम् आसीत्, यां आद्याः धातारो नूनं विदुः—यः तां नाम्ना विद्यात्, स ततः पुराणवित् इति आत्मानं मन्येत।
Mantra 8
कुत॒ इन्द्रः॒ कुतः॒ सोमः॒ कुतो॑ अ॒ग्निर॑जायत । कुत॒स्त्वष्टा॒ सम॑भव॒त् कुतो॑ धा॒ताजा॑यत
कुत इन्द्रः कुतः सोमः कुतोऽग्निरजायत । कुतस्त्वष्टा समभवत् कुतो धाता अजायत ॥
Mantra 9
इन्द्रा॒दिन्द्रः॒ सोमा॒त् सोमो॑ अ॒ग्नेर॒ग्निरजायत । त्वष्टा॑ ह जज्ञे॒ त्वष्टु॑र्धा॒तुर्धा॒ताजा॑यत
इन्द्रादिन्द्रः सोमात् सोमोऽग्नेरग्निरजायत । त्वष्टा ह जज्ञे त्वष्टुर्धातुर्धाता अजायत ॥
Mantra 10
ये त आस॒न् दश॑ जा॒ता दे॒वा दे॒वेभ्यः॑ पु॒रा। पु॒त्रेभ्यो॑ लो॒कं द॒त्त्वा कस्मिं॒स्ते लो॒क आ॑सते
ये त आसन् दश जाता देवा देवेभ्यः पुरा । पुत्रेभ्यो लोकं दत्त्वा कस्मिंस्ते लोक आसते ॥
Mantra 11
य॒दा केशा॒नस्थि॒ स्नाव॑ मां॒सं म॒ज्जान॒माभ॑रत्। शरी॑रं कृ॒त्वा पाद॑व॒त् कं लो॒कमनु॒ प्रावि॑शत्
यदा केशान् अस्थि स्नाव मांसं मज्जानम् आभरत्—शरीरं कृत्वा पादवत्—कं लोकम् अनन्तरं प्राविशत्?
Mantra 12
कुतः॒ केशा॒न् कुतः॒ स्नाव॒ कुतो॒ अस्थी॒न्याभ॑रत्। अङ्गा॒ पर्वा॑णि म॒ज्जानं को मां॒सं कुत॒ आभ॑रत्
कुतः केशान्? कुतः स्नाव? कुतः अस्थीनि आभरत्? अङ्गानि पर्वाणि मज्जानं—को मांसम् आभरत्, कुतः च आभरत्?
Mantra 13
सं॒सिचो॒ नाम॒ ते दे॒वा ये सं॑भा॒रान्त्स॒मभ॑रन्। सर्वं॑ सं॒सिच्य॒ मर्त्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन्
सं॒सिचो॒ नाम॒ ते दे॒वा ये सं॑भा॒रान्त्स॒मभ॑रन्। सर्वं॑ सं॒सिच्य॒ मर्त्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन्॥
Mantra 14
ऊ॒रू पादा॑वष्ठी॒वन्तौ॒ शिरौ॒ हस्ता॒वथो॒ मुख॑म्। पृ॒ष्टीर्ब॑र्ज॒ह्ये पा॒र्श्वे कस्तत् सम॑दधा॒दृषिः॑
ऊ॒रू पादा॑वष्ठी॒वन्तौ॒ शिरौ॒ हस्ता॒वथो॒ मुख॑म्। पृ॒ष्टीर्ब॑र्ज॒ह्ये पा॒र्श्वे कस्तत् सम॑दधा॒दृषिः॑॥
Mantra 15
शिरो॒ हस्ता॒वथो॒ मुखं॑ जि॒ह्वां ग्री॒वाश्च॒ कीक॑साः । त्व॒चा प्रा॒वृत्य॒ सर्वं॒ तत् सं॒धा सम॑दधान्म॒ही
शिरो॒ हस्ता॒वथो॒ मुखं॑ जि॒ह्वां ग्री॒वाश्च॒ कीक॑साः । त्व॒चा प्रा॒वृत्य॒ सर्वं॒ तत् सं॒धा सम॑दधान्म॒ही॥
Mantra 16
यत् तच्छरी॑र॒मश॑यत् सं॒धया॒ संहि॑तं म॒हत्। येने॒दम॒द्य रोच॑ते॒ को अ॑स्मि॒न् वर्ण॒माभ॑रत्
यत् तच्छरीरम् अशयत् संधया संहितं महत्। येनेदं अद्य रोचते को अस्मिन् वर्णम् आभरत्॥
Mantra 17
सर्वे॑ दे॒वा उपा॑शिक्ष॒न् तद॑जानाद् व॒धूः स॒ती। ई॒शा वश॑स्य॒ या जा॒या सास्मि॒न् वर्ण॒माभ॑रत्
सर्वे देवा उपाशिक्षन् तदजानाद् वधूः सती। ईशा वशस्य या जाया सास्मिन् वर्णम् आभरत्॥
Mantra 18
य॒दा त्वष्टा॒ व्यतृ॑णत् पि॒ता त्वष्टु॒र्य उत्त॑रः । गृ॒हं कृ॒त्वा मर्त्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन्
यदा त्वष्टा पिता—त्वष्टुरुत्तरः श्रेष्ठश्च—अङ्गानि व्यतृणद् यथाक्रमम्, तदा मर्त्यं गृहं कृत्वा देवाः पुरुषमाविशन्।
Mantra 19
स्वप्नो॒ वै त॒न्द्रीर्निरृ॑तिः पा॒प्मानो॒ नाम॑ दे॒वताः॑ । ज॒रा खाल॑त्यं॒ पालि॑त्यं॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन्
स्वप्नस्तन्द्रीर्निरृतिः ‘पाप्मान’ इति नाम देवताः; जरा खालत्यं पालित्यं च—एते शरीरेऽनु प्राविशन्।
Mantra 20
स्तेयं॑ दुष्कृ॒तं वृ॑जि॒नं स॒त्यं य॒ज्ञो यशो॑ बृ॒हत्। बलं॑ च क्ष॒त्रमोज॑श्च॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन्
स्तेयं दुष्कृतं वृजिनं च, सत्यं यज्ञो यशो बृहत्; बलं च क्षत्रमोजश्च—एतानि सर्वाणि शरीरमनु प्राविशन्।
Mantra 21
भूति॑श्च॒ वा अभू॑तिश्च रा॒तयोऽरा॑तयश्च॒ याः । क्षुध॑श्च॒ सर्वा॒स्तृष्णा॑श्च॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन्
भूतिश्च वा अभूतिश्च, रातयोऽरातयश्च याः; क्षुधश्च सर्वास्तृष्णाश्च—एतानि शरीरमनु प्राविशन्।
Mantra 22
नि॒न्दाश्च॒ वा अनि॑न्दाश्च॒ यच्च॒ हन्तेति॒ नेति॑ च । शरी॑रं श्र॒द्धा दक्षि॒णाश्र॑द्धा॒ चानु॒ प्रावि॑शन्
निन्दाश्च वाऽनिन्दाश्च, यच्च हन्तेति नेति च; शरीरं श्रद्धा दक्षिणा अश्रद्धा चानु प्राविशन्।
Mantra 23
वि॒द्याश्च॒ वा अवि॑द्याश्च॒ यच्चा॒न्यदु॑पदे॒श्यऽम्। शरी॑रं॒ ब्रह्म॒ प्रावि॑श॒दृचः॒ सामाथो॒ यजुः॑
विद्याश्चाविद्याश्च यच्चान्यदुपदेश्यम्—तत्सर्वं ब्रह्म शरीरं प्राविशत्; ऋचः सामाथो यजूंषि च।
Mantra 24
आ॒न॒न्दा मोदाः॑ प्र॒मुदो॑ऽभिमोद॒मुद॑श्च॒ ये। ह॒सो न॒रिष्टा॑ नृ॒त्तानि॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन्
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभिमोदः मुदाश्च ये; हासोऽनरिष्टा नृत्तानि—शरीरमनु प्राविशन्।
Mantra 25
आ॒ला॒पाश्च॑ प्रला॒पाश्चा॑भिलाप॒लप॑श्च॒ ये। शरी॑रं॒ सर्वे॒ प्रावि॑शन्ना॒युजः॑ प्र॒युजो॒ युजः॑
आलापाश्च प्रलापाश्चाभिलापलपश्च ये; शरीरं सर्वे प्राविशन्नायुजः प्रयुजो युजः।
Mantra 26
प्रा॒णा॒पा॒नौ चक्षुः॒ श्रोत्र॒मक्षि॑तिश्च॒ क्षिति॑श्च॒ या। व्या॒नो॒दा॒नौ वाङ् मनः॒ शरी॑रेण॒ त ई॑यन्ते
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रम् अक्षयतिश्च क्षितिश्च या; व्यानोदानौ वाङ् मनश्च—शरीरेण त एयन्ते।
Mantra 27
आ॒शिष॑श्च प्र॒शिष॑श्च सं॒शिषो॑ वि॒शिष॑श्च॒ याः । चि॒त्तानि॒ सर्वे॑ संक॒ल्पाः शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन्
आशिषश्च प्रशिषश्च संशिषो विशिषश्च याः; चित्तानि सर्वे संकल्पाः शरीरमनु प्राविशन्।
Mantra 28
आस्ते॑यीश्च॒ वास्ते॑यीश्च त्वर॒णाः कृ॑प॒णाश्च॒ याः । गुह्याः॑ शु॒क्रा स्थू॒ला अ॒पस्ता बी॑भ॒त्साव॑सादयन्
आस्तेयीश्च वास्तेयीश्च त्वरिण्यः कृपणाश्च याः; गुह्याः शुक्राः स्थूलाः अपस्ताः बीभत्साश्च—ताः एतान् अवसादयन् (दमनं कृत्वा) अधः निन्युः।
Mantra 29
अस्थि॑ कृ॒त्वा स॒मिधं॒ तद॒ष्टापो॑ असादयन्। रेतः॑ कृ॒त्वाज्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन्
अस्थि कृत्वा समिधं तदष्टापो असादयन्। रेतः कृत्वाज्यं देवाः पुरुषमाविशन्॥
Mantra 30
या आपो॒ याश्च॑ दे॒वता॒ या वि॒राड् ब्रह्म॑णा स॒ह। शरी॑रं॒ ब्रह्म॒ प्रावि॑श॒च्छरी॒रेऽधि॑ प्र॒जाप॑तिः
या आपो याश्च देवता या विराड् ब्रह्मणा सह। शरीरं ब्रह्म प्राविशच्छरीरेऽधि प्रजापतिः॥
Mantra 31
सूर्य॒श्चक्षु॒र्वातः॑ प्रा॒णं पुरु॑षस्य॒ वि भे॑जिरे । अथा॒स्येत॑रमा॒त्मानं॑ दे॒वाः प्राय॑च्छन्न॒ग्नये॑
सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणं पुरुषस्य वि भेजिरे। अथास्येतरमात्मानं देवाः प्रायच्छन्नग्नये॥
Mantra 32
तस्मा॒द् वै विद्वान् पुरु॑षमि॒दं ब्रह्मेति॑ मन्यते । सर्वा॒ ह्यऽस्मिन् दे॒वता॒ गावो॑ गो॒ष्ठ इ॒वास॑ते
तस्माद् वै विद्वान् पुरुषमिदं ब्रह्मेति मन्यते; सर्वा ह्यस्मिन् देवता गावो गोष्ठ इवासते।
Mantra 33
प्र॒थ॒मेन॑ प्रमा॒रेण॑ त्रे॒धा विष्व॒ङ् वि ग॑च्छति । अ॒द एके॑न॒ गच्छ॑त्य॒द एके॑न गच्छती॒हैके॑न॒ नि षे॑वते
प्रथमेन प्रमारेण त्रेधा विष्वङ् विगच्छति। अथ एकेन गच्छति, अथ एकेन गच्छति; इह एकेन निषेवते।
Mantra 34
अ॒प्सु स्ती॒मासु॑ वृ॒द्धासु॒ शरी॑रमन्त॒रा हि॒तम्। तस्मिं॒छवोऽध्य॑न्त॒रा तस्मा॒च्छवोऽध्यु॑च्यते
अप्सु स्तीमासु वृद्धासु शरीरम् अन्तराहितम्। तस्मिन् शवोऽध्यन्तरा तस्माच्छवोऽध्युच्यते।
Frequently Asked Questions
It is an inward (adhyātma) hymn that treats anger (Manyu), resolve (Saṅkalpa), and the vital/sensory faculties as personified powers, so they can be understood and brought under control.
Both: its style is brahmavidyā (speculative) but it is functionally shāntika and bhaiṣajya-adjacent, aiming to steady breath, senses, speech, and mind—supporting calm, vitality, and longevity.
No explicit substances are required. The practice is primarily recitation with focused intention (saṅkalpa) and mindful attention to breath and faculties, treating them as the operative ‘deities’ within the body.
Ask anything about Sukta 8 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.