Sukta 5
Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Brahmacārin/Brahmacarya complex in AV 11.5)
Devata: Brahmacarya (personified vow-power) / implicit Brahman
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section)
अथर्ववेदस्य ११.५ सूक्तं ब्रह्मचर्यस्य/ब्रह्मचारिणः दीर्घा स्तुतिः। अत्र ब्रह्मचर्यं व्रतशक्तिरिव व्यक्तीकृतं, यस्य तपसा जगत् समाजश्च राज्यं च स्थिरीभवति। शिष्याचार्यसंस्थां पावयति, नियतशिष्यत्वं ब्रह्मवर्चसः, प्राणशक्तेः सम्यगैक्यस्य, तथा राज्ञः स्वराज्यरक्षणसामर्थ्यस्य मूलमिति प्रतिपादयति।
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मचर्यम्। ब्र॒ह्म॒चा॒रीष्णंश्च॑रति॒ रोद॑सी उ॒भे तस्मि॑न् दे॒वाः संम॑नसो भवन्ति । स दा॑धार पृथि॒वीं दिवं॑ च॒ स आ॑चा॒र्यं१ तप॑सा पिपर्ति
ब्रह्मचर्यम्। ब्रह्मचारीष्णं चरति रोदसी उभे; तस्मिन् देवाः संमनसो भवन्ति। स दाधार पृथिवीं दिवं च; स आचार्यं तपसा पिपर्ति।
Mantra 2
ब्र॒ह्म॒चा॒रिणं॑ पि॒तरो॑ देवज॒नाः पृथ॑ग् दे॒वा अ॑नु॒संय॑न्ति॒ सर्वे॑ । ग॒न्ध॒र्वा ए॑न॒मन्वा॑य॒न् त्रय॑स्त्रिंशत् त्रिश॒ताः ष॑ट्सह॒स्राः सर्वा॒न्त्स दे॒वांस्तप॑सा पिपर्ति
ब्रह्मचारिणम् पितरः देवजनाः पृथक् देवा अनु संयन्ति सर्वे। गन्धर्वा एनम् अन्वायन्; त्रयस्त्रिंशत् त्रिशताः षट्सहस्राः—स सर्वान् देवान् तपसा पिपर्ति।
Mantra 3
आ॒चा॒र्यऽ उप॒नय॑मानो ब्रह्मचा॒रिणं॑ कृणुते॒ गर्भ॑म॒न्तः । तं रात्री॑स्ति॒स्र उ॒दरे॑ बिभर्ति॒ तं जा॒तं द्रष्टु॑मभि॒संय॑न्ति दे॒वाः
आचार्य उपनयमानो ब्रह्मचारिणमन्तर्गर्भं करोति। तं तिस्रो रात्रीरुदरे बिभर्ति; तं जातं द्रष्टुं देवाः अभिसंयन्ति।
Mantra 4
इ॒यं स॒मित् पृ॑थि॒वी द्यौर्द्वितीयो॒तान्तरि॑क्षं स॒मिधा॑ पृणाति । ब्र॒ह्म॒चा॒री स॒मिधा॒ मेख॑लया॒ श्रमे॑ण लो॒कांस्तप॑सा पिपर्ति
इयं समित् पृथिवी, द्यौर्द्वितीया; समिधा चान्तरिक्षं पृणाति। ब्रह्मचारी समिधा मेखलया श्रमेण तपसा च लोकान् पिपर्ति धारयति।
Mantra 5
पूर्वो॑ जा॒तो ब्रह्म॑णो ब्रह्मचा॒री घ॒र्मं वसा॑न॒स्तप॒सोद॑तिष्ठत्। तस्मा॑ज्जा॒तं ब्राह्म॑णं॒ ब्रह्म॑ ज्ये॒ष्ठं दे॒वाश्च॒ सर्वे॑ अ॒मृते॑न सा॒कम्
पूर्वो जातो ब्रह्मणो ब्रह्मचारी; घर्मं वसानस्तपसा उदतिष्ठत्। तस्माज्जातो ब्राह्मणो ब्रह्म ज्येष्ठम्; देवाश्च सर्वेऽमृतेन साकम्।
Mantra 6
ब्र॒ह्म॒चा॒र्येऽति स॒मिधा॒ समि॑द्धः कार्ष्णं॒ वसा॑नो दीक्षि॒तो दी॒र्घश्म॑श्रुः । स स॒द्य ए॑ति॒ पूर्व॑स्मा॒दुत्त॑रं समु॒द्रं लो॒कान्त्सं॒गृभ्य॒ मुहु॑रा॒चरि॑क्रत्
ब्रह्मचर्येऽति समिधा समिद्धः, कार्ष्णं वसानो दीक्षितो दीर्घश्मश्रुः। स सद्यः पूर्वस्मादुत्तरं समुद्रं याति; लोकान् संगृह्य मुहुराचरिक्रत्॥
Mantra 7
ब्र॒ह्म॒चा॒री ज॒नय॒न् ब्रह्मा॒पो लो॒कं प्र॒जाप॑तिं परमे॒ष्ठिनं॑ वि॒राज॑म्। गर्भो॑ भू॒त्वामृत॑स्य॒ योना॒विन्द्रो॑ ह भू॒त्वासु॑रांस्ततर्ह
ब्रह्मचारी जनयन् ब्रह्मापो लोकं प्रजापतिं परमेष्ठिनं विराजं च जनयामास। अमृतस्य योनौ गर्भो भूत्वा, इन्द्रो भूत्वा, असुरान् अतितर्य जघान।
Mantra 8
आ॒चा॒र्यऽ स्ततक्ष॒ नभ॑सी उ॒भे इ॒मे उ॒र्वी ग॑म्भी॒रे पृ॑थि॒वीं दिवं॑ च । ते र॑क्षति॒ तप॑सा ब्रह्मचा॒री तस्मि॑न् देवाः संम॑नसो भवन्ति
आचार्यः इमे उभे नभसी उर्वी गम्भीरे—पृथिवीं दिवं च—ततक्ष। ते ब्रह्मचारी तपसा रक्षति; तस्मिन् देवाः संमनसो भवन्ति।
Mantra 9
इ॒मां भूमिं॑ पृथि॒वीं ब्र॑ह्मचा॒री भि॒क्षामा ज॑भार प्रथ॒मो दिवं॑ च । ते कृ॒त्वा स॒मिधा॒वुपा॑स्ते॒ तयो॒रार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑
इमां भूमिं पृथिवीं ब्रह्मचारी प्रथमं भिक्षाम् आजहार, दिवं च। ते उभे समिधौ कृत्वा उपास्ते; तयोः सर्वाणि भुवनानि विश्वानि आर्पितानि।
Mantra 10
अ॒र्वाग॒न्यः प॒रो अ॒न्यो दि॒वस्पृ॒ष्ठाद् गुहा॑ नि॒धी निहि॑तौ॒ ब्राह्म॑णस्य । तौ र॑क्षति॒ तप॑सा ब्रह्मचा॒री तत् केव॑लं कृणुते॒ ब्रह्म॑ वि॒द्वान्
अर्वागन्यः परोऽन्यः; दिवः पृष्ठात् गुहायां ब्राह्मणस्य द्वौ निधी निहितौ। तौ ब्रह्मचारी तपसा रक्षति; तत् केवलं ब्रह्मविद्वान् स्वीकुरुते।
Mantra 11
अ॒र्वाग॒न्य इ॒तो अ॒न्यः पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नी स॒मेतो॒ नभ॑सी अन्त॒रमे। तयोः॑ श्रयन्ते र॒श्मयोऽधि॑ दृ॒ढास्ताना ति॑ष्ठति॒ तप॑सा ब्रह्मचा॒री
अर्वागन्य इतोऽन्यः; पृथिव्याः द्वावग्नी समेतौ नभसोः अन्तरमे। तयोः श्रयन्ते दृढा रश्मयः; तयोः ब्रह्मचारी तपसा दृढं तिष्ठति।
Mantra 12
अ॒भि॒क्रन्द॑न् स्त॒नय॑न्नरु॒णः शि॑ति॒ङ्गो बृ॒हच्छेपोऽनु॒ भूमौ॑ जभार । ब्र॒ह्म॒चा॒री सि॑ञ्चति॒ सानौ॒ रेतः॑ पृथि॒व्यां तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः
अभिक्रन्दन् स्तनयन् अरुणः शितिङ्गो बृहच्छेपः अनु भूमौ जभार। ब्रह्मचारी सानौ रेतः सिञ्चति; तेन पृथिवी सञ्जीवति, तेन चतस्रः प्रदिशो जीवन्ति।
Mantra 13
अ॒ग्नौ सूर्ये॑ च॒न्द्रम॑सि मात॒रिश्व॑न् ब्रह्मचा॒र्य॑१प्सु स॒मिध॒मा द॑धाति । तासा॑म॒र्चींषि॒ पृथ॑ग॒भ्रे च॑रन्ति॒ तासा॒माज्यं॒ पुरु॑षो व॒र्षमापः॑
अग्नौ सूर्ये चन्द्रमसि च हे मातरिश्वन् ब्रह्मचारी अप्सु समिधम् आ दधाति। तासामर्चींषि पृथगभ्रे चरन्ति; तासामाज्यं पुरुषो वर्षमापः।
Mantra 14
आ॒चा॒र्योऽ मृ॒त्युर्वरु॑णः॒ सोम॒ ओष॑धयः॒ पयः॑ । जी॒भूता॑ आस॒न्त्सत्वा॑न॒स्तैरि॒दं स्व॑१राभृ॑तम्
आचार्यो मृत्युर्वरुणः सोम ओषधयः पयः। जीभूता आसन् सत्वानस्तैरिदं स्वः आभृतम्।
Mantra 15
अ॒मा घृ॒तं कृ॑णुते॒ केव॑लमाचा॒र्यो भू॒त्वा वरु॑णो॒ यद्य॒दैच्छत् प्र॒जाप॑तौ । तद् ब्र॑ह्मचा॒री प्राय॑च्छत् स्वन् मि॒त्रो अध्या॒त्मनः॑
अमा घृतं कृणुते केवलम्। आचार्यो भूत्वा वरुणो यद्यदैच्छत् प्रजापतौ, तद् ब्रह्मचारी प्रायच्छत्; स्वन् मित्रोऽध्यात्मनः।
Mantra 16
आ॒चा॒र्योऽ ब्रह्मचा॒री ब्र॑ह्मच॒री प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ति॒र्वि रा॑जति वि॒राडिन्द्रो॑ऽभवद् व॒शी
आचार्यो ब्रह्मचारी; ब्रह्मचारी प्रजापतिः। प्रजापतिर्विराजते तेजसा; विराडिन्द्रोऽभवद् वशी।
Mantra 17
ब्र॒ह्म॒चर्ये॑ण॒ तप॑सा॒ राजा॑ रा॒ष्ट्रं वि र॑क्षति । आ॒चा॒र्योऽ ब्रह्म॒चर्ये॑ण ब्रह्मचा॒रिण॑मिच्छते
ब्रह्मचर्येण तपसा राजा राष्ट्रं वि रक्षति। आचार्यो ब्रह्मचर्येण ब्रह्मचारिणमिच्छते॥
Mantra 18
ब्र॒ह्म॒चर्ये॑ण क॒न्या॒३ युवा॑नं विन्दते॒ पति॑म्। अ॒न॒ड्वान् ब्र॑ह्म॒चर्ये॒णाश्वो॑ घा॒सं जि॑गीर्षति
ब्रह्मचर्येण कन्या युवानं पतिं विन्दते। ब्रह्मचर्येणैव बलवान् अनड्वान् अश्वश्च स्वप्रयोजनाय घासं जिगीर्षतः।
Mantra 19
ब्र॒ह्म॒चर्ये॑ण॒ तप॑सा दे॒वा मृ॒त्युमपा॑घ्नत । इन्द्रो॑ ह ब्र॒ह्मचर्ये॑ण दे॒वेभ्यः॒ स्व॑१राभ॑रत्
ब्रह्मचर्येण तपसा च देवाः मृत्युमपाघ्नन् दूरं च निन्युः। इन्द्रो हि ब्रह्मचर्येण देवेभ्यः स्वर्ज्योतिराहरत् तच्च जिगाय।
Mantra 20
ओष॑धयो भूतभ॒व्यम॑होरा॒त्रे वन॒स्पतिः॑ । सं॒व॒त्स॒रः स॒हर्तुभि॒स्ते जा॒ता ब्र॑ह्मचा॒रिणः॑
ओषधयो भूतं भविष्यं च, अहोरात्रे, वनस्पतिश्च; ऋतुभिः सह संवत्सरः—एते सर्वे ब्रह्मचारिणो जाताः।
Mantra 21
पार्थि॑वा दि॒व्याः प॒शव॑ आर॒ण्या ग्रा॒म्याश्च॒ ये। अ॒प॒क्षाः प॒क्षिण॑श्च॒ ये ते जा॒ता ब्र॑ह्मचा॒रिणः॑
पार्थिवा दिव्याः पशवः, आरण्याः ग्राम्याश्च ये; अपक्षाः पक्षिणश्च ये—ते सर्वे ब्रह्मचारिणः (व्रतिनः) जाताः।
Mantra 22
पृथ॒क् सर्वे॑ प्राजाप॒त्याः प्रा॒णाना॒त्मसु॑ बिभ्रति । तान्त्सर्वा॒न् ब्रह्म॑ रक्षति ब्रह्मचा॒रिण्याभृ॑तम्
पृथक् सर्वे प्राजापत्याः प्राणानात्मसु बिभ्रति। तान् सर्वान् ब्रह्म रक्षति ब्रह्मचारिण्याभृतम्॥
Mantra 23
दे॒वाना॑मे॒तत् प॑रिषू॒तमन॑भ्यारूढं चरति॒ रोच॑मानम्। तस्मा॑ज्जा॒तं ब्राह्म॑णं॒ ब्रह्म॑ ज्ये॒ष्ठं दे॒वाश्च॒ सर्वे॑ अ॒मते॑न सा॒कम्
देवानामेतत् परिषूतमनभ्यारूढं चरति रोचमानम्। तस्माज्जातं ब्राह्मणं ब्रह्म ज्येष्ठं देवाश्च सर्वे अमतेन साकम्॥
Mantra 24
ब्र॒ह्म॒चा॒री ब्रह्म॒ भ्राज॑द् बिभर्ति॒ तस्मि॑न् दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ स॒मोताः॑ । प्रा॒णा॒पा॒नौ ज॒नय॒न्नाद् व्या॒नं वाचं॒ मनो॒ हृद॑यं॒ ब्रह्म॑ मे॒धाम्
ब्रह्मचारी ब्रह्म भ्राजद् बिभर्ति; तस्मिन् सर्वे देवाः अधि समोताः। प्राणापानौ जनयन् ततो व्यानं जनयति—वाचं मनो हृदयं ब्रह्म मेधां च।
Mantra 25
चक्षुः॒ श्रोत्रं॒ यशो॑ अ॒स्मासु॑ धे॒ह्यन्नं॒ रेतो॒ लोहि॑तमु॒दर॑म्।२५॥ तानि॒ कल्प॑द् ब्रह्मचा॒री स॑लि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे तपो॑ऽतिष्ठत् त॒प्यमा॑नः समु॒द्रे। स स्ना॒तो ब॒भ्रुः पि॑ङ्ग॒लः पृ॑थि॒व्यां ब॒हु रो॑चते
अस्मासु चक्षुः श्रोत्रं यशो धेहि; अन्नं रेतो लोहितम् उदरं च। तानि ब्रह्मचारी कल्पयामास; सलिलस्य पृष्ठे तपसा अतिष्ठत्, समुद्रे तप्यमानः। स स्नातो बभ्रुः पिङ्गलः पृथिव्यां बहु रोचते।
Frequently Asked Questions
It praises Brahmacarya (disciplined sacred studentship) as a real power that produces tapas, radiance, and intelligence, while stabilizing the teacher–student institution and even strengthening protection of the realm.
It presents brahmacarya as an inner integration: regulated vitality supports speech, mind, and heart, culminating in medhā (inspired understanding) and brahmavarcasa (spiritual luster).
It is best used as a vow-affirming recitation before study or teaching—paired with ethical restraint, truthful speech, and calm breathing—so the recitation reinforces discipline, clarity, and steadiness rather than serving as a material-ritual spell.
Ask anything about Sukta 5 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.