Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (gaṇa/devasenā-propitiation section)
Devata: Deva-senā (divine hosts) and allied gaṇas (ghoṣiṇī-, keśinī- classes)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence (prose-like enumerative namas style)
अयं सूक्तः रक्षात्मकः शान्त्यर्थश्च स्तुतिपाठः, यत्र विचरन्तीं देवा-सेनां तदनुगतान् च गणान् (घोषिणी-केशिनी-प्रभृतीन्) पुनःपुनर्नमस्कारेण सम्बोध्य प्रसादयति। ये शक्तयः सम्भाव्यतया घातुकाः स्युः, ताः नमोभिः पूजाभिश्च रक्षकत्वेन परिवर्तयितुं प्रयत्नं करोति। अस्मिन् रुद्र-शान्त्यनुरूपो भावः—‘मा नः हिंसीः’, ‘रक्षया परितो वेष्टय’, ‘स्वस्तिं चाभयं च देहि’ इति प्रार्थनाः—समुच्चीयन्ते। अस्य प्रभावः सम्मानपूर्वकस्य विस्तीर्णस्य नाम-परिगणनस्य मध्ये निहितः; नाम्ना स्तुत्या च विधिवत् स्वीकृत्य तेषां वैरभावं शमयति, तान् च पाठकस्य देशं देहं समुदायं च रक्षितुं प्रवर्तयति।
Mantras
Mantra 1
रुद्रः। भवा॑शर्वौ मृ॒डतं॒ माभि या॑तं॒ भूत॑पती॒ पशु॑पती॒ नमो॑ वाम्। प्रति॑हिता॒माय॑तां॒ मा वि स्रा॑ष्टं॒ मा नो॑ हिंसिष्टं द्वि॒पदो॒ मा चतु॑ष्पदः
रुद्रः—भवाशर्वौ—मृडतं; माभि यातम्। भूतपती पशुपती वां नमोऽस्तु। प्रतिहितम् आयतां मा विस्राष्टम्; मा नो हिंसिष्टं—द्विपदो मा चतुष्पदः।
Mantra 2
शुने॑ क्रो॒ष्ट्रे मा शरी॑राणि॒ कर्त॑म॒लिक्ल॑वेभ्यो॒ गृध्रे॑भ्यो॒ ये च॑ कृ॒ष्णा अ॑वि॒ष्यवः॑ । मक्षि॑कास्ते पशुपते॒ वयां॑सि ते विघ॒से मा वि॑दन्त
शुने क्रोष्ट्रे मा शरीराणि कर्तम्; अलिक्लवेभ्यो गृध्रेभ्यो ये च कृष्णा अविष्यवः। मक्षिकास्ते पशुपते वयांसि ते विघसे मा विदन्त।
Mantra 3
क्रन्दा॑य ते प्रा॒णाय॒ याश्च॑ ते भव॒ रोप॑यः । नम॑स्ते रुद्र कृण्मः सहस्रा॒क्षाया॑मर्त्य
क्रन्दाय ते प्राणाय याश्च ते भव रोपयः। नमस्ते रुद्र कृण्मः सहस्राक्षायामर्त्य।
Mantra 4
पु॒रस्ता॑त् ते नमः॑ कृण्म उत्त॒राद॑ध॒रादु॒त। अ॒भी॒व॒र्गाद् दि॒वस्पर्य॒न्तरि॑क्षाय ते॒ नमः॑
पुरस्तात् ते नमः कृण्मः, उत्तराद् अधराद् उत। अभीवर्गाद् दिवः पर्यन्तरिक्षाय ते नमः।
Mantra 5
मुखा॑य ते पशुपते॒ यानि॒ चक्षूं॑षि ते भव । त्व॒चे रू॒पाय॑ सं॒दृशे॑ प्रती॒चीना॑य ते॒ नमः॑
मुखाय ते पशुपते, यानि चक्षूंषि ते भव। त्वचे रूपाय संदृशे, प्रतीचीनाय ते नमः।
Mantra 6
अङ्गे॑भ्यस्त उ॒दरा॑य जि॒ह्वाया॑ आ॒स्याऽय ते । द॒द्भ्यो ग॒न्धाय॑ ते॒ नमः॑
अङ्गेभ्यस्ते नमः; उदराय ते नमः; जिह्वायै ते नमः; आस्याय ते नमः। दद्भ्यः (उत्पन्नाय) गन्धाय ते नमः—तुभ्यं नमः।
Mantra 7
अस्त्रा॒ नील॑शिखण्डेन सहस्रा॒क्षेण॑ वा॒जिना॑ । रु॒द्रेणा॑र्धकघा॒तिना॒ तेन॒ मा सम॑रामहि
अस्त्रैः सह नीलशिखण्डेन सहस्राक्षेण वाजिना च; रुद्रेण अर्धकघातिना—तेन सह वयं (परिसङ्कटं) समरामहे, मम रक्षार्थम्।
Mantra 8
स नो॑ भ॒वः परि॑ वृणक्तु वि॒श्वत॒ आप॑ इवा॒ग्निः परि॑ वृणक्तु नो भ॒वः । मा नो॒ऽभि मां॑स्त॒ नमो॑ अस्त्वस्मै
स नो भवः सर्वतः परि वृणक्तु—यथा आपः परि वृणक्ति, यथा अग्निः परि वृणक्ति; भवः नो परि वृणक्तु। मा नोऽभि मांस्त; अस्मै नमो अस्तु।
Mantra 9
च॒तुर्नमो॑ अष्ट॒कृत्वो॑ भ॒वाय॒ दश॒ कृत्वः॑ पशुपते॒ नम॑स्ते । तवे॒मे पञ्च॑ प॒शवो॒ विभ॑क्ता॒ गावो॒ अश्वाः॒ पुरु॑षा अजा॒वयः
भवाय चतुर्नमोऽष्टकृत्वः। पशुपते दश कृत्वो नमस्ते। तवेमे पञ्च पशवो विभक्ताः—गावोऽश्वाः पुरुषा अजावयः।
Mantra 10
तव॒ चत॑स्रः प्र॒दिश॒स्तव॒ द्यौस्तव॑ पृथि॒वी तवे॒दमु॑ग्रो॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। तवे॒दं सर्व॑मात्म॒न्वद् यत् प्रा॒णत् पृ॑थि॒वीमनु॑
तव चतस्रः प्रदिशः। तव द्यौस्तव पृथिवी। तवेदमुग्रोरन्तरिक्षम्। तवेदं सर्वमात्मन्वद् यत् प्राणत् पृथिवीमनु।
Mantra 11
उ॒रुः कोशो॑ वसु॒धान॒स्तवा॒यं यस्मि॑न्नि॒मा विश्वा॒ भुव॑नान्य॒न्तः । स नो॑ मृड पशुपते॒ नम॑स्ते प॒रः क्रो॒ष्टारो॑ अभि॒भाः श्वानः॑ प॒रो य॑न्त्वघ॒रुदो॑ विके॒श्यःऽ
उरुः कोशो वसुधानस्तवायं यस्मिन्निमा विश्वा भुवनान्यन्तः। स नो मृड पशुपते नमस्ते; परः क्रोष्टारोऽभिभाः श्वानः परो यन्त्वघरुदो विकेश्यः॥
Mantra 12
धनु॑र्बिभर्षि॒ हरि॑तं हिर॒ण्ययं॑ सहस्र॒घ्नि श॒तव॑धं शिखण्डिनम्। रु॒द्रस्येषु॑श्चरति देवहे॒तिस्तस्यै॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दि॒शी॒३तः
धनुर्बिभर्षि हरितं हिरण्ययं सहस्रघ्निं शतवधं शिखण्डिनम्। रुद्रस्येषुश्चरति देवहेतिस्तस्यै नमो यतमस्यां दिशि तः परः॥
Mantra 13
यो॒३भिया॑तो नि॒लय॑ते॒ त्वां रु॑द्र नि॒चिकी॑र्षति । प॒श्चाद॑नु॒प्रयु॑ङ्क्षे॒ तं वि॒द्धस्य॑ पद॒नीरि॑व
यो भियातो निलयते त्वां रुद्र निचिकीर्षति । तं त्वं पश्चादनुप्रयुङ्क्षे विद्धस्य पदनीरिव ॥
Mantra 14
भ॒वा॒रु॒द्रौ स॒युजा॑ संविदा॒नावु॒भावु॒ग्रौ च॑रतो वी॒र्याऽय । तभ्यां॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दिशी३तः
भवारुद्रौ सयुजा संविदानावुभावुग्रौ चरतॊ वीर्याय । तभ्यां नमो यतमस्यां दिशीतः ॥
Mantra 15
नम॑स्ते ऽस्त्वाय॒ते नमो॑ अस्तु पराय॒ते। नम॑स्ते रुद्र॒ तिष्ठ॑त॒ आसी॑नायो॒त ते॒ नमः॑
नमस्तेऽस्त्वायते नमो अस्तु परायते । नमस्ते रुद्र तिष्ठत आसीनायोत ते नमः ॥
Mantra 16
नमः॑ सा॒यं नमः॑ प्रा॒तर्नमो॒ रात्र्या॒ नमो॒ दिवा॑ । भ॒वाय॑ च श॒र्वाय॑ चो॒भाभ्या॑मकरं॒ नमः॑
नमः सायं नमः प्रातर्नमो रात्र्यै नमो दिवा। भवाय च शर्वाय चोभाभ्यामकरं नमः।
Mantra 17
स॒ह॒स्रा॒क्षम॑तिप॒श्यं पु॒रस्ता॑द् रु॒द्रमस्य॑न्तं बहु॒धा वि॑प॒श्चित॑म्। मोपा॑राम जि॒ह्वयेय॑मानम्
सहस्राक्षमति पश्यं पुरस्ताद् रुद्रमस्यन्तं बहुधा विपश्चितम्। मा उपाराम जिह्वयेयमानम्।
Mantra 18
श्या॒वाश्वं॑ कृ॒ष्णमसि॑तं मृ॒णन्तं॑ भी॒मं रथं॑ के॒शिनः॑ पा॒दय॑न्तम्। पूर्वे॒ प्रती॑मो॒ नमो॑ अस्त्वस्मै
श्यावाश्वं कृष्णमसितं मृणन्तं भीमं रथं केशिनः पादयन्तम्। पूर्वे प्रतीमो नमो अस्त्वस्मै।
Mantra 19
मा नो॒ऽभि स्रा॑ म॒त्यं देवहे॒तिं मा नः॑ क्रुधः पशुपते॒ नम॑स्ते । अ॒न्यत्रा॒स्मद् दि॒व्यां शाखां॒ वि धू॑नु
मा नोऽभि स्रा मर्त्यं देवहेतिं; मा नः क्रुधः पशुपते नमस्ते। अन्यत्रास्मद् दिव्यां शाखां विधूनु।
Mantra 20
मा नो॑ हिंसी॒रधि॑ नो ब्रूहि॒ परि॑ णो वृङ्ग्धि॒ मा क्रु॑धः । मा त्वया॒ सम॑रामहि
मा नो हिंसीः; अधि नो ब्रूहि। परि णो वृङ्ग्धि; मा क्रुधः। मा त्वया समरामहि।
Mantra 21
मा नो॒ गोषु॒ पुरु॑षेषु॒ मा गृ॑धो नो अजा॒विषु॑ । अ॒न्यत्रो॑ग्र॒ वि व॑र्तय॒ पिया॑रूणां प्र॒जां ज॑हि
मा नः गोषु गृधः, मा नः पुरुषेषु; मा च नः अजाविषु गृधः। अन्यत्र, हे उग्र, विवर्तय; पियारूणां प्रजां जहि।
Mantra 22
यस्य॑ त॒क्मा कासि॑का हे॒तिरेक॒मश्व॑स्येव॒ वृष॑णः॒ क्रन्द॒ एति॑ । अ॒भि॒पू॒र्वं नि॒र्णय॑ते॒ नमो॑ अस्त्वस्मै
यस्य त॒क्मा कासि॑का हे॒तिर् एक॒मश्व॑स्येव॒ वृष॑णः॒ क्रन्द॒ एति॑ । अ॒भि॒पू॒र्वं नि॒र्णय॑ते॒ नमो॑ अस्त्वस्मै ।
Mantra 23
यो॒३न्तरि॑क्षे॒ तिष्ठ॑ति॒ विष्ट॑भि॒तोऽय॑ज्वनः प्रमृ॒णन् दे॑वपी॒यून्। तस्मै॒ नमो॑ द॒शभिः॒ शक्व॑रीभिः
यो॒ऽन्तरि॑क्षे॒ तिष्ठ॑ति॒ विष्ट॑भि॒तोऽय॑ज्वनः प्रमृ॒णन् दे॑वपी॒यून् । तस्मै॒ नमो॑ द॒शभिः॒ शक्व॑रीभिः ।
Mantra 24
तुभ्य॑मार॒ण्याः प॒शवो॑ मृ॒गा वने॑ हि॒ता हं॒साः सु॑प॒र्णाः श॑कु॒ना वयां॑सि । तव॑ य॒क्षं प॑शुपते अ॒प्स्व॑१न्तस्तुभ्यं॑ क्षरन्ति दि॒व्या आपो॑ वृ॒धे
तुभ्य॑मार॒ण्याः प॒शवो॑ मृ॒गा वने॑ हि॒ता हं॒साः सु॑प॒र्णाः श॑कु॒ना वयां॑सि । तव॑ य॒क्षं प॑शुपते अ॒प्स्व॑न्तस् तुभ्यं॑ क्षरन्ति दि॒व्या आपो॑ वृ॒धे ।
Mantra 25
शि॒शु॒मारा॑ अजग॒राः पु॑री॒कया॑ ज॒षा मत्स्या॑ रज॒सा येभ्यो॒ अस्य॑सि । न ते॑ दू॒रं न प॑रि॒ष्ठास्ति॑ ते भव स॒द्यः सर्वा॒न् परि॑ पश्यसि॒ भूमिं॒ पूर्व॑स्माद्धं॒स्युत्त॑रस्मिन्समु॒द्रे
शिशुमाराः अजगराः पुरीकयाः जषाः मत्स्याश्च—येभ्यः रजसा अस्यसि; न ते दूरं न परिष्ठा। एवं भव—सद्यः सर्वां भूमिं परितः पश्यसि; पूर्वस्माद् हंसि, उत्तरस्मिन् समुद्रे।
Mantra 26
मा नो॑ रुद्र त॒क्मना॒ मा वि॒षेण॒ मा नः॒ सं स्रा॑ दि॒व्येना॒ग्निना॑ । अ॒न्यत्रा॒स्मद् वि॒द्युतं॑ पातयै॒ताम्
मा नो रुद्र तक्मना; मा विषेण; मा नः सं स्रा दिव्येनाग्निना। अन्यत्रास्मद् विद्युतं पातयैताम्।
Mantra 27
भ॒वो दि॒वो भ॒व ई॑शे पृथि॒व्या भ॒व आ प॑प्र उ॒र्व॑न्तरि॑क्षम्। तस्मै॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दि॒शी॒३तः
भवो दिवो भव ईशे पृथिव्या भव आ पप्र उर्वन्तरिक्षम्। तस्मै नमो यतमस्यां दिशि तः।
Mantra 28
भव॑ राज॒न् यज॑मानाय मृड पशू॒नां हि प॑शु॒पति॑र्ब॒भूथ॑ । यः श्र॒द्दधा॑ति॒ सन्ति॑ दे॒वा इति॒ चतु॑ष्पदे द्वि॒पदे॑ऽस्य मृड
भव राजन् यजमानाय मृड पशूनां हि पशुपतिर्बभूथ। यः श्रद्धधाति ‘सन्ति देवाः’ इति, चतुष्पदे द्विपदेऽस्य मृड।
Mantra 29
मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा नो॒ वह॑न्तमु॒त मा नो॑ वक्ष्य॒तः । मा नो॑ हिंसीः पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च॒ स्वां त॒न्वंऽ रुद्र॒ मा री॑रिषो नः
मा नो महान्तम् उत मा नो अर्भकं मा नो वहन्तम् उत मा नो वक्ष्यतः। मा नो हिंसीः पितरं मातरं च स्वां तन्वं रुद्र मा रीरिषो नः।
Mantra 30
रु॒द्रस्यै॑लबका॒रेभ्यो॑ऽसंसूक्तगि॒लेभ्यः॑ । इ॒दं म॒हास्ये॑भ्यः॒ श्वभ्यो॑ अकरं॒ नमः॑
रुद्रस्य ऐलबकारेभ्यः असंसूक्तगिलेभ्यः । इदं महास्येभ्यः श्वभ्यः अकरं नमः ॥
Mantra 31
नम॑स्ते घो॒षिणी॑भ्यो॒ नम॑स्ते के॒शिनी॑भ्यः । नमो॒ नम॑स्कृताभ्यो॒ नमः॑ संभुञ्ज॒तीभ्यः॑ । नम॑स्ते देव॒ सेना॑भ्यः स्व॒स्ति नो॒ अभ॑यं च नः
नमस्ते घोषिणीभ्यो नमस्ते केशिनीभ्यः। नमो नमस्कृताभ्यो नमः संभुञ्जतीभ्यः। नमस्ते देवसेनाभ्यः—स्वस्ति नोऽभयं च नः।
Frequently Asked Questions
They are named classes of roaming divine/liminal hosts (gaṇas). The hymn treats them as powerful companies who can become protective when honored with respectful namas rather than feared as hostile presences.
Its dominant method is appeasement and reconciliation: repeated homage, requests for non-harm, and a shift from conflict to guardianship. The aim is to neutralize danger by converting roaming forces into allies.
No. The sukta is primarily verbal and works through invocation and pacification. If following common Atharvanic practice, simple water for purification or boundary-sprinkling can be added, but it is optional.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
