Arthashastra 3.13.30: Dharmasthiya, Adhyaya 13, Sutra 30

Devanagari script

कारुशिल्पिकुशीलवचिकित्सकवाग्जीवनपरिचारकादिराशाकारिकवर्गस्तु यथान्यस्तद्विधः कुर्याद् यथा वा कुशलाः कल्पयेयुस्तथा वेतनं लभेत ॥

Recitation with translationArthashastra 3.13.30

Transliteration

kāruśilpikuśīlavacikitsakavāgjīvanaparicārakādirāśākārikavargastu yathānyastadvidhaḥ kuryād yathā vā kuśalāḥ kalpayeyustathā vetanaṃ labheta |

Translation

कारु-शिल्पि-कुशीलव-चिकित्सक-वाग्जीवन-परिचारकादि-आशाकारिकवर्गः तु—यथान्यस्तद्विधः कुर्यात्, अथवा यथा कुशलाः कल्पयेयुः, तथा वेतनं लभेत।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कारु-शिल्पिक-कुशीलव-चिकित्सक-वाग्जीवन-परिचारक-आदि-राशा-कारिक-वर्गः: the class/group consisting of artisans, craftsmen, performers, physicians, speakers-by-profession, attendants, and similar wage-earners
• Type: Noun
• Root: वर्ग
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; समासान्त-पद: वर्गः। पूर्वपदानि: कारु (कारीगर), शिल्पिक (शिल्पी), कुशीलव (नट/गायक), चिकित्सक (वैद्य), वाग्जीवन (वाक्+जीवन; वाणीजीविका/वक्ता), परिचारक (सेवक), आदि (इत्यादि), राशा (राशा/राशिक?—पाठभेद/दुर्लभ), कारिक (कारीक; कार्यकर्ता/कर्मकार), इत्येतैः निर्दिष्टः वर्गः
• Compound: बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास-श्रृंखला
• In statecraft: वेतनभोगी सेवक-शिल्पी-कलाकार-वैद्यादीनां श्रेणी/समूहः

• तु: but/indeed (as for)
• Type: Particle
• Root: तु
• Form: निपात; विरोध/विशेषार्थे

• यथा: as/according to the manner in which
• Type: Indeclinable
• Root: यथा
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारार्थे

• अन्यः: another/other
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; विशेषणम् (वर्गः इत्यस्य)

• तद्विधः: of that kind/similar to that
• Type: Adjective
• Root: विध
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘तद्’ इति सर्वनाम-पूर्वपद; अर्थः—तदृशः/तत्सदृशः
• Compound: तत्पुरुष (तद्+विध)

• कुर्यात्: should do/should arrange (i.e., should be set/regulated)
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुष; एकवचन; धातुः कृ (करणे)
• In statecraft: राज्य-नियमेन ‘निर्धारयेत्/आचरितव्यं’ इत्यर्थे विधि

• यथा: as/so that/according as
• Type: Indeclinable
• Root: यथा
• Form: अव्यय; प्रकारार्थे

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: निपात; विकल्पार्थे

• कुशलाः: experts/skilled persons
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: कुशल
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘कुशल’ विशेषणं, अत्र ‘कुशलजनाः/विशेषज्ञाः’ इत्यर्थे
• In statecraft: विशेषज्ञाः/प्रवीणाः (वेतन-निर्धारणे)

• कल्पयेयुः: should determine/arrange (would set)
• Type: Verb
• Root: कॢप्/कल्प्
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुष; बहुवचन; धातुः कल्प् (कल्पने/व्यवस्थायाम्)
• In statecraft: निर्धारयेयुः/विनियोजयेयुः (वेतनं)

• तथा: thus/accordingly
• Type: Indeclinable
• Root: तथा
• Form: अव्यय; तदनुरूपार्थे

• वेतनम्: wages/remuneration
• Type: Noun
• Root: वेतन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मपदम् (लभेत् इत्यस्य)
• In statecraft: राजकीय/नियोज्य-सेवकानां पारिश्रमिकम्

• लभेत: should receive/obtain
• Type: Verb
• Root: लभ्
• Form: विधिलिङ् (optative); आत्मनेपदम्; प्रथम-पुरुष; एकवचन; धातुः लभ् (प्राप्तौ)
• In statecraft: प्राप्नुयात् (नियत-वेतन-प्राप्तिः)

Sandhi Notes

• कारुशिल्पिकुशीलवचिकित्सकवाग्जीवनपरिचारकादिराशाकारिकवर्गः = कारु-शिल्पिक-कुशीलव-चिकित्सक-वाग्जीवन-परिचारक-आदि-राशा-कारिक-वर्गः (दीर्घ-समास; ‘आदि’ समाहारसूचक)
• वाग्जीवन = वाक् + जीवन
• क् + ज → ग्ज (व्यञ्जनसन्धि)
• तद्विधः = तद् + विधः
• द् + व → द्व (व्यञ्जनसन्धि)
• कुर्याद् = कुर्यात् + (द्) पदान्त-व्यञ्जन
• लिखितरूपे ‘कुर्याद्’ प्रचलित
• यथान्यस्तद्विधः = यथा + अन्यः + तद्विधः (पदच्छेदेन)

Entities Mentioned

• kāru
• śilpin
• kuśīlava
• cikitsaka
• vāgjīvin
• paricāraka
• kuśalāḥ (experts)

Topic and Governance

Prakarana (topic)

Professional services—customary/peer-assessed wages

Governance domain

Professional regulation; labour valuation; dispute arbitration

Vocabulary Breakdown

Technical Terms

FAQs

How are wages determined for services where output is hard to measure?

Through comparators (what similar professionals receive) and expert assessment, functioning like an early standard for customary rates and arbitration.