Varaha Purana 116.2: Adhyaya 116, Shloka 2

An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Devanagari script

एकचित्तः समास्थाय अहङ्कारविवर्ज्जितः ॥ मच्चित्तसंहतॊ नित्यं क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः

Sanskrit recitationVaraha Purana 116.2

Transliteration

ekacittaḥ samāsthāya ahaṅkāravivarjjitaḥ || maccittasaṃhato nityaṃ kṣānto dānto jitendriyaḥ

Translation

С единым, сосредоточенным умом, стойкий, свободный от самомнения; всегда собранный, с умом, утверждённым во Мне, терпеливый, обузданный и покоривший чувства.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एक-चित्तः: single-minded
• एक-चित्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (एकं चित्तं यस्य)

• समास्थाय: having assumed/steadied oneself
• समास्थाय: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); उपसर्ग: सम्-आ-; पूर्वक्रिया (having taken up/assuming)

• अहङ्कार-विवर्जितः: devoid of ego
• अहङ्कार-विवर्जितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अहङ्कार (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि + वर्ज् धातु से क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (अहङ्कारात् विवर्जितः = free from ego)

• मत्-चित्त-संहतः: with mind concentrated on me
• मत्-चित्त-संहतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक) + संहत (सम् + हन् धातु से क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (मयि चित्तं संहतं यस्य) — तत्पुरुष-प्रायः

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)

• क्षान्तः: patient
• क्षान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षान्त (प्रातिपदिक; √क्षम से क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (patient/forbearing)

• दान्तः: self-restrained
• दान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दान्त (प्रातिपदिक; √दम् से क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (self-controlled)

• जित-इन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जित-इन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (√जि धातु से क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (जितानि इन्द्रियाणि यस्य)

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Yoga Traditions

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It aligns Purāṇic devotion with yogic-ethical vocabulary (ekacitta, jitendriya), showing cross-pollination between bhakti and yoga idioms.

Which geographic location is identified?

No geographic reference occurs in this verse.

What is the primary ethical instruction?

Cultivate mental steadiness, humility (absence of egoism), patience, and mastery over the senses.