Adhyaya 29

Verse 1

। नारद उवाच । व्रजंती गिरिजाऽपश्यत्सखीं मातुर्महाप्रभाम् । कुसुमामोदिनींनाम तस्य शैलस्य देवताम्

ନାରଦ କହିଲେ— ଯାଉଥିବା ଗିରିଜା ନିଜ ମାତାଙ୍କ ଏକ ମହାପ୍ରଭାମୟୀ ସଖୀକୁ ଦେଖିଲା—ସେହି ପର୍ବତର ଦେବୀ ‘କୁସୁମାମୋଦିନୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 2

सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । क्वपुनर्गच्छसीत्युच्चैरालिंग्योवाच देवता

ଗିରିସୁତାକୁ ଦେଖି ସେ ଦେବୀ ସ୍ନେହରେ ବିକଳ ହେଲେ; ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ—“ପୁଣି କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?”

Verse 3

सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्

ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ କ୍ରୋଧର କାରଣ ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଦେଲା। ପରେ ଗିରିଜା ମାତୃସମ୍ମତ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲା।

Verse 4

नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिंदिते । सर्वं च सन्निधानं च मयि चातीव वत्सला

ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଶୈଳାଧିରାଜଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ତୁମେ ସର୍ବଥା ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାତ୍ସଲ୍ୟମୟୀ।

Verse 5

तदहं संप्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तवाधुना । अथान्य स्त्रीप्रवेशे तु समीपे तु पिनाकिनः

ଏହେତୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଏହି ସମୟରେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ। କିନ୍ତୁ ପିନାକିନ୍ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମୀପକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ…

Verse 6

त्वयाख्येयं मम शुभे युक्तं पश्चात्करोम्यहम् । तथेत्युक्ते तया देव्या ययौ देवी गिरिं प्रति

ହେ ଶୁଭେ, ଯାହା ଯୁକ୍ତ ତାହା ମୋତେ କୁହ; ପରେ ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି। ଦେବୀ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ପର୍ବତ ପ୍ରତି ଗଲେ।

Verse 7

रम्ये तत्र महाशृंगे नानाश्चर्योपशोभिते । विभूषणादि संन्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी

ସେଠାରେ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ରମ୍ୟ ମହାଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ଭୂଷଣାଦି ତ୍ୟାଗ କରି ବୃକ୍ଷ-ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ।

Verse 8

तपस्तेपे गिरिसुता पुत्रेण परिपालिता । ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता

ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପାଳିତ ଗିରିସୁତା ତପ କଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ତାପ ସହିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଜଳରେ ଭିଜି ରହିଲେ।

Verse 9

स्थंडिलस्था च हेमंते निराहारा तताप सा । एतस्मिन्नंतरे दैत्यो ह्यंधकस्य सुतो बली

ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ସେ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ବସି, ନିରାହାର ତପ କଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକର ପୁତ୍ର ବଳୀ ଦୈତ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 10

ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां पितुर्वैरमनुस्मरन् । आडिर्नाम बकभ्राता रहस्यांतरप्रेक्षकः

ଗିରିସୁତା ଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ପିତାଙ୍କ ବୈରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବକର ଭାଇ ‘ଆଡି’ ନାମକ ଜଣେ ଭିତରୁ ରହସ୍ୟ ଉପରେ ଗୁପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଲା।

Verse 11

जिते किलांधके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि । आडिश्चकार विपुलं तपो हरजिगीषया

ଦେବଦ୍ୱେଷୀ ଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ଗିରୀଶ (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଜିତାଯାଇଥିବାବେଳେ, ‘ଆଡି’ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବିପୁଳ ତପ କଲା।

Verse 12

तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः । ब्रूहि किं वासुरश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि

ତାଙ୍କ ତପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁହ; ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ କ’ଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?”

Verse 13

ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे । ब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च विना मृत्युं जंतुरासुर विद्यते

ଦୈତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଅମୃତ୍ୟୁତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ-ରହିତତା, ବର ଚାହୁଁଛି।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ଅସୁର, ମୃତ୍ୟୁ ବିନା କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ।”

Verse 14

यतस्ततोऽपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा । इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवम्

ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଯେପରି ହେଉ ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲା।

Verse 15

रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव । तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरो ह्यहम्

ହେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ, ମୋ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ମାତ୍ର ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ନହେଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅମର।

Verse 16

इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवः । इत्युक्तोऽमरतां मेने दैत्यराज्यस्थितोऽसुरः

ଏହିପରି କହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ। ଏହା ପାଇ ଦୈତ୍ୟରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଅସୁର ନିଜକୁ ଅମର ଭାବିଲା।

Verse 17

आजगाम स च स्थानं तदा त्रिपुरघातिनः । आगतो ददृशे तं च वीरकं द्वार्यवस्थितम्

ତେବେ ସେ ତ୍ରିପୁରଘାତୀ ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ଆସିଲା। ଆସି ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୀରକକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 18

तं चासौ वंचयित्वा च आडिः सर्पशरीरभृत् । अवारितो वीरकेण प्रविवेश हरांतिकम्

ତାକୁ ଠକି ସର୍ପଶରୀରଧାରୀ ଆଡି, ବୀରକ ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ ନହୋଇ, ହର ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 19

भुजंगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः । उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः

ସର୍ପରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମହାସୁର ଅନ୍ୟ ଭେଷ ଧାରଣ କଲା। ମୂଢଚେତନ ହୋଇ ଉମାରୂପେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଛଳିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 20

कृत्वोमायास्ततो रूपमप्रतर्क्यमनोहरम् । सर्वावयवसंपूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्

ତାପରେ ସେ ମାୟାବଳରେ ଅପ୍ରତର୍କ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଏକ ରୂପ ଗଢ଼ିଲା। ସେହି ରୂପ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚୟ-ଲକ୍ଷଣରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 21

चक्रे भगांतरे दैत्यो दंतान्वज्रोपमान्दृढान् । तीक्ष्णाग्रान्बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः

ସେ ଦୈତ୍ୟ (ଉମାର) ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗରେ ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼, ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ଦାନ୍ତ ଗଢ଼ିଲା। ବୁଦ୍ଧିମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 22

कृत्वोमारूपमेवं स स्थितो दैत्यो हरांतिके । तां दृष्ट्वा गिरिशस्तुषुटः समालिंग्य महासुरम्

ଏଭଳି ଉମାରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସନ୍ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ତାକୁ ଦେଖି ଗିରୀଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ମହାସୁରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 23

मन्यमानो गिरिसुतां सर्वै रवयवांतरैः । अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्री ह्यकृत्रिमा

ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ତାକୁ ଗିରିସୁତା ଭାବି ମହେଶ୍ୱର ପଚାରିଲେ—“ହେ ଗିରିପୁତ୍ରୀ, ତୋର ଭାବ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ; ସତ୍ୟେ ଅକୃତ୍ରିମ।”

Verse 24

या त्वं मदशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनि । त्वया विरहितः शून्यं मन्योस्मिन्भुवनत्रये

ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟାଶୟ ଜାଣି ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ତୁମ ବିନା ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରିଭୁବନକୁ ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ ମନେ କରେ।

Verse 25

प्राप्ता प्रसन्ना या त्वं मां युक्तमेवंविधं त्वयि । इत्युक्ते गूहयंश्चेष्टामुमारूप्यसुरोऽब्रवीत्

ଏହିପରି କହି, ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଗୁପ୍ତ କରି ଉମାରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଅସୁର କହିଲା—“ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏପରି ଆଚରଣ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।”

Verse 26

यातास्मि तपसश्चर्तुं कालीवाक्यात्तवातुलम् । रतिश्च तत्र मे नाभूत्ततः प्राप्ता तवांतिकम्

କାଳୀଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଅତୁଳ ତପ କରିବାକୁ ଗଲି। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମୋତେ ରତି (ଆନନ୍ଦ) ମିଳିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଫେରିଆସିଛି।

Verse 27

इत्युक्तः शंकरः शंकां किंचित्प्राप्यवधारयत् । कुपिता मयि तन्वंगी प्रत्यक्षा च दृढव्रता

ଏହା ଶୁଣି ଶଙ୍କରଙ୍କ ମନେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଲା ଏବଂ ସେ ଭାବିଲେ—“ସେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କ୍ରୋଧିତ, ଏବଂ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼।”

Verse 28

अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संशयो मम । रहसीति विचिंत्याथ अभिज्ञानाद्विचारयन्

“ଯାହାର କାମନା ପୂରଣ ହୋଇନଥିଲା ସେଇ ଏବେ ଆସିଛି—ତେବେ ମୋର ଏ ସନ୍ଦେହ କାହିଁକି?” ଏପରି ଭାବି, “ଏହା ରହସ୍ୟ ବିଷୟ” ବୋଲି ମନେ କରି, ସେ ଚିହ୍ନ-ପରିଚୟ ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 29

नापश्यद्वामपार्श्वे तु तस्यांकं पद्मलक्षणम् । लोम्नामावर्तचरितं ततो देवः पिनाकधृक्

ସେ ତାହାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଦ୍ମଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲା ନାହିଁ, ରୋମର ବିଶେଷ ଆବର୍ତ୍ତଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖିଲା; ତେଣୁ ପିନାକଧାରୀ ଦେବ ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ।

Verse 30

बुद्धा तां दानवीं मायां किंचित्प्रहसिताननः । मेढ्रे रौद्रास्त्रमाधाय चक्रे दैत्यमनोरथम्

ସେ ଦାନବୀ ମାୟାକୁ ବୁଝି ସାନ୍ନିହିତ ହସିଲା; ପରେ ଦୈତ୍ୟର ମେଢ୍ରରେ ରୌଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ଆରୋପ କରି ତାହାର ମନୋରଥକୁ ଅନ୍ତ କଲା।

Verse 31

स रुदन्भैरवाज्रावानवसादं गतोऽसुरः । अबुध्यद्वीरको नैतदसुरेंद्रनिषूदनम्

ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଥିବା ସେ ଅସୁର ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରନିଷୂଦନ ଶକ୍ତି ବୋଲି ବୀରକ ବୁଝିଲା ନାହିଁ।

Verse 32

हते च मारुतेनाशुगामिना नगदेवता । अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यां न्यवेदयत्

ଆଶୁଗାମୀ ମାରୁତ ତାହାକୁ ହତ କରିଦେଲାପରେ, ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ବୁଝିପାରିନଥିବା ନଗଦେବତା ଶୈଲପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ସେଇ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 33

श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तातिलोचना । अपस्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता

ବାୟୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେ ଖବର ଶୁଣି ଦେବୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ହେଲା; ହୃଦୟ ଦହିଉଠୁଥିବାବେଳେ ସେ ପୁତ୍ର ବୀରକକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 34

मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविह्वलाम् । विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ

ସ୍ନେହରେ ବିହ୍ୱଳ ମୋତେ—ତୋର ମାତାକୁ—ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗୁପ୍ତବିଧିରେ ତୁ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।

Verse 35

तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदय वर्जिता । गणेशाक्षरसदृशा शिला माता भविष्यति

ଏହେତୁ ତୋ ପାଇଁ ମାତା କଠୋର, ରୂକ୍ଷ, ଜଡ ଓ ହୃଦୟବର୍ଜିତ ହୋଇ, ଗଣେଶଙ୍କ ଅକ୍ଷର ସଦୃଶ ଶିଳା ହେବେ।

Verse 36

एवमुत्सृष्टशापाया गिरिपुत्र्यास्त्वनंतरम् । निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः

ଏଭଳି ଗିରିପୁତ୍ରୀ ଶାପ ଛାଡ଼ିବା ସହସହି, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ମହାବଳୀ ସିଂହରୂପ କ୍ରୋଧ ବାହାରିଲା।

Verse 37

पश्चात्तापं समश्रित्य तया देव्या विसर्जितः । स तु सिंहः करालास्यो महाकेसरकंधरः

ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଦେବୀ ତାହାକୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ; ସେ ସିଂହ ଭୟଙ୍କର ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଓ କଣ୍ଠେ ମହାକେଶରଧାରୀ ଥିଲା।

Verse 38

प्रोद्धूतबललांगूलदंष्ट्रोत्कट गुहामुखः । व्यावृतास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः

ତାହାର ପ୍ରବଳ ପୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା; ତାହାର ଜହ୍ନ-ଦାନ୍ତ ଗୁହାମୁଖ ପରି ଭୟଙ୍କର; ମୁଖ ବିସ୍ତୃତ ଖୋଲା, ଜିଭ ଲଲଲାଉଥିଲା, ଉଦର କ୍ଷୀଣ—ଶିକାର ପାଇଁ ସଦା ଭୁକ୍ତା।

Verse 39

तस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा । ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः

ସେତେବେଳେ ସତୀ ଦେବୀ ତାହାର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି ଭଗବାନ ଚତୁରାନନ (ବ୍ରହ୍ମା) …

Verse 40

आजगामाश्रमपंद संपदामाश्रयं ततः । आगम्योवाच तां ब्रह्मा गिरिजां मृष्टया गिरा

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମୃଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ସେଇ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ଆସି ଗିରିଜାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ସୁନିର୍ବାଚିତ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 41

किं देवी प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते । तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरुगौरवगर्भितम्

“ଦେବୀ, ତୁମେ କ’ଣ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କ’ଣ ଅଲଭ୍ୟ? ମୁଁ ସେହିଟି ତୁମକୁ ଦେବି।” ଏହା ଶୁଣି ଗିରିଜା ଗୁରୁଗମ୍ଭୀର ଗୌରବଭରା ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 42

तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया । स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः

“ଦୁଷ୍କର ଓ କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇଲି। ତଥାପି ଭବ (ଶିବ) ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ‘ଶ୍ୟାମଳବର୍ଣ୍ଣା’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।”

Verse 43

स्यामहं कांचनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता । भर्तुर्भूतपतेरंगे ह्येकतो निर्विशंकिता

“ମୁଁ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାଞ୍ଚନସଦୃଶ କାନ୍ତିଧାରିଣୀ ଓ ପ୍ରିୟତାରେ ଯୁକ୍ତ; ତଥାପି ଭୂତପତି ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମାତ୍ର ରହୁଛି, ତେଣୁ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ।”

Verse 44

तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जलजासनः । एवं भवतु भूयस्त्वं भर्तुर्देहार्धधारिणी

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଏମିତି ହେଉ; ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦେହର ଅର୍ଧଭାଗଧାରିଣୀ ହେଉ।”

Verse 45

ततस्तस्याः शरीरात्तु स्त्री सुनीलांबुजत्विषा । निर्गता साभवद्भीमा घंटाहस्ता त्रिलोचना

ତାପରେ ତାହାର ଶରୀରରୁ ଗାଢ଼ ନୀଳ ପଦ୍ମସଦୃଶ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ନିର୍ଗତ ହେଲା; ସେ ଭୀମା, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଏବଂ ହାତରେ ଘଣ୍ଟା ଧରିଥିଲା।

Verse 46

नानाभरणपूर्णांगी पीतकौशेयवासिनी । तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषम्

ନାନା ଆଭରଣରେ ଶୋଭିତାଙ୍ଗୀ, ପୀତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ସେହି ନୀଳପଦ୍ମକାନ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 47

अस्माद्भूधरजा रदेहसंपर्कात्त्वं ममाज्ञया । संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुराकृतिः

“ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ପର୍ବତଜ ଦେହସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏଠାରେ ସଂପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ; ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟତା ପାଇଲ—ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଏକାଂଶ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ।”

Verse 48

य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने । स तेस्तु वाहनो देवी केतौ चास्तु महाबलः

“ହେ ବରାନନେ, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଯେ ଏହି ସିଂହ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି, ସେଇ ତୁମର ବାହନ ହେଉ, ହେ ଦେବୀ; ଏହି ମହାବଳୀ ତୁମର କେତୁ (ଧ୍ୱଜଚିହ୍ନ) ମଧ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 49

गच्छ विंध्याचले तत्र सुरकार्यं करिष्यति । अत्र शुंभनिशुंभौ च हत्वा तारकसैन्यपौ

ହେ ଦେବୀ, ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ତୁମେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବ। ଏଠାରେ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ—ତାରକସେନାର ସେନାପତି—ଙ୍କୁ ବଧ କରି…

Verse 50

पांचालोनाम यक्षोऽयं यक्षलक्षपदानुगः । दत्तस्ते किंकरो देवी महामायाशतैर्युतः

‘ପାଞ୍ଚାଳ’ ନାମକ ଏହି ଯକ୍ଷ, ଲକ୍ଷ ଯକ୍ଷଙ୍କ ଅନୁଚରସହ; ହେ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ଦାସରୂପେ ଅର୍ପିତ—ମହାମାୟାର ଶତଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 51

इत्युक्ता कौशिकी देवी ततेत्याह पितामहम् । निर्गतायां च कौशिक्यां जाता स्वैराश्रिता गुणैः

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ କୌଶିକୀ ଦେବୀ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” କୌଶିକୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରୀ ଓ ନିଜ ଗୁଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 52

सर्वैः पूर्वभवोपात्तैस्तदा स्वयमुपस्तितैः । उमापि प्राप्तसंकल्पा पश्चात्तापपरायणा

ତେବେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଉପାର୍ଜିତ ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଉମା ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 53

मुहुः स्वं परिनिंदंती जगाम गिरिशांतिकम् । संप्रयांतीं च तां द्वारी अपवार्य समाहितः

ବାରମ୍ବାର ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ସେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସଚେତନ ଦ୍ୱାରପାଳ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲା।

Verse 54

रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः । तामुवाच च कोपेन तिष्ठ तिष्ठ क्व यासि च

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେତ୍ରଲତା ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀରକ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କ୍ରୋଧରେ କହିଲା—“ଥାମ, ଥାମ! ତୁମେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?”

Verse 55

प्रयोजनं न तेऽस्तीह गच्छ यावन्न भर्त्स्यसे । देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वंचयितुं त्विह

“ତୁମର ଏଠାରେ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ; ଭର୍ତ୍ସନା ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଯାଅ। ଏଠାରେ ଦେବୀର ରୂପ ଧରିଥିବା ଦୈତ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଠକାଇବାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 56

प्रविष्टो न च दृष्टोऽसौ स च देवेन घातितः । घातिते चाहमाक्षिप्तो नीलकण्ठेन धीमता

“ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, କିନ୍ତୁ ଦେଖା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ପରେ ଦେବ ତାକୁ ଘାତ କଲେ। ସେ ଘାତିତ ହେବା ପରେ ଧୀମାନ ନୀଳକଣ୍ଠ ମୋତେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।”

Verse 57

कापि स्त्री नापि मोक्तव्या त्वया पुत्रेति सादरम् । तस्मात्त्वमत्र द्वारिस्था वर्षपूगान्यनेकशः

“‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି ସାଦରେ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଭିତରକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ବର୍ଷସମୂହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବ।”

Verse 58

भविष्यसि न चाप्यत्र प्रवेशं लप्स्यसे व्रज । एका मे प्रविशेदत्र माता या स्नेहवत्सला

“ଏମିତିହି ହେବ; ଏଠାରେ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ ଦେବ ନାହିଁ—ଯାଅ। ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ କେବଳ ଜଣେ—ସ୍ନେହବତ୍ସଳା ମୋର ମାତା।”

Verse 59

नगाधिराजतनया पार्वती रुद्रवल्लभा । इत्युक्ता तु ततो देवी चिंतयामास चेतसा

“ନଗାଧିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା” ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 60

न सा नारी तु दैत्योऽसौ वायोर्नैवावबासत । वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया

ସେ ନାରୀ ନୁହେଁ—ସେ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲା; ଏ କଥା ବାୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। କ୍ରୋଧାବେଶରେ ମୁଁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ହିଁ ବୀରକକୁ ଶାପ ଦେଲି।

Verse 61

अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः । क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थिरां श्रियम्

କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ମୂଢମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରି ବସନ୍ତି। କ୍ରୋଧରେ କୀର୍ତ୍ତି ନଶେ; କ୍ରୋଧ ସ୍ଥିର ଶ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ହରିନେଇଥାଏ।

Verse 62

अपरिच्छिन्नसर्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् । विपरीतार्थबोद्धॄणां सुलभा विपदो यतः

ହେ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ବିଷୟର ସତ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନ ବୁଝି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଦେଲି। କାରଣ ଯେମାନେ ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବିପଦ ସହଜରେ ଆସେ।

Verse 63

संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा । अधो लज्जाविकारेण वदनेनांबुजत्विषा

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ଶୈଳଜା ବୀରକଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି କଥା କହିଲେ—ଲଜ୍ଜାଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତାଙ୍କ ପଦ୍ମଦ୍ୟୁତିମୟ ମୁଖ ନିମ୍ନକୁ ନତ ଥିଲା।

Verse 64

अहं वीरक ते माता मा तेऽस्तु मनसो भ्रमः । शंकरस्यास्मि दयिता सुता तु हिमभूभृतः

ହେ ବୀରକ, ମୁଁ ତୋର ମାତା; ମନରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ରଖନି। ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଏବଂ ହିମଭୂଭୃତ୍‌ (ହିମାଳୟ)ଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 65

मम गात्रस्थितिभ्रांत्या मा शंकां पुत्र भावय । तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मयोनिना

ହେ ପୁତ୍ର, ମୋ ଦେହସ୍ଥିତିଜନିତ ଭ୍ରମରୁ କୌଣସି ଶଙ୍କା କରନି। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଦ୍ମଯୋନି (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ ଏହି ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 66

मया शप्तोऽस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते । ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्तिते

ଦୈତ୍ୟ ରଚିତ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତର ସତ୍ୟ ନ ଜାଣି ମୁଁ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲି। କିନ୍ତୁ ନାରୀ-ପ୍ରବେଶର କଥା ଜାଣିବା ପରେ, ଶଙ୍କର ଗୁପ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 67

न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते । मानुष्यां तु शिलायां त्वं शिलादात्संभविष्यसि

ଏହି ଶାପ ନିବାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ; ତଥାପି ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି—ତୁ ଶିଳାରୁ ମାନବ ରୂପେ, ଶିଳାଦ (ଶିଳାଦା) ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେବୁ।

Verse 68

पुण्ये चाप्यर्बुदारण्ये स्वर्गमोक्षप्रदे नृणाम् । अचलेश्वरलिंगं तु वर्तते यत्र वीरक

ହେ ବୀରକ, ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ବୁଦାରଣ୍ୟରେ—ଯାହା ନରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ସେଠାରେ ଅଚଲେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 69

वाराणस्यां विश्वनाथसमं तत्फलदं नृणाम् । प्रभासस्य च यात्राभिर्दशभिर्यत्फलं नृणाम्

ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ଫଳ ବାରାଣସୀରେ ବିଶ୍ୱନାଥ-ପୂଜା ସମାନ; ଏବଂ ପ୍ରଭାସକୁ ଦଶ ଯାତ୍ରାରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏହାରୁ ମିଳେ।

Verse 70

तदेकयात्रया प्रोक्तमर्बुदस्य महागिरेः । यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या देहधातून्विहाय च

ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମହାଗିରି ଅର୍ବୁଦର ଏକମାତ୍ର ଯାତ୍ରାରୁ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତପ କରି ପରେ ଦେହଧାତୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

Verse 71

संसारी न पुनर्भूयान्महेश्वरवचो यथा । अर्बुदो यदि लभ्येत सेवितुं जन्मदुःखितैः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ, ଯେପରି କେହି ପୁନର୍ବାର ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣକାରୀ ନ ହେଉ—ଯଦି ଜନ୍ମଜନ୍ମର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତମାନେ ଅର୍ବୁଦକୁ ପାଇ ସେବା-ଆରାଧନା କରିପାରନ୍ତେ।

Verse 72

वाराणसीं च केदारं किं स्मरंति वृथैव ते । तत्राराध्य भवं देवं भवान्नन्दीति नामभृत्

ସେମାନେ ବୃଥା ବାରାଣସୀ ଓ କେଦାରକୁ କାହିଁକି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେଠାରେ ଭବଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେ ‘ଭବାନ୍ନନ୍ଦୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 73

शीघ्रमेष्यसि चात्रैव प्रतीहारत्वमाप्स्यसि । एवमुक्ते हृष्टरोमा वीरकः प्रणिपत्य ताम्

“ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବ; ଏଠାରେ ହିଁ ପ୍ରତୀହାର (ଦ୍ୱାରପାଳ) ପଦ ପାଇବ।” ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ବୀରକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 74

संस्तूय विविधैर्वाक्यैर्मातरं समभाषत । धन्योऽहं देवि यो लप्स्ये मानुष्यमतिदुर्लभम्

ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବାକ୍ୟରେ ମାତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲା— “ହେ ଦେବି! ମୁଁ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଅତିଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ମୋତେ ଲଭିବ।”

Verse 75

शापोऽनुग्रहरूपोऽयं विशेषादर्बुदाचले । समीपे यस्य पुण्योऽस्ति महीसागरसंगमः

ଏହି ‘ଶାପ’ ପ୍ରକୃତରେ ଅନୁଗ୍ରହରୂପ—ବିଶେଷକରି ଅର୍ବୁଦାଚଳରେ; ଯାହାର ସମୀପରେ ଭୂମି ଓ ସାଗରର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ ଅଛି।

Verse 76

ऊधः पृथिव्या देशोऽयं यो गिरेश्चार्णवांतरे । तत्र गत्वा महत्पुण्यमवाप्य भवभक्तितः

ଏହି ଦେଶ ପୃଥିବୀର ‘ଉଧ’ ପରି, ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭବ (ଶିବ) ଭକ୍ତିରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 77

पुनरेष्यामि भो मातरित्युक्त्वाभूच्छिलासुतः । देवी च प्रविवेशाथ भवनं शशिमौलिनः

“ହେ ମାତା, ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି” ବୋଲି କହି ଶିଳାସୁତ (ଗଣେଶ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ପରେ ଦେବୀ ଶଶିମୌଳି (ଶିବ)ଙ୍କ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 78

इत्यार्बुदाख्यानम् । ततो दृष्ट्वा च तां प्राह धिग्नार्य इति त्र्यंबकः

ଏହିପରି ଅର୍ବୁଦ-ଆଖ୍ୟାନ ସମାପ୍ତ। ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) କହିଲେ— “ଧିକ୍, ନାରୀ!”

Verse 79

सा च प्रण्म्य तं प्राह सत्यमेतन्न मिथ्यया । जडः प्रकृतिभागोयं नार्यश्चार्हंति निन्दनाम्

ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—ଏହା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହି ଜଡତା ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; ନାରୀମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 80

पुरुषाणां प्रसादेन मुच्यंते भवसागरात् । ततः प्रहृष्टस्तामाह हरो योग्याऽधुना शुभे

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ଭବସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହର କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ, ଏବେ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 81

पुत्रं दास्यामि येन त्वं ख्यातिमाप्स्यसि शोभने । ततो रेम हि देव्या स नानाश्चर्यालयो हरः

ହେ ଶୋଭନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଦେବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ। ତାପରେ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଆଳୟ ହର ଦେବୀ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 82

ततो वर्षसहस्रेषु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं नोदयामासुर्ज्ञातुं शंकरचेष्टितम्

ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ, ଉତ୍ସୁକ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର ଦେବମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ରହସ୍ୟମୟ ଚେଷ୍ଟିତ ଜାଣିବାକୁ ଜ୍ୱଳନ (ଅଗ୍ନି)କୁ ଆଗେଇ ଦେଲେ।

Verse 83

द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः । पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्

ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ପ୍ରତିହାରକୁ ଠକି ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ପାରାବତର ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରଙ୍କ ଅନ୍ତଃସନ୍ନିଧିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 84

ददृशे तं च देवेशो विनतां प्रेक्ष्य पार्वतीम् । ततस्तां ज्वलनं प्राह नैतद्योग्यं त्वया कृतम्

ଦେବେଶ୍ୱର ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ; ବିନତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଜ୍ୱଲନ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କରିଥିବା ଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 85

यदिदं भुक्षुतं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् । गृहाण त्वं सुदुर्बुद्धे नो वा धक्ष्यामि त्वां रुषा

“ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ତୁମେ ମୋର ଅନୁତ୍ତମ ତେଜ ଭକ୍ଷଣ କରିଛ; ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ତାହା ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କର—ନଚେତ୍ କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦହିଦେବି।”

Verse 86

भीतस्ततोऽसौ जग्राह सर्वदेवमुखं च सः । तेन ते वह्निसहिता विह्वलाश्च सुराः कृताः

ତେବେ ଭୀତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ଧରିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିସହିତ ସୁରମାନେ ବିହ୍ୱଳ ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।

Verse 87

विपाट्य जठराण्येषां वीर्यं माहेश्वरं ततः । निष्क्रांतं तत्सरो जातं पारदं शतयोजनम्

ସେମାନଙ୍କ ଜଠର ଫାଡ଼ି ମାହେଶ୍ୱର ବୀର୍ୟ ବାହାରିଲା; ତାହାରୁ ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ପାରଦର ସରୋବର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 88

वह्निश्च व्याकुलीभूतो गंगायां मुमुचे सकृत् । दह्यमाना च सा देवी तरंगैर्वहिरुत्सृजत्

ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ତାହାକୁ ଏକବାର ଗଙ୍ଗାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ଦହିତ ହେଉଥିବା ସେ ଦେବୀ ନିଜ ତରଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ବାହାରକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 89

जातस्त्रिभुवनक्यातस्तेन च श्वेतपर्वतः । एतस्मिन्नंतरे वह्निराहूतश्च हिमालये

ତାହାରୁ ତ୍ରିଭୁବନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହିମାଳୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା।

Verse 90

सप्तर्षिभिर्वह्निहोमं कुर्वद्भिर्मंत्रवीर्यतः । आगत्य तत्र जग्राह वह्निर्भागं च तं हुतम्

ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ସମର୍ଥ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ସେଠାକୁ ଆସି ସେହି ଆହୁତିର ନିଜ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 91

गतेऽह्न्यत्वस्मिंश्च तत्रस्थः पत्नी स्तेषामपश्यत । सुवर्णकदलीस्तंभनिभास्ताश्चंद्रलेखया

ସେହି ଦିନ ଗତ ହେଲାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ (ତାଙ୍କୁ) ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଦଳୀସ୍ତମ୍ଭ ସଦୃଶ, ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାରେ ଅଙ୍କିତ ଭଳି ଦେଖିଲେ।

Verse 92

पश्यमानः प्रफुल्लाक्षो वह्निः कामवशं गतः । स भूयश्चिंतयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्

ଦେଖୁଦେଖୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ଅଗ୍ନି କାମବଶ ହେଲେ। ପରେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ଏଭଳି କ୍ଷୁଭିତ ହେବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।”

Verse 93

साध्वीः पत्नीर्द्विजेंद्राणामकामाः कामयाम्यहम् । पापमेतत्कर्म चोग्रं नश्यामि तृमवत्स्फुटम्

“ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସାଧ୍ୱୀ ପତ୍ନୀମାନେ ମୋତେ କାମନା କରୁନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କାମନା କରୁଛି। ଏହା ପାପମୟ ଓ ଉଗ୍ର କର୍ମ; ମୁଁ ତୃଣ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯିବି।”

Verse 94

कृत्वैतन्नश्यते कीर्तिर्यावदाचंद्रतारकम् । एवं संचिंत्य बहुधा गत्वा चैव वनांतरम्

“ମୁଁ ଏହା କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ଯାଏଁ ଟିକିବା ମୋର ସୁକୀର୍ତ୍ତି ନଶିଯିବ।” ଏଭଳି ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଅରଣ୍ୟର ଗହନ ଭିତରକୁ ଗଲା।

Verse 95

संयन्तुं नाभवच्छक्त उपायैर्बहुभिर्मनः । ततः स कामसंतप्तो मूर्छितः समपद्यत

ବହୁ ଉପାୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ କାମତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲା।

Verse 96

ततः स्वाहा च भार्यास्य बुबुधे तद्विचेष्टितम् । ज्ञात्वा च चिंतयामास प्रहृष्टा मनसि स्वयम्

ତାପରେ ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱାହା ତାହାର ସେହି ଆଚରଣ ବୁଝିଲା। ଜାଣି ସେ ମନମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ହର୍ଷ ପାଇ ଚିନ୍ତା କରିଲା।

Verse 97

स्वां भार्यामथ मां त्यक्त्वा बहुवासादवज्ञया । भार्याः कामयते नूनं सप्तर्षीणां महात्मनाम्

ଦୀର୍ଘ ସହବାସରୁ ଜନିତ ଅବଜ୍ଞାରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା—ମୋତେ—ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାତ୍ମା ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ କାମନା କରୁଛି।

Verse 98

तदासां रूपमाश्रित्य रमिष्ये तेन चाप्यहम् । ततस्त्वंगिरसो भार्या शिवानामेति शोभना

ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବି। ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଶିବା ନାମ୍ନୀ—ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 99

तस्या रूपं समाधाय पावकं प्राप्य साब्रवीत् । मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि

ତାହାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱାହା ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲା— “ହେ ଅଗ୍ନେ! ମୁଁ କାମତାପରେ ଦଗ୍ଧ; ତୁମେ ମୋତେ କାମନା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 100

न चेत्करिष्यसे देव मृतां मामुपधारय । अहमंगिरसो भार्या शिवानाम हुताशन

“ଯଦି ତୁମେ ଏହା କରିବ ନାହିଁ, ହେ ଦେବ, ତେବେ ମୋତେ ମୃତା ବୋଲି ଧାରଣ କର। ମୁଁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ‘ଶିବା’ ନାମରେ, ହେ ହୁତାଶନ!”

Verse 101

सर्वाभिः सहिता प्राप्ता ताश्च यास्यंत्यनुक्रमात् । अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं त्वच्चित्ताश्च वयं तथा

“ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ଆସିବେ। ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ତୁମ ପ୍ରତି ନିବିଷ୍ଟ।”

Verse 102

ततः स कामसंतप्तः संबभूव तया सह । प्रीते प्रीता च सा देवी निर्जगाम वनांतरात्

ତାପରେ ସେ କାମତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ତାହା ସହିତ ସଙ୍ଗମ କଲା। ସେ ତୃପ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେଇ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବନାନ୍ତରରୁ ବାହାରି ଆସିଲା।

Verse 103

चिंतयंती ममेदं चेद्रूपं द्रक्ष्यंति कानने । ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यंति पावकात्

ସେ ଚିନ୍ତା କଲା— “ଯଦି ବନରେ ସେମାନେ ମୋର ଏହି ରୂପ ଦେଖିଦେବେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଉପରେ ଅନୃତଦୋଷ ଲାଗିଲା ବୋଲି କହିବେ।”

Verse 104

तस्मादेतद्रक्षमाणा गरुडी संभवाम्यहम् । सुपर्णा सा ततो भूत्वा ददृशे श्वेतपर्वतम्

ଏହିକାରଣେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଗରୁଡୀ ହେବି। ପରେ ସେ ସୁପର୍ଣ୍ଣା ହୋଇ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 105

शरस्तंबैः सुसंपृक्तं रक्षोभिश्च पिशाचकैः । सा तत्र सहसा गत्वा शैलपूष्ठं सुदुर्गमम्

ସେ ସ୍ଥାନ ଶରସ୍ତମ୍ବରେ ଘନ ଥିଲା ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଭରିଥିଲେ। ସେ ହଠାତ୍ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ଶୈଳପୃଷ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 106

प्राक्षिपत्कांचने कुंडे शुक्रं तद्धारणेऽक्षमा । शिष्टानामपि देवीनां सप्तर्षीणां महात्मनाम्

ତାହା ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ସେ ସେଇ ଶୁକ୍ରକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା—ଯାହା ଧାରଣ କରିବା ଶିଷ୍ଟ ଦେବୀମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ପାରନ୍ତି।

Verse 107

पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् । दिव्यं रूपमरूंधत्याः कर्तुं न शकितं तया

ପତ୍ନୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ କାମନାରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)କୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କଲା; କିନ୍ତୁ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ତିଆରି କରିବାକୁ ସେ ସମର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 108

तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तुः शुश्रूषणेन च । षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्निरेतः कुरुद्वह

ତାହାର ତପଃପ୍ରଭାବ ଓ ପତି-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ, ହେ କୁରୁଦ୍ୱହ, ଅଗ୍ନିର ସେଇ ବୀଜ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଛଅଥର ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା।

Verse 109

कुंडेऽस्मिंश्चैत्रबहुले प्रतिपद्येव स्वाहया । ततश्च पावको दुःखाच्छुशोच च मुमोह च

ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦା ଦିନ ସ୍ୱାହା ଦ୍ୱାରା (ଆହୁତି) ପତିତ ହେଲା। ତାପରେ ପାବକ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ଶୋକ କଲା ଓ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା।

Verse 110

आः पापं कृतमित्येव देहन्यासेऽकरोन्मतिम् । ततस्तं खेचरी वाणी प्राह मा मरणं कुरु

“ହାୟ, ମୁଁ ପାପ କରିଛି!” ଏଭଳି ଭାବି ସେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା। ତେବେ ଆକାଶଚାରୀ ଦିବ୍ୟବାଣୀ କହିଲା—“ମରଣ କରନି।”

Verse 111

भाव्यमेतच्च भाव्यर्थात्को हि पावक मुच्यते । भाव्यर्थेनापि यत्ते च परदारोप सेवनम्

“ଏହା ଭାଗ୍ୟନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଯାହା ହେବାକୁ ଥାଏ, ତାହାରୁ, ହେ ପାବକ, କିଏ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ? ତଥାପି ପରଦାରାସେବନ ତୋର ଦୋଷ।”

Verse 112

कृतं तच्चेतसा तेन त्वामजीर्णं प्रवेक्ष्यति । श्वेतकेतोर्महायज्ञे घृतधाराभितर्पितम्

ସେ ମନରେ ସେହି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଥିବାବେଳେ ସେ ତୁମ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ—ତୁମେ, ଯେ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଘୃତଧାରାଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲ।

Verse 113

शोकं च त्यज नैतास्ताः स्वाहै वेयं तव प्रिया । श्वेतपर्वतकुंडस्थं पुत्रं त्वं द्रष्टुमर्हसि । ततो वह्निस्तत्र गत्वा ददृशे तनयं प्रभुम्

“ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର; ଏମାନେ ତୋର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ—ଏହିଁ ସ୍ୱାହା, ତୋର ପ୍ରିୟା। ଶ୍ୱେତପର୍ବତର କୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ତୋର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର।” ତାପରେ ବହ୍ନି ସେଠାକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁସ୍ୱରୂପ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 114

अर्जुन उवाच । कस्मात्स्वाहा करोद्रूपं षण्णां तासां महामुने

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ, ସ୍ୱାହା କେଉଁ କାରଣରୁ ସେଇ ଛଅ ପତ୍ନୀଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ?

Verse 115

यत्ता भर्तृपराः साध्व्यस्तपस्विन्योग्निसंनिभाः । न बिभेति च किं ताभ्यः षड्भ्यः स्वाहाऽपराधिनी । भर्तृभक्त्या जगद्दग्धुं यतः शक्ताश्च ता मुने

ସେମାନେ ପତିପରାୟଣ ସାଧ୍ୱୀ ତପସ୍ୱିନୀ, ଅଗ୍ନିସମ ତେଜସ୍ୱିନୀ। ହେ ମୁନେ, ପତିଭକ୍ତିରେ ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ସେଇ ଛଅଜଣଙ୍କୁ ଅପରାଧିନୀ ସ୍ୱାହା କାହିଁକି ଭୟ କଲେ ନାହିଁ?

Verse 116

नारद उवाच । सत्यमेतत्कुरुश्रेष्ठ श्रृणु तच्चापि कारणम् । येन तासां कृतं रूपं न वा शापं ददुश्च ताः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସତ୍ୟ। ସ୍ୱାହା କେମିତି ସେମାନଙ୍କ ରୂପ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ—ସେ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 117

यत्र तद्वह्निना क्षिप्तं रुद्रतेजः सकृत्पुरा । गंगायां तत्र सस्नुस्ताः षटत्न्योऽज्ञनाभावतः

ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବେ ଏକଥର ରୁଦ୍ରତେଜ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସେଇ ଛଅ ପତ୍ନୀ ଅଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 118

ततस्ता विह्वलीभूतास्तेजसा तेन मोहिताः । लज्जया च स्वभर्तॄणां गंगातीरस्थिता रहः

ତାପରେ ସେଇ ତେଜରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଲଜ୍ଜାରୁ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ରହିଲେ।

Verse 119

एतदंतमालोक्य चिकीर्षंती मनीषितम् । स्वाहा शरीरमाविश्यतासां तेजो जहार तत्

ଏହି ଅବସ୍ଥାର ଅନ୍ତ ଦେଖି ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ୱାହା ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ହରଣ କଲା।

Verse 120

चिक्रीड वह्निजायापि यथा ते कथितं मया

ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାହା ମଧ୍ୟ କ୍ରୀଡା କଲା—ମୁଁ ଯେପରି କହିଥିଲି ସେପରି।

Verse 121

उपकारमिमं ताभिः स्मरंतीभिश्च भारत । न शप्ता सा यतः शापो न देयश्चोपकारिणि

ହେ ଭାରତ! ସେହି ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନେ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 122

ततः सप्तर्षयो ज्ञात्वा ज्ञानेनासुचितां गताः । तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुंधतीम्

ତାପରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସତ୍ୟ ଜାଣି ନିଜେମାନେ ଅଶୁଚିତାରେ ପତିତ ବୋଲି ବୁଝିଲେ; ଏବଂ ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଛଅ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 123

विश्वामित्रस्तु भगवान्कुमारं शरणं गतः । स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस्य चापि सः

କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁମାରଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ମହାସେନ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତବ ରଚନା କଲେ।

Verse 124

अष्टोत्तरशतं नाम्नां श्रृणु त्वं तानि फाल्गुन । जपेन येषां पापानि यांति ज्ञानमवाप्नुयात्

ହେ ଫାଲ୍ଗୁଣ, ସେଇ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ଶତ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ; ଯାହାଙ୍କ ଜପରେ ପାପ ନଶି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 125

त्वं ब्रह्मवादी त्वं ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदेवश्च ब्रह्मदो ब्रह्मसंग्रहः

ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ, ଆପଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣବତ୍ସଳ। ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମର ପାଳକ, ବ୍ରହ୍ମଦେବ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାଦାତା ଓ ବ୍ରହ୍ମର ସଂଗ୍ରହ-ଆଶ୍ରୟ।

Verse 126

त्वं परं परमं तेजो मंगलानां च मंगलम् । अप्रमेयगुणश्चैव मंत्राणां मंत्रगो भवान्

ଆପଣ ପରମ, ପରମୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜ; ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ। ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ଅପ୍ରମେୟ, ଏବଂ ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ସାରସ୍ୱରୂପ।

Verse 127

त्वं सावित्रीमयो देव सर्वत्रैवापराजितः । मंत्र शर्वात्मको देवः षडक्षरवतां वरः

ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ)ମୟ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଅପରାଜିତ। ହେ ଦେବ, ଆପଣ ମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ, ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଷଡକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 128

माली मौली पताकी च जटी मुंडी शिखंड्यपि । कुण्डली लांगली बालः कुमारः प्रवरो वरः

ଆପଣ ମାଳାଧାରୀ, ମୌଳିଧାରୀ ଓ ପତାକାଧାରୀ; ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତଶିର ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ମଧ୍ୟ। ଆପଣ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀ, ଦିବ୍ୟ ବାଳ—କୁମାର—ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ବର।

Verse 129

गवांपुत्रः सुरारिघ्नः संभवो भवभावनः । पिनाकी शत्रुहा श्वेतो गूढः स्कन्दः कराग्रणीः

ତୁମେ ଗବାଂପୁତ୍ର, ଦେବଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସ୍ୱୟଂସମ୍ଭବ ଓ ଭବଭାବନ। ତୁମେ ପିନାକଧାରୀ, ଶତ୍ରୁହନ୍ତା, ଶ୍ୱେତ, ଗୂଢ; ସ୍କନ୍ଦ, କର୍ମର ଅଗ୍ରଣୀ।

Verse 130

द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः । नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः

ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମା; ତୁମେ ଭୂର୍ ଓ ଭୁବଃ; ତୁମେ ଭାବୀ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ସ୍ୱରୂପ। ତୁମେ ଭୁବଃପୁତ୍ର, ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ନାଗରାଜ, ସୁଧର୍ମସ୍ୱଭାବ, ନାକପୃଷ୍ଠସ୍ଥ, ସନାତନ।

Verse 131

त्वं भर्ता सर्वभूतात्मा त्वं त्राता त्वं सुखावहः । शरदक्षः शिखी जेता षड्वक्त्रो भयनाशनः

ତୁମେ ଭର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଭୂତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା; ତୁମେ ତ୍ରାତା, ସୁଖଦାତା। ତୁମେ ଶରଦ୍‌ସମ ନିର୍ମଳଦୃଷ୍ଟି, ଶିଖୀ (ମୟୂରଧ୍ୱଜ), ଜେତା; ଷଡ୍‌ବକ୍ତ୍ର, ଭୟନାଶକ।

Verse 132

हेमगर्भो महागर्भो जयश्च विजयेश्वरः । त्वं कर्ता त्वं विधाता च नित्यो नित्यारिमर्दनः

ତୁମେ ହେମଗର୍ଭ, ମହାଗର୍ଭ; ଜୟ ଓ ବିଜୟେଶ୍ୱର। ତୁମେ କର୍ତ୍ତା ଓ ବିଧାତା; ତୁମେ ନିତ୍ୟ, ନିତ୍ୟାରିମର୍ଦ୍ଦନ।

Verse 133

महासेनो महातेज वीरसेनश्च भूपतिः । सिद्धासनः सुराध्यक्षो भीमसेनो निरामयः

ତୁମେ ମହାସେନ, ମହାତେଜ, ବୀରସେନ ଓ ଭୂପତି। ତୁମେ ସିଦ୍ଧାସନ, ସୁରାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଭୀମସେନ ଏବଂ ନିରାମୟ—ରୋଗଶୋକହର।

Verse 134

शौरिर्यदुर्महातेजा वीर्यवान्सत्यविक्रमः । तेजोगर्भोऽसुररिपुः सुरमूर्तिः सुरोर्ज्जितः

ତୁମେ ଶୌରି ଓ ଯଦୁ—ମହାତେଜସ୍ବୀ, ବୀର୍ୟବାନ, ସତ୍ୟବିକ୍ରମୀ। ତୁମେ ତେଜୋଗର୍ଭ, ଅସୁରରିପୁ, ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଦେବଶକ୍ତିରେ ଉର୍ଜ୍ଜିତ।

Verse 135

कृतज्ञो वरदः सत्यः शरण्यः साधुवत्सलः । सुव्रतः सूर्यसंकाशो वह्निगर्भः कणो भुवः

ତୁମେ କୃତଜ୍ଞ, ବରଦାତା, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସାଧୁବତ୍ସଳ। ତୁମେ ସୁବ୍ରତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ, ବହ୍ନିଗର୍ଭ ଏବଂ ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣରୂପ।

Verse 136

पिप्पली शीघ्रगो रौद्री गांगेयो रिपुदारणः । कार्त्तिकेयः प्रभुः क्षंता नीलदंष्ट्रो महामनाः

ତୁମେ ପିପ୍ପଲୀ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ, ରୌଦ୍ରତେଜସ୍ବୀ, ଗାଙ୍ଗେୟ ଓ ରିପୁଦାରଣ। ତୁମେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପ୍ରଭୁ—କ୍ଷମାଶୀଳ, ନୀଳଦଂଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ମହାମନା।

Verse 137

निग्रहो निग्रहाणां च नेता त्वं सुरनंदनः । प्रग्रहः परमानंदः क्रोधघ्नस्तार उच्छ्रितः

ତୁମେ ନିଗ୍ରହସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ନିଗ୍ରହକାରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତା; ତୁମେ ନେତା, ହେ ସୁରନନ୍ଦନ। ତୁମେ ପ୍ରଗ୍ରହ, ପରମାନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧଘ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ଥ ତାରକରୂପ ତ୍ରାତା।

Verse 138

कुक्कुटी बहुली दिव्यः कामदो भूरिवर्धनः । अमोघोऽमृतदो ह्यग्निः शत्रुघ्नः सर्वमोदनः

ତୁମେ କୁକ୍କୁଟୀ ଓ ବହୁଲୀ; ଦିବ୍ୟସ୍ୱରୂପ, କାମଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିବର୍ଧକ। ତୁମେ ଅମୋଘ, ଅମୃତପ୍ରଦ, ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏବଂ ସର୍ବମୋଦନ।

Verse 139

अव्ययो ह्यमरः श्रीमानुन्नतो ह्यग्निसंभवः । पिशाचराजः सूर्याभः शिवात्मा शिवनंदनः

ତୁମେ ଅବ୍ୟୟ, ଅମର ଓ ଶ୍ରୀମାନ; ଉନ୍ନତ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସମ୍ଭବ। ତୁମେ ପିଶାଚମାନଙ୍କର ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ, ଶିବାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦନ।

Verse 140

अपारपारो दुर्ज्ञेयः सर्वभूतहिते रतः । अग्राह्यः कारणं कर्ता परमेष्ठी परं पदम्

ତୁମର ନ ପାର ଅଛି ନ ଅପାର—ତୁମେ ଅନନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ; ସର୍ବଭୂତହିତରେ ସଦା ରତ। ତୁମେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ; ତୁମେଇ କାରଣ ଓ କର୍ତ୍ତା, ପରମେଷ୍ଠୀ ଏବଂ ପରମ ପଦ।

Verse 141

अचिंत्यः सर्वभूतात्मा सर्वात्मा त्वं सनातनः । एवं स सर्वभूतानां संस्तुतः परमेश्वरः

ତୁମେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ—ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସର୍ବାତ୍ମା, ସନାତନ। ଏହିପରି ସେ ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍ତୁତ।

Verse 142

नाम्नामष्टशतेनायं विश्वामित्रमहर्षिणा । प्रसन्नमूर्तिराहेदं मुनींद्रं व्रियतामिति

ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନ କହିଲେ—“ଏହି ଅଷ୍ଟଶତନାମ ସ୍ତୋତ୍ର ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରଚିଛନ୍ତି; ଏହି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସମ୍ମାନ କରାଯାଉ।”

Verse 143

मम त्वया द्विजश्रेष्ठ स्तुतिरेषा निरूपिता । भविष्यति मनोऽभीष्टप्राप्तये प्राणिनां भुवि

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଏହି ସ୍ତୁତି ତୁମେ ନିରୂପିତ କରିଛ; ଭୂମିରେ ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମନୋଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରାପ୍ତିର ସାଧନ ହେବ।

Verse 144

विवर्धते कुले लक्ष्मीस्तस्य यः प्रपठेदिमम् । न राक्षसाः पिशाचा वा न भूतानि न चापदः

ଯେ ଏହି ସ୍ତବ ପାଠ କରେ, ତାହାର କୁଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ତାକୁ ନ ରାକ୍ଷସ, ନ ପିଶାଚ, ନ ଭୂତ ଓ ନ ଆପଦା ପୀଡ଼ା ଦେଇପାରେ।

Verse 145

विघ्नकारीणि तद्गेहे यत्रैव संस्तुवंति माम् । दुःस्वप्नं च न पश्येत्स बद्धो मुच्यते बंधनात्

ଯେ ଘରେ ମୋର ସ୍ତୁତି ହୁଏ, ସେଠାରେ ବିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବନ୍ଧିତ ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 146

स्तवस्यास्य प्रभावेण दिव्यभावः पुमान्भवेत् । त्वं च मां श्रुतिसंस्कारैः सर्वैः संस्कर्तुमर्हसि

ଏହି ସ୍ତବର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିବ୍ୟଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏବଂ ତୁମେ ଶ୍ରୁତି-ବିହିତ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସଂସ୍କୃତ କରିବାକୁ ଅର୍ହ।

Verse 147

संस्काररहितं जन्म यतश्च पशुवत्स्मृतम् । त्वं च मद्वरदानेन ब्रह्मर्षिश्च भविष्यसि

ସଂସ୍କାରରହିତ ଜନ୍ମ ପଶୁଜନ୍ମ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ ମୋର ବରଦାନରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହେବ।

Verse 148

ततो मुनिस्तस्य चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । पौरोहित्यं तथा भेजे स्कंदस्यैवाज्ञया प्रभुः

ତାପରେ ମୁନି ତାହା ପାଇଁ ଜାତକର୍ମ ଆଦି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କଲେ; ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ପୌରୋହିତ୍ୟ ପଦ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 149

ततस्तं वह्निरभ्यागाद्ददर्श च सुतं गुहम् । षट्छीर्षं द्विगुणश्रोत्रं द्वादशाक्षिभुजक्रमम्

ତେବେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ନିଜ ପୁତ୍ର ଗୁହଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଷଣ୍ମୁଖ, ଦ୍ୱିଗୁଣ କର୍ଣ୍ଣବିଶିଷ୍ଟ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ନୟନ ଓ ଭୁଜାର ସୁଶୋଭିତ କ୍ରମଯୁକ୍ତ।

Verse 150

एकग्रीवं चैककायं कुमारं स व्यलोकयत् । कलिलं प्रथमे चाह्नि द्वितीये व्यक्तितां गतम्

ସେ କୁମାରଙ୍କୁ ଏକ ଗ୍ରୀବା ଓ ଏକ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ କଲିଲରୂପ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 151

दृतीयायां शिशुर्जातश्चतुर्थ्यां पूर्ण एवच । पंचम्यां संस्कृतः सोऽभूत्पावकं चाप्यपश्यत

ତୃତୀୟ ଦିନ ସେ ଶିଶୁରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ତାଙ୍କ ସଂସ୍କାର ହେଲା ଏବଂ ସେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 152

ततस्तं पावकः पार्थ आलिलिंग चुचुंब च । पुत्रेति चोक्त्वा तस्मै स शक्त्यस्त्रम ददात्स्वयम्

ତେବେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କହି ସ୍ୱୟଂ ‘ଶକ୍ତି’ ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 153

स च शक्तिं समादाय नमस्कृत्य च पावकम् । श्वेतश्रृंगं समारूढो मुखैः पश्यन्दिशो दश

ସେ ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପାବକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ପରେ ଶ୍ୱେତଶୃଙ୍ଗରେ ଆରୋହଣ କରି, ନିଜ ମୁଖମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଦିଗକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 154

व्यनदद्भैरवं नादं त्रास यन्सासुरं जगत् । ततः श्वेतगिरेः श्रृंगं रक्षः पद्मदशावृतम्

ସେ ଭୟଙ୍କର ଭୈରବ-ନାଦ କରି ଗର୍ଜିଲା; ଅସୁରସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ତ୍ରସ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଶ୍ୱେତଗିରିର ଶୃଙ୍ଗ ଦେଖିଲା—ଦଶ ପଦ୍ମାକାର ବ୍ୟୂହରେ ଘେରା, ଚାରିଦିଗେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପହରାରେ ଥିଲେ।

Verse 155

बिभेद तरसा शक्त्या शतयोजनविस्तृतम् । तदेकेन प्रहारेण खंडशः पतितं भुवि

ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସେଇ ମହାପିଣ୍ଡକୁ ଭେଦିଦେଲା। ଏକମାତ୍ର ପ୍ରହାରରେ ତାହା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 156

चूर्णीकृता राक्षसास्ते सततं धर्मशत्रवः । ततः प्रव्यथिता भूमिर्व्यशीर्यत समंततः

ଧର୍ମର ସଦା ଶତ୍ରୁ ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧୂଳି ହୋଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିତ ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫାଟିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 157

भीताश्च पर्वताः सर्वे चुक्रुशुः प्रलयाद्यथा । भूतानि तत्र सुभृशं त्राहित्राहीति चोज्जगुः

ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଭୟରେ ପ୍ରଳୟକାଳ ପରି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ‘ତ୍ରାହି! ତ୍ରାହି!’—‘ରକ୍ଷା କର! ରକ୍ଷା କର!’—ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 158

एवं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सह तेऽब्रुवन् । येनैकेन प्रहारेण त्रैलोक्यं व्याकुली कृतम्

ଏହା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସମେତ କହିଲେ—“ଯାହାର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରହାରରେ ତ୍ରିଲୋକ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି।”

Verse 159

स संक्रुद्धः क्षणाद्विश्वं संहरिष्यति वासव । वयं च पालनार्थाय सृष्टा देवेन वेधसा

ହେ ବାସବ! ସେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରିଦେବ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍‌ର ପାଳନ-ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟ।

Verse 160

तच्च त्राणं सदा कार्यं प्राणैः कंठगतैरपि । अस्माकं पश्यतामेवं यदि संक्षोभ्यते जगत्

ଏହେତୁ ସେଇ ତ୍ରାଣକାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। କାରଣ ଆମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଯଦି ଏଭଳି ଜଗତ୍ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ…

Verse 161

धिक्ततो जन्म वीराणां श्लाघ्यं हि मरणं क्षणात् । तदस्माभिः सहैनं त्वं क्षतुमर्हसि वासव

କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଛୁଆ ହେଉଥିବା ବୀରଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; କ୍ଷଣମାତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ବାସବ, ଆମ ସହିତ ତୁମେ ତାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ।

Verse 162

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा देवैः सार्धं तमभ्ययात् । विधित्सुस्तस्य वीर्यं स शक्रस्तूर्णतरं तदा

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ଶକ୍ର ‘ତଥେତି’ ବୋଲି କହି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ତାହାର ବୀର୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଆଉ ଅଧିକ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଲେ।

Verse 163

उग्रं तच्च महावेगं देवानीकं दुरासदम् । नर्दमानं गुहऋ प्रेक्ष्य ननाद जलधिर्यथा

ଉଗ୍ର, ମହାବେଗୀ, ଦୁରାସଦ ଦେବସେନା ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଗୁହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଗର୍ଜନ କଲେ—ଯେପରି ସ୍ୱୟଂ ସମୁଦ୍ର।

Verse 164

तस्य नादेन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् । बभ्राम तत्रतत्रैव देव सैन्यमचेतनम्

ତାହାର ମହାନାଦରେ ସମୁଦ୍ରପରି ଉଦ୍ଧୂତ ହୋଇ ଦେବସେନା ଅଚେତନ ହୋଇ ଏଠିସେଠି ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 165

जिघांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा स पावकिः । विससर्ज्ज मुखात्तत्र प्रवृद्धाः पावकार्चिषः

ହତ୍ୟାଇଚ୍ଛାରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପାବକି ସେଠାରେ ମୁଖରୁ ପ୍ରବଳ ଅଗ୍ନିଶିଖା ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 166

अदहद्देवसैन्यानि चेष्ट मानानि भूतले । ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः

ଭୂତଳରେ ଛଟପଟାଉଥିବା ଦେବସେନାକୁ ସେ ଦହିଦେଲା; ସେମାନଙ୍କ ଶିର-ଦେହ, ଆୟୁଧ ଓ ବାହନ ସବୁ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।

Verse 167

प्रच्युताः सहसा भांति दिवस्तारागणा इव । दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम्

ସେମାନେ ହଠାତ୍ ପତିତ ହୋଇ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡୁଥିବା ତାରାଗଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ଦହ୍ୟମାନ ହୋଇ ପାବକାତ୍ମଜଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 168

देवा वज्रधरं प्रोचुस्त्यज वज्रं शतक्रतो । उक्तो देवैस्तदा शक्रः स्कंदे वज्रवासृजत्

ଦେବମାନେ ବଜ୍ରଧରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ବଜ୍ର ଛାଡ଼।” ଦେବମାନଙ୍କ କଥାରେ ତେବେ ଶକ୍ର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଉପରେ ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 169

तद्विसृष्टं जघानाशु पार्श्व स्कंदस्य दक्षिणम् । बिभेद च कुरुश्रेष्ठ तदा तस्य महात्मनः

ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେହି ବଜ୍ର ଶୀଘ୍ରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପତିତ ହୋଇ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଭେଦିଦେଲା।

Verse 170

वज्रप्रहारात्स्कंदस्य संजातः पुरुषोऽपरः । युवा कांचनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्य कुंडलः

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଉପରେ ବଜ୍ରପ୍ରହାର ହେବା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ—ଯୁବକ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚଧାରୀ, ଶକ୍ତିଧାରୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳଭୂଷିତ।

Verse 171

शाख इत्यभिविख्यातः सोपि व्यनददद्भुतम् । ततश्चेंद्रः पुनः क्रुद्धो हृदि स्कंदं व्यदारयत्

‘ଶାଖ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ନାଦ କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନଃ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଭେଦିଦେଲେ।

Verse 172

तत्रापि तादृशो जज्ञे नैगमेय इति श्रुतः । ततो विनद्य स्कंदाद्याश्चत्वारस्तं तदाभ्ययुः

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜଣେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ‘ନୈଗମେୟ’ ନାମେ ଶ୍ରୁତିପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାପରେ ଗର୍ଜନ କରି ସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ଚାରିଜଣ ଏକାସାଥି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଗଲେ।

Verse 173

तदेंद्रो वज्रमुत्सृज्य प्रांजलिः शरणं ययौ । तस्याभयं ददौ स्कंदः सहसैन्यस्य सत्तमः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, କରଯୋଡ଼ି ଶରଣ ଗଲେ। ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 174

ततः प्रहृष्टास्त्रभिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् । वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस्य महाबलाः

ତେବେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନିତ କଲେ। ବଜ୍ରପ୍ରହାରରୁ ତାହାରୁ ମହାବଳୀ କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 175

या हरं ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थांश्चैव दारुणाः । काकी च हिलिमा चैव रुद्रा च वृषभा तथा

ଯେମାନେ ନବଜାତ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଓ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାକୀ, ହିଲିମା, ରୁଦ୍ରା ଏବଂ ବୃଷଭା ଅଛନ୍ତି।

Verse 176

आया पलाला मित्रा च सप्तैताः शिशुमातरः । एतासांवीर्यसंपन्नः शिशुश्चाभूत्सुदारुणः

ଆୟା, ପଲାଲା ଓ ମିତ୍ରା—ଏହି ସାତଜଣ ‘ଶିଶୁମାତା’। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା, ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଥିଲା।

Verse 177

स्कंदप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः । एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कंदमातृगणोऽद्भुतः

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଲୋହିତାକ୍ଷ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ରୂପବାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ଏହିଏ ‘ବୀରାଷ୍ଟକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ସ୍କନ୍ଦମାତୃଗଣର ଅଦ୍ଭୁତ ଦଳ।

Verse 178

पूजनीयः सदा भक्त्या सर्वापस्मारशांतिदः । उपातिष्ठत्ततः स्कंदं हिरण्यकवचस्रजम्

ସେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନୀୟ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଅପସ୍ମାର-ବାଧାର ଶାନ୍ତିଦାତା। ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 179

लोहितांबरसंवीतं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रभम् । युवानं श्रीः स्वयं भेजे तं प्रणम्य शरीरिणी

ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରେ ଆବୃତ, ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ଯୁବକଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀଦେବୀ ବରିଲେ; ଦେହଧାରିଣୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 180

श्रिया जुष्टं च तं प्राहुः सर्वे देवाः प्रणम्य वै । हिरण्यवर्ण्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव

ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହପ୍ରାପ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ହେ ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ! ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଲୋକମାନଙ୍କର ଶଙ୍କର, ଅର୍ଥାତ୍ କଲ୍ୟାଣକର ହେଉ।”

Verse 181

भवानिंद्रोऽस्तु नो नाथ त्रैलोक्यस्य हिताय वै

ହେ ନାଥ! ଆପଣ ଆମର ଇନ୍ଦ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ—ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିଲୋକର ହିତ ପାଇଁ।

Verse 182

स्कंद उवाच । किमिंद्रः सर्वलोकानां करोतीह सुरोत्तमाः । कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— “ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ! ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରେ? ଏବଂ ସୁରେଶ୍ୱର ଦେବଗଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ କିପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?”

Verse 183

देवा ऊचुः । इंद्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् । प्रज्ञां प्रयच्छति तथा सर्वान्दायान्सुरेश्वरः

ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳ, ତେଜ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୁଖ ଦିଅନ୍ତି; ସେହିପରି ସୁରେଶ୍ୱର ପ୍ରଜ୍ଞା ଏବଂ ସମସ୍ତ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।”

Verse 184

दुर्वृत्तानां स हरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति । अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलवत्तरः

ସେ ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନଙ୍କର ତେଜ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ହରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଦ୍ବୃତ୍ତରେ ନିଷ୍ଠିତମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। କାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ ହୋଇ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅନୁଶାସନ କରନ୍ତି।

Verse 185

असूर्ये च भवेत्सूर्यस्तथाऽचंद्रे च चंद्रमाः । भवत्यग्निश्च वायुश्च पृथिव्यां जीवकारणम्

ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 186

एतदिंद्रेण कर्तव्यमिंद्रो हि विपुलं बलम् । त्वं चेंद्रो भव नो वीर तारकं जहि ते नमः

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବିପୁଳ ବଳ। ହେ ବୀର, ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଅ—ତାରକକୁ ବଧ କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 187

इंद्र उवाच । त्वं भवेंद्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः । प्रणम्य प्रार्थये स्कंद तारकं जहि रक्ष नः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୋ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ହୁଅ। ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ହେ ସ୍କନ୍ଦ—ତାରକକୁ ବଧ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 188

स्कंद उवाच । शाधि त्वमेव त्रैलोक्यं भवानिंद्रोस्तु सर्वदा । करिष्ये चेंद्रकर्माणि न ममेंद्रत्वमीप्सितम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ତୁମେ ନିଜେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଶାସନ କର; ତୁମେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ରୁହ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିଦେବି, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପଦ ମୋ ପାଇଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ନୁହେଁ।

Verse 189

त्वमेव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च । करोमि किं च ते शक्रशासनं ब्रूहि तन्मम

ତୁମେ ଏକା ରାଜା—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତ୍ରିଲୋକର ମଧ୍ୟ ଓ ମୋର ମଧ୍ୟ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ଶକ୍ର, ତୁମ ଆଜ୍ଞା କୁହ; ସେହି ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

Verse 190

इंद्र उवाच । यदि सत्यमिदं वाक्यं निश्चयाद्भाषितं त्वया । अभिषिच्छस्व देवानां सैनापत्ये महाबल । अहमिंद्रो भविष्यामि तव वाक्याद्यशोऽस्तु ते

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଏହି ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ କହିଛ, ତେବେ ହେ ମହାବଳ, ଦେବମାନଙ୍କ ସେନାପତ୍ୟ ପଦରେ ନିଜକୁ ଅଭିଷେକ କର। ତୁମ ବଚନରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ରହିବି—ତୁମର ଯଶ ହେଉ।

Verse 191

स्कंद उवाच । दानवानां विनाशाय देवानामर्थसिद्धये । गोब्राह्मणस्य चार्थाय एवमस्तु वचस्तव

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ—ତୁମ ବଚନ ଅନୁସାରେ ଏମିତି ହେଉ।

Verse 192

इत्युक्ते सुमहानादः सुराणामभ्यजायत । भूतानां चापि सर्वेषां त्रैलोक्यांकपकारकः

ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିମହାନ ନାଦ ଉଦ୍ଭବିଲା; ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ଯାହା ତ୍ରିଲୋକକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।

Verse 193

जयेति तुष्टुवुश्चैनं वादित्राण्यभ्यवादयन् । ननृस्तष्टुवुश्चैवं कराघातांश्च चक्रिरे

‘ଜୟ! ଜୟ!’ ବୋଲି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବାଦ୍ୟ ମ୍ରୋଗିଲା। ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, କୀର୍ତ୍ତିଗାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଳି ମାରିଲେ।

Verse 194

तेन शब्देन महता विस्मिता नगनंदिनी । शंकरं प्राह को देव नादोऽयमतिवर्तते

ସେଇ ମହାଶବ୍ଦରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ନଗନନ୍ଦିନୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନାଦ କ’ଣ?”

Verse 195

रुद्र उवाच । अद्य नुनं प्रहृष्टानां सुराणां विविधा गिरः । श्रूयंते च तथा देवी यथा जातः सुतस्तव

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ! ଆଜି ହର୍ଷିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଜୟଧ୍ୱନି ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣାଯାଉଛି; କାରଣ ତୁମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 196

गवां च ब्राह्मणानां च साध्वीनां च दिवौकसाम् । मार्जयिष्यति चाश्रूणि पुत्रस्ते पुण्यवत्यपि

ହେ ପୁଣ୍ୟବତୀ! ତୁମ ପୁତ୍ର ଗାଈମାନଙ୍କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର, ସାଧ୍ବୀ ନାରୀମାନଙ୍କର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ପୋଛିଦେବ।”

Verse 197

एवं वदति सा देवी द्रष्टुं तमुत्सुकाऽभवत् । शंकरश्च महातेजाः पुत्रस्नेहाधिको यतः

ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଅଧିକ ଭାବାବେଗୀ ହେଲେ।

Verse 198

वृषभं तत आरुह्य देव्या सह समुत्सुकः । सगणो भव आगच्छत्पुत्र दर्शनलालसः

ତାପରେ ଭବ (ଶିବ) ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସହ, ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ପୁତ୍ରଦର୍ଶନର ଲାଲସାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 199

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् । अभिगच्छ महादेवं पितरं मातरं प्रभो

ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ମହାସେନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମ ପିତା ମହାଦେବ ଓ ତୁମ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।”

Verse 200

अनयोर्वीर्यसंयोगात्तवोत्पत्तिस्तु प्राथमी । एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम्

“ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବୀର୍ୟ-ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗରୁ ତୁମର ପ୍ରଥମ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା,” ଏମିତି କହି; “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ମହାସେନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।