Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

सा च प्रण्म्य तं प्राह सत्यमेतन्न मिथ्यया । जडः प्रकृतिभागोयं नार्यश्चार्हंति निन्दनाम्

Transliteration

sā ca praṇmya taṃ prāha satyametanna mithyayā | jaḍaḥ prakṛtibhāgoyaṃ nāryaścārhaṃti nindanām

Translation

ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—ଏହା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହି ଜଡତା ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; ନାରୀମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ।

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-√नम् (नमँ—भ्वादि) (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (having bowed)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अह्/√ब्रू (ब्रूञ्—अदादि)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karman/Predicate (Object or predicative/कर्म-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• मिथ्यया: falsely
• मिथ्यया: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मिथ्या (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
• Form: अव्यय-प्रयोग; साधन/प्रकारार्थे (adverbial: falsely)

• जडः: a dull/stupid (man)
• जडः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रकृतिभागः: a part of (his) nature
• प्रकृतिभागः: Samānādhikaraṇa/Predicate (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'part of nature'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• आर्याः: noble women
• आर्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अर्हन्ति: deserve
• अर्हन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्ह् (अर्हँ—भ्वादि)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• निन्दनाम्: blame/censure
• निन्दनाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Devī speaking to Śiva (Tryambaka)

Visual Art Cues

Scene: A woman bows before Hara, speaking in a tone of self-abasement; Śiva listens in stillness, the court subdued.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Tryambaka)
• Prakṛti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse frames a doctrinal discussion using the language of Prakṛti and guṇa-bound limitation, setting up a later resolution through divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is philosophical-dialogic; the surrounding context remains Arbuda/Arbudācala māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasized act is praṇāma (reverential bowing) before speaking.