Adhyaya 23
Ashvamedha continuation.
Mantras
Mantra 1
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଆଦିରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ; ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଏକମାତ୍ର ପତି ଥିଲେ। ସେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ସେଇ ଦ୍ୟୌଲୋକକୁ ଧାରଣ କଲେ; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଯଜନ ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 2
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा । यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑:
ଉପୟାମ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ତୁମେ ଅଟ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମକୁ, ଜୁଷ୍ଟ (ପ୍ରସନ୍ନ) ଭାବେ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଏହା ତୁମର ଯୋନି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ମହିମା। ଯେ ତୁମର ମହିମା ସଂବତ୍ସରର ମଧ୍ୟରେ ଦିନରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଯେ ତୁମର ମହିମା ବାୟୁରେ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଯେ ତୁମର ମହିମା ଦିବିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ସେଇ ତୁମ ମହିମାକୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ, ସ୍ୱାହା; ଦେବେଭ୍ୟଃ (ଦେବମାନଙ୍କୁ) ଅର୍ପଣ।
Mantra 3
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଯିଏ ପ୍ରାଣ ନେଉଥିବା ଓ ନିମେଷ କରୁଥିବା ଜଗତର, ନିଜ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହେଲେ; ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତର ଉପରେ—ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ—ଇଶ୍ୱର ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତି: କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଯଜନ ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 4
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा । यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑
ଉପୟାମଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ତୁମେ ଅଛ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ (ଜୁଷ୍ଟ) ଭାବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଏହା ତୁମର ଯୋନି (ଆଧାର); ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମର ମହିମା—ଯେ ମହିମା ବର୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ରାତ୍ରିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଯେ ମହିମା ପୃଥିବୀରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଯେ ମହିମା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଇ ତୁମ ମହିମା ପାଇଁ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ସ୍ୱାହା।
Mantra 5
यु॒ञ्जन्ति॑ ब्र॒ध्नम॑रु॒षं चर॑न्तं॒ परि॑ त॒स्थुष॑ः । रोच॑न्ते रोच॒ना दि॒वि
ସେମାନେ ଭ୍ରଧ୍ନ—ଅରୁଷ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଚରଣଶୀଳକୁ—ଯୋଗ କରନ୍ତି; ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଦିବିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୋଚନାମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 6
यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा
ସେମାନେ ତାହା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛିତ ଦୁଇ ହରି (ଅଶ୍ୱକୁ)—ବିସ୍ତୃତ ପାର୍ଶ୍ୱବିଶିଷ୍ଟ—ରଥରେ ଯୋଗ କରନ୍ତି; ଶୋଣ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ନୃସାହସ-ବଳବାନ।
Mantra 7
यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः
ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ନେଲା—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ଦେହ ପରି ପ୍ରିୟ—ଏହି ସ୍ତୁତିର ପଥ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଅଶ୍ୱକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇ ଆଣୁଛ।
Mantra 8
वस॑वस्त्वाञ्जन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा रु॒द्रास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽऽदि॒त्यास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा । भूर्भुव॒: स्वर्ला॒जी३ञ्छा॒ची३न्यव्ये॒ गव्य॑ ए॒तदन्न॑मत्त देवा ए॒तदन्न॑मद्धि प्रजापते
ବସୁମାନେ ତୁମକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ; ରୁଦ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦରେ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ; ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ। ଭୂଃ ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ—ଲାଜୀ (ଭଜା ଧାନ୍ୟ), ସମୃଦ୍ଧ, ଭେଡ଼ା/ଛେଳି ଓ ଗୋବଂଶ ପାଇଁ—ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କର।
Mantra 9
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑ः । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्
କିଏ, କହ, ଏକାକୀ ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ? ଏବଂ କିଏ, ସତ୍ୟରେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଉଛି? ଏହି ଶୀତ ପାଇଁ, କହ, ଔଷଧ କ’ଣ? ଏବଂ ତଦୁପରି, ମହା ବପନ କ’ଣ?
Mantra 10
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକୀ ଚଳେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଚୟ ଶୀତର ଔଷଧ; ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମହାନ ଛିଟାଣ (ଓ ବିଆ ବୁଣିବା) ର ସ୍ଥାନ।
Mantra 11
का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला
କ’ଣ, ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି (ପ୍ରଥମ ବୁଦ୍ଧି) ଥିଲା? କ’ଣ, ନିଶ୍ଚୟ, ମହାନ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା? କ’ଣ, ନିଶ୍ଚୟ, ପିଲିପ୍ପିଲା ଥିଲା? କ’ଣ, ନିଶ୍ଚୟ, ପିଶଙ୍ଗିଲା ଥିଲା?
Mantra 12
द्यौरा॑सीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला
ଦ୍ୟୌଃ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ତି (ବୁଦ୍ଧି) ଥିଲା; ଅଶ୍ୱ ମହାନ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା। ଅବି (ମେଁଢି/ଭେଡ଼ି) ପିଲିପ୍ପିଲା ଥିଲା; ରାତ୍ରି ପିଶଙ୍ଗିଲା ଥିଲା।
Mantra 13
वा॒युष्ट्वा॑ पच॒तैर॑व॒त्वसि॑तग्रीव॒श्छागै॑र्न्य॒ग्रोध॑श्चम॒सैः श॑ल्म॒लिर्वृद्ध्या॑ । ए॒ष स्य रा॒थ्यो वृषा॑ प॒ड्भिश्च॒तुर्भि॒रेद॑गन्ब्र॒ह्मा कृ॑ष्णश्च नोऽवतु॒ नमो॒ऽग्नये॑
ବାୟୁ ତୁମକୁ ପଚତୈଃ (ପାକକର୍ତ୍ତା/ରନ୍ଧନକାରୀ) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଅସିତଗ୍ରୀବ (କଳା ଗଳାଯୁକ୍ତ) ଛାଗ (ଛେଳି) ଛାଗୈଃ (ଛେଳିମାନଙ୍କ) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଚମସୈଃ (ପାତ୍ର/ପ୍ୟାଲା) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଶାଲ୍ମଲି ବୃଦ୍ଧ୍ୟା (ବୃଦ୍ଧି) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ରାଥ୍ୟ ବୃଷା (ରଥର ବୃଷଭ) ଚାରି ପାଦ ସହିତ ଗତି କରିଛି; କୃଷ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନୟେ ନମଃ।
Mantra 14
सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: । सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः
ରଶ୍ମିନା (ଲଗାମ/ରଶ୍ମି) ଦ୍ୱାରା ରଥ ତୀକ୍ଷ୍ଣ (ସଂଶିତ) ହୋଇଛି; ରଶ୍ମିନା ଦ୍ୱାରା ହୟ (ଘୋଡ଼ା) ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୋଇଛି। ଅପ୍ସୁଜା (ଜଳଜ) ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ସୋମକୁ ପୁରୋଗବ (ଅଗ୍ରଗାମୀ) କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା।
Mantra 15
स्व॒यं वा॑जिँस्त॒न्वं॒ कल्पयस्व स्व॒यं य॑जस्व स्व॒यं जु॑षस्व । म॒हि॒मा ते॒ऽन्येन॒ न स॒न्नशे॑
ହେ ବାଜିନ୍ (ବିଜୟୀ), ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ତନୁକୁ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼; ନିଜେ ଯଜ; ନିଜେ ହବିଷରେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମ ମହିମା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
Mantra 16
न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: । यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ ते य॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମରୁନାହ, ନ ତୁମର କ୍ଷତି ହୁଏ; ସୁଗମ ପଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଯେଉଁଠାରେ ସୁକୃତମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁଠାକୁ ତୁମ ପିତୃମାନେ ଗଲେ—ସେଠାରେ ଦେବ ସବିତା ତୁମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 17
अ॒ग्निः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्न॒ग्निः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । वा॒युः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्वा॒युः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । सूर्य॑: प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॒न्त्सूर्य॒: स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः
ଅଗ୍ନି ଏକଥର ପଶୁ (ଯଜ୍ଞପଶୁ) ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯଜିଲେ; ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ସେ ଜୟ କଲେ। ସେ ଲୋକ ତୁମର ହେବ; ତୁମେ ତାହାକୁ ଜୟ କରିବ—ଏହି ଜଳ ପିଅ। ବାୟୁ ଏକଥର ପଶୁ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯଜିଲେ; ତେଣୁ ବାୟୁ ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ସେ ଜୟ କଲେ। ସେ ଲୋକ ତୁମର ହେବ; ତୁମେ ତାହାକୁ ଜୟ କରିବ—ଏହି ଜଳ ପିଅ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକଥର ପଶୁ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯଜିଲେ; ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ସେ ଜୟ କଲେ। ସେ ଲୋକ ତୁମର ହେବ; ତୁମେ ତାହାକୁ ଜୟ କରିବ—ଏହି ଜଳ ପିଅ।
Mantra 18
प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ । अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न । सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म्
ପ୍ରାଣାୟ ସ୍ୱାହା; ଅପାନାୟ ସ୍ୱାହା; ବ୍ୟାନାୟ ସ୍ୱାହା। ହେ ଅମ୍ବେ, ହେ ଅମ୍ବିକେ, ହେ ଅମ୍ବାଲିକେ—ମୋତେ କେହି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂରକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ଅଶ୍ୱାରୋହୀ କାମ୍ପୀଲବାସିନୀ ସୁଭଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ।
Mantra 19
ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिᳪ हवामहे प्रि॒याणां॑ त्वा प्रि॒यप॑तिᳪ हवामहे नि॒धीनां॑ त्वा॑ निधि॒पति॑ᳪ हवामहे वसो मम । आहम॑जानि गर्भ॒धमा त्वम॑जासि गर्भ॒धम्
ଗଣାନାଂ ଗଣପତି ଭାବେ ତୁମକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ପ୍ରିୟାନାଂ ପ୍ରିୟପତି ଭାବେ ତୁମକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ନିଧୀନାଂ ନିଧିପତି ଭାବେ ତୁମକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ—ହେ ବସୁ, ତୁମେ ମୋର ହେଉ। ମୁଁ ଗର୍ଭଧରଙ୍କୁ ଜାଣିଛି; ତୁମେ ଗର୍ଭଧରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛ।
Mantra 20
ता उ॒भौ च॒तुर॑ः प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु
ହେ ସେ ଦୁଇଜଣ, ଚାରି ପଦ (ଚାରି ପଦକ୍ଷେପ) ବିସ୍ତାର କର; ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ନିଜମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାର କର। ବୃଷଭ, ବାଜୀ, ରେତୋଧା (ବୀର୍ୟ-ଧାରକ) ବୀଜ ଦିଅନ୍ତୁ, ବୀଜ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।
Mantra 21
उत्स॑क्थ्या॒ अव॑ गु॒दं धे॑हि॒ सम॒ञ्जिं चा॑रया वृषन् । य स्त्री॒णां जी॑व॒भोज॑नः
ଉତ୍ସକ୍ଥ୍ୟାରୁ (ଉପର ଜଂଘାରୁ) ଗୁଦଭାଗକୁ ତଳେ ସ୍ଥାପନ କର; ହେ ବୃଷଭ, ଅଞ୍ଜନ (ଲେପ) ଲଗାଇ ପ୍ରସାର କର—ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଜୀବଭୋଜନ, ଜୀବନ୍ତ ପୋଷଣ ଅଟ।
Mantra 22
य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काऽऽहल॒गिति॒ वञ्च॑ति । आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का
‘ୟକାସକୌ!’—ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ ‘ଆହଲଗିତି’ ବୋଲି ଡାକି ଫୁରୁଫୁରୁ କରି ଘୁରେ; ‘ନିଗଲ୍ଗଲୀ!’ ବୋଲି ଡାକି ଧାରକମାନେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଭ୍ରୂଣକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି।
Mantra 23
य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः
‘ୟକୋ’ସକୌ!’—‘ଆହଲଗିତି’ ବୋଲି ଡାକୁଥିବା ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଇ ଘୁରିବୁଲି ଉଡ଼େ। ଯେନେ ବକ୍ତବ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସେପରି ତୋର ମୁଖ ଅଛି। ‘ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଆମ ବିରୋଧରେ ତୁମେ କଥା କହିବେ ନାହିଁ!’
Mantra 24
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत्
ତୋର ମାତା ଓ ତୋର ପିତା—ଦୁହେଁ ଗଛର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ନ୍ତି। ‘ମୁଁ ପ୍ରତିଦାବି କରିବି’—ଏପରି କହି ତୋର ପିତା ଗର୍ଭରେ ମୁଷ୍ଟି ଦବାଇଥିଲେ।
Mantra 25
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु
ତୋର ମାତା ଓ ତୋର ପିତା—ଉଭୟ—ବୃକ୍ଷର ଆଗରେ କ୍ରୀଡା କରୁଛନ୍ତି। ଯେପରି କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ସେପରି ତୋର ମୁଖ ଅଛି। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତୁମେ ଅତିଶୟ କଥା କହନି।
Mantra 26
ऊ॒र्ध्वमे॑ना॒मुच्छ्रा॑पय गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्यै॒ मध्य॑मेधताᳪ शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व
ତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦିଅ, ଯେପରି ପର୍ବତରେ ଭାର ବହନ କରୁଥିବା ଲୋକ। ତାପରେ ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ—ଯେପରି ଶୀତଳ ପବନରେ ତାକୁ ପୁନନ/ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଛି।
Mantra 27
ऊ॒र्ध्वमे॑न॒मुच्छ्र॑यताद्गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्य॒ मध्य॑मेजतु शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व
ତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ—ଯେପରି କେହି ପର୍ବତରେ ଭାର ବହନ କରୁଥାଏ। ତାପରେ ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ କମ୍ପିତ ହେଉ—ଯେପରି ଶୀତ ବାତାସରେ ତାକୁ ପୁନନ (ଶୁଦ୍ଧ) କରୁଥାଏ।
Mantra 28
यद॑स्या अᳪहु॒भेद्या॑: कृ॒धु स्थू॒लमु॒पात॑सत् । मु॒ष्काविद॑स्या एजतो गोश॒फे श॑कु॒लावि॑व
ଯେତେବେଳେ ସେ ସଙ୍କୋଚ-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ନିକଟରୁ ଚାପ ପଡ଼ିଲେ ତାହାକୁ ସ୍ଥୂଳ (ଦୃଢ଼) କର। ତାହାର ଦୁଇ ବୃଷଣ ଚଳିତ—ଗୋ-ଶଫ (ଗାଈର ଖୁର) ପାଖରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ପରି।
Mantra 29
यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः । स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॒ यथा॑
ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ଲଲାମ-ଚିହ୍ନିତ, ବିଶିଷ୍ଟ ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ନାରୀ ଜଂଘା (ଉରୁ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ—ଯେପରି ସତ୍ୟର ଭ୍ରୂ-ଚିହ୍ନ ନେତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଥାଏ।
Mantra 30
यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं प॒शु मन्य॑ते । शू॒द्रा यदर्य॑जारा॒ न पोषा॑य धनायति
ଯେତେବେଳେ ହରିଣ ଯବ ଖାଏ, ସେ ପୁଷ୍ଟ ପଶୁକୁ (ନିଜର) ବୋଲି ମନେ କରେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଶୂଦ୍ରମାନେ, ଯେତେବେଳେ ଆର୍ୟା ନାରୀର ଜାର ହୁଅନ୍ତି, ପୋଷ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନ ପାଇଁ ଲୋଭ କରନ୍ତି।
Mantra 31
यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते
ଯେତେବେଳେ ହରିଣ ଯବ ଖାଏ, ସେ ପୁଷ୍ଟ (ସମ୍ପନ୍ନ) ପଶୁକୁ ବହୁ ଧନ ବୋଲି ମନେ କରେ ନାହିଁ; ସେହିପରି ଶୂଦ୍ର, ଯେତେବେଳେ ସେ ଆର୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀର ଜାର (ପରପୁରୁଷ) ହୁଏ, ସେ ପୋଷଣ/ସମୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ମନ ରଖେ ନାହିଁ।
Mantra 32
द॒धि॒क्राव्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिन॑: । सु॒र॒भि नो॒ मुखा॑ कर॒त्प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषत्
ବିଜୟୀ, ବାଜୀ ଅଶ୍ୱ ଦଧିକ୍ରାବଣ ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି ରଚିଛି; ସେ ଆମ ମୁଖକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରୁ, ଏବଂ ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଗେଇ ନେଉ।
Mantra 33
गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टुब्जग॑त्यनु॒ष्टुप्प॒ङ्क्त्या स॒ह । बृ॒ह॒त्युष्णिहा॑ क॒कुप्सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा
ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍—ପଙ୍କ୍ତି ସହ; ବୃହତୀ, ଉଷ୍ଣିହ୍ ଓ କକୁଭ୍—ଏହି ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ସୂଚୀ ସହିତ ତୁମକୁ ଗଠନ କରି, ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରି, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 34
द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः । विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा
ଦୁଇ ପାଦବାନ୍ ଓ ଚାରି ପାଦବାନ୍, ତିନି ପାଦବାନ୍ ଓ ଛଅ ପାଦବାନ୍ ଯେ ଅଛନ୍ତି; ବିଚ୍ଛନ୍ଦ ଓ ସଚ୍ଛନ୍ଦ ଯେ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ସୂଚୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସଂଯୋଜି ଦୃଢ଼ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 35
म॒हाना॑म्न्यो रे॒वत्यो॒ विश्वा॒ आशा॑ः प्र॒भूव॑रीः । मैघी॑र्वि॒द्युतो॒ वाच॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा
ମହାନାମ୍ନ୍ୟଃ ରେବତ୍ୟଃ—ସମସ୍ତ ଅଧିପତ୍ୟ ଦିଗମାନ—ତୁମକୁ ପ୍ରବଳ କରୁନ୍ତୁ। ମେଘଜନ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତମାନ, ବାଚମାନ—ସୂଚୀସଦୃଶ ଉପାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ତୁମକୁ ଶମିତ କରି ଯଥାକ୍ରମେ ସୁସଂଗଠିତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 36
नार्य॑स्ते॒ पत्न्यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया॑ । दे॒वानां॒ पत्न्यो॒ दिश॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा
ତୋର ନାରୀମାନେ, ତୋର ପତ୍ନୀମାନେ, ମନୀଷାପୂର୍ଣ୍ଣ କୌଶଳରେ ରୋମକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ; ଦେବମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀରୂପ ଦିଗମାନେ ସୂଚୀଦ୍ୱାରା ତୋତେ ଗଠିତ କରି ଶାନ୍ତ, ସୁସଂଯୋଜିତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 37
र॒ज॒ता हरि॑णी॒ः सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः । अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सिमा॑ः शम्यन्तु॒ शम्य॑न्तीः
ରଜତବର୍ଣ୍ଣ, ହରିଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୀସବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକ କର୍ମବିଧିଦ୍ୱାରା ଯୋଜିତ ହୁଏ; ବାଜୀ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱର ତ୍ୱଚାରେ ସୀମାମାନେ—ସନ୍ଧି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା—ସମତଳ ହେଉନ୍ତୁ; ହଁ, ଶାନ୍ତ କ୍ରମରେ ସମତଳ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 38
कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति
କି ଜାଣିବା, ଯବବାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯବକୁ, ଦାନଶୀଳମାନେ ଯେପରି ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ଭାଗ କରି କ୍ରମାନୁସାରେ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି କି? ଏଠି, ହଁ ଏଠି ହିଁ, ବର୍ହିଷରେ ନମସ୍କାର ଓ ଉଚ୍ଚାରିତ ସ୍ତୁତିସହିତ ଯଜନ କରୁଥିବା ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିଦିଅ।
Mantra 39
कस्त्वा छ्य॑ति॒ कस्त्वा॒ विशा॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः
ତୁମକୁ କିଏ କାଟେ? ତୁମକୁ କିଏ ଗଢ଼େ? ତୁମ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ କିଏ କ୍ରମରେ ବିନ୍ୟାସ କରେ? ଏବଂ, ପ୍ରାର୍ଥନା—ତୁମର ବିନ୍ୟାସକାରୀ କବି (ଋଷି) କିଏ?
Mantra 40
ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒था पर्व॑ शमि॒तारो॒ वि शा॑सतु । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा श॒मीभि॑: शम्यन्तु त्वा
ଋତୁମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ—କାଳର ସନ୍ଧି-ପର୍ବମାନଙ୍କ ପରି—ଶମିତାର (ଶାନ୍ତିକାରକ) ହୋଇ ତୋତେ ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରୁନ୍ତୁ ଓ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ। ସଂବତ୍ସରର ତେଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶମୀଭିଃ (ମଙ୍ଗଳ ଶାନ୍ତିମାନଙ୍କ) ସହିତ ତୋତେ ଶାନ୍ତ, ସ୍ଥିର ଓ ସୁସ୍ଥିତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 41
अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते
ଅର୍ଧମାସମାନେ ତୋର ସନ୍ଧି (ଜୋଡ଼) ହେଉନ୍ତୁ; ଶମନକାରୀ ମାସମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଢାକି ଆବରଣ କରୁନ୍ତୁ। ଏବଂ ଅହୋରାତ୍ରମାନେ—ମରୁତଗଣ—ତୋ ପାଇଁ ଯାହା ଢିଲା ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ନୁହେଁ, ସେସବୁକୁ ଏକତ୍ର କରି ସୁସ୍ଥିର କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 42
दैव्या॑ अध्व॒र्यव॒स्त्वा च्छ्य॑न्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ सिमा॑: कृण्वन्तु॒ शम्य॑न्तीः
ଦୈବ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ତୋତେ ଢାକୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ନିୟମିତ କରୁନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଶମନକାରୀ ଭାବରେ, ଅଙ୍ଗେ ଅଙ୍ଗେ, ତୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୀମା ଓ ପରିମାଣ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 43
द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या
ଦ୍ୟୌଃ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ତୋର; ବାୟୁ ତୋ ପାଇଁ ସେଇ ଛିଦ୍ର (ଫାଟ) ପୂରଣ କରୁ। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ତୋ ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ଏକ ଲୋକ—ସ୍ଥିର ନିବାସସ୍ଥାନ—ଗଢ଼ିଦେଉ।
Mantra 44
शं ते॒ परे॑भ्यो॒ गात्रे॑भ्य॒: शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒: शम्व॑स्तु त॒न्वै तव॑
ତୋର ଉପର ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣ ହେଉ, ତୋର ତଳ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ହେଉ। ତୋର ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କୁ ଓ ମଜ୍ଜାକୁ କଲ୍ୟାଣ ହେଉ; ତୋର ତନୁକୁ—ତୋର ସମଗ୍ର ପୁରୁଷକୁ—କଲ୍ୟାଣ ହେଉ।
Mantra 45
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्
କିଏ, ପ୍ରାର୍ଥନାରୂପେ, ଏକାକୀ ନିଜ ପଥରେ ଚରେ? ଏବଂ କିଏ, ନିଶ୍ଚୟ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି? ଏହି ହିମ (ଶୀତ)ର ଭେଷଜ କ’ଣ? ଏବଂ, ନିଶ୍ଚୟ, ମହାନ ଆବପନ-ଭୂମି (ବୀଜ ବପନର ଭୂମି) କେଉଁଟି?
Mantra 46
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକୀ ନିଜ ପଥରେ ଚରେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଅଗ୍ନି ହିମ (ଶୀତ)ର ଭେଷଜ; ଭୂମି ହେଉଛି ମହାନ ଆବପନ-ଭୂମି (ବୀଜ ବପନର ଭୂମି)।
Mantra 47
किᳪ स्वि॒त्सूर्य॑समं॒ ज्योति॒: किᳪ स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । किᳪ स्वि॑त्पृथि॒व्यै वर्षी॑य॒: कस्य॒ मात्रा॒ न वि॑द्यते
କେଉଁ ଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରାର୍ଥନାରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ? କେଉଁ ସରଃ (ସରୋବର) ସମୁଦ୍ର ସମାନ? ପୃଥିବୀଠାରୁ ବଡ଼ କ’ଣ? ଏବଂ କାହାର ମାତ୍ରା (ମାପ) ମିଳେ ନାହିଁ?
Mantra 48
ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते
ବ୍ରହ୍ମ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଜ୍ୟୋତି; ଦ୍ୟୌଃ (ଆକାଶ) ସମୁଦ୍ରସମ ସରଃ। ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀଠାରୁ ମହାନ; କିନ୍ତୁ ଗୋ (ଗାଈ)ର ତ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ମାପ ମିଳେ ନାହିଁ।
Mantra 49
पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ । येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३
ହେ ଦେବସଖା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିତ୍ତି (ବୋଧ) ପାଇଁ ପଚାରୁଛି—ଯଦି ତୁମେ ଏଠାରେ ମନରେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଅ। ଯେ ତିନି ପଦରେ ବିଷ୍ଣୁ ଇଷ୍ଟ (ପୂଜିତ) ଅଟନ୍ତି, ସେହି ପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ-ଭୁବନ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
Mantra 50
अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ । स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम्
ସେଇ ତିନି ପଦରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସର୍ବ ଭୁବନ—ସମଗ୍ର ଜଗତ—ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସଦ୍ୟଃ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉକୁ ଆବୃତ କରେ; ଏକ ଅଙ୍ଗରେ ମୁଁ ସେ ପର ଆକାଶର ପୃଷ୍ଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ।
Mantra 51
केष्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ कान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तद्ब्र॑ह्म॒न्नुप॑ वल्हामसि त्वा॒ किᳪ स्वि॑न्न॒: प्रति॑ वोचा॒स्यत्र॑
ପୁରୁଷ ଭିତରେ କେଉଁଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି? ଏବଂ ପୁରୁଷର ଭିତରେ କେଉଁ କେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ପିତ ଅଛି? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ଏହି କଥା ପଚାରିବାକୁ ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ସମୀପ ହେଉଛୁ—ଏଠାରେ ଆମ ପ୍ରତି ତୁମେ କ’ଣ ଉତ୍ତର କହିବ?
Mantra 52
प॒ञ्चस्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ तान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तत्त्वात्र॑ प्रतिमन्वा॒नो अ॑स्मि॒ न मा॒यया॑ भव॒स्युत्त॑रो॒ मत्
ପାଞ୍ଚର ଭିତରେ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପୁରୁଷରେ ହିଁ ଅର୍ପିତ (ଦୃଢ଼) ଅଛି। ଏଭଳି ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିମନ୍ୱାନ ହୋଇ ଚିହ୍ନୁଛି; ମାୟା (ଛଳ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତର (ଉଚ୍ଚ) ହେବ ନାହିଁ।
Mantra 53
का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला
କ’ଣ ଥିଲା, ପ୍ରାର୍ଥନାସହ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି (ଆଦି ଚିତ୍ତି)? କ’ଣ ଥିଲା, ପ୍ରାର୍ଥନାସହ, ବୃହଦ୍ୱୟ (ମହା ପକ୍ଷୀୟ)? କ’ଣ ଥିଲା, ପ୍ରାର୍ଥନାସହ, ପିଲିପ୍ପିଲା? ଏବଂ କ’ଣ ଥିଲା, ପ୍ରାର୍ଥନାସହ, ପିଶଙ୍ଗିଲା?
Mantra 54
द्यौ॑रासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला
ଦ୍ୟୌଃ (ଆକାଶ) ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଥିଲା; ଅଶ୍ୱ ବୃହଦ୍ୱୟ (ମହା ପକ୍ଷୀୟ) ଥିଲା। ଅବି (ମେଷ/ଭେଡ଼) ପିଲିପ୍ପିଲା ଥିଲା; ରାତ୍ରି ପିଶଙ୍ଗିଲା ଥିଲା।
Mantra 55
का ई॑मरे पिशङ्गि॒ला का ईं॑ कुरुपिशङ्गि॒ला । क ई॑मा॒स्कन्द॑मर्षति॒ क ईं॒ पन्थां॒ वि स॑र्पति
ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି ପୀତ-ଛିଟିଆଳା କିଏ? ଏବଂ ଏହି କୁରୁ-ପୀତ-ଛିଟିଆଳା କିଏ? ଆରମ୍ଭରେ ଧାଇ ପଡୁଥିବା କିଏ? ଏବଂ ପଥରେ ସରି ସରି ଯାଉଥିବା କିଏ?
Mantra 56
अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला । श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति
ହେ ଅଜାର (ଅଜର), ପୀତ-ଛିଟିଆଳା; ଶ୍ୱାବିତ୍ (ଶାଳିଆ/ପୋର୍କ୍ୟୁପାଇନ୍), କୁରୁ-ପୀତ-ଛିଟିଆଳା। ଶଶ (ଖରାଗୋଷ) ଆରମ୍ଭରେ ଧାଇ ପଡେ; ଅହିଃ (ସର୍ପ) ପଥରେ ଇଁଜି ଇଁଜି ଯାଏ।
Mantra 57
कत्य॑स्य वि॒ष्ठाः कत्य॒क्षरा॑णि॒ कति॒ होमा॑सः कति॒धा समि॑द्धः । य॒ज्ञस्य॑ त्वा वि॒दथा॑ पृच्छ॒मत्र॒ कति॒ होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति
ତାହାର କେତେ ବିଷ୍ଠାଃ (ସ୍ଥାନ/ସ୍ଥିତି) ଅଛି? କେତେ ଅକ୍ଷରାଣି (ଅକ୍ଷର) ଅଛି? କେତେ ହୋମାସଃ (ହୋମ/ଆହୁତି) ଅଛି? ଏବଂ କେତେ ପ୍ରକାରେ ସେ ସମିଦ୍ଧଃ (ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ) ହୁଏ? ଯଜ୍ଞସ୍ୟ ବିଧଥା (ବିଧି-ନିୟମ) ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପଚାରୁଛି: ଋତୁଶଃ (ଋତୁକ୍ରମରେ) କେତେ ହୋତାରଃ (ହୋତୃ) ଯଜନ୍ତି (ଯଜନ କରନ୍ତି)?
Mantra 58
षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः । य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति
ତାହାର ଛଅଟି ସ୍ଥାନ ଅଛି; ତାହାର ଶତ ଅକ୍ଷର ଅଛି; ତାହାର ଅଶୀ ହୋମ-ଆହୁତି ଅଛି; ଏବଂ ତାହାର ସମିଧା ନିଶ୍ଚୟ ତିନିଟି। ଯଜ୍ଞର ତୋର ବିଧାନ ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରକାଶ କରି କହୁଛି: ଋତୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସାତ ହୋତା (ହୋତୃ) ଯଜନ କରନ୍ତି।
Mantra 59
को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः
ଏଠାରେ ଜଗତର ନାଭିକୁ କିଏ ଜାଣେ? ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ କିଏ ଜାଣେ? ମହାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ କିଏ ଜାଣେ? ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ—ସେ କେଉଁ ଉତ୍ସରୁ ଜନ୍ମିଛି—କିଏ ଜାଣେ?
Mantra 60
वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः
ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ନାଭି (କେନ୍ଦ୍ର)କୁ ଜାଣେ; ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ), ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ମହାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଜାଣେ; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ମଧ୍ୟ—ସେ କେଉଁ ଉତ୍ସରୁ ଜନ୍ମେ—ତାହା ଜାଣେ।
Mantra 61
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀର ପରମ ଅନ୍ତ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି; ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ଜଗତର ନାଭି (କେନ୍ଦ୍ର) କେଉଁଠି? ମୁଁ ତୁମକୁ ବୃଷଣ (ବୀର୍ୟବାନ) ଅଶ୍ୱର ରେତଃ (ବୀଜ/ବୀର୍ୟ) ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି; ମୁଁ ବାଚଃ (ବାଣୀ)ର ପରମ ବ୍ୟୋମ—ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ—ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି।
Mantra 62
इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । अ॒यᳪ सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म
ଏହି ବେଦି ପୃଥିବୀର ପରମ ଅନ୍ତ ଅଟେ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜଗତର ନାଭି ଅଟେ। ଏହି ସୋମ ବଳବାନ ଅଶ୍ୱର ରେତସ୍ (ବୀର୍ୟ) ଅଟେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ବାଚର ପରମ ବ୍ୟୋମ (ଉଚ୍ଚତମ ଆକାଶ) ଅଟେ।
Mantra 63
सु॒भूः स्व॑य॒म्भूः प्र॑थ॒मोऽन्तर्म॑ह॒त्य॒र्ण॒वे । द॒धे ह॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ यतो॑ जा॒तः प्र॒जाप॑तिः
ଶୁଭ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ମହାନ ଅର୍ଣ୍ଣବ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜଳପ୍ରବାହ) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଋତ୍ୱିୟ ଗର୍ଭ (ଯଜ୍ଞୀୟ ଗର୍ଭ) ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଲେ।
Mantra 64
होता॑ यक्षत्प्र॒जाप॑ति॒ᳪ सोम॑स्य महि॒म्नः । जु॒षतां॒ पिब॑तु॒ सोम॒ᳪ होत॒र्यज॑
ହୋତୃ ସୋମର ମହିମାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଯଜନ କରୁ। ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗ୍ରହଣ କରୁ; ସେ ସୋମ ପାନ କରୁ—ହେ ହୋତୃ, ଯଜ!
Frequently Asked Questions
It continues the Aśvamedha by protecting and empowering the horse’s journey, securing auspicious victory and territorial sovereignty while keeping the rite free from injury and disorder.
Chandas are treated as living cosmic-form powers that ‘set firm’ and correctly compose the ritual work, ensuring stability, proper structure, and efficacy of what is being fashioned.
They reinforce social-ritual boundaries and warn against misreading entitlement or desire, aligning prosperity (puṣṭi) with dharma so the sacrificial order is not violated.