Adhyaya 13
Second and third layers of the fire altar.
Mantras
Mantra 1
मयि॑ गृह्णा॒म्यग्रे॑ अ॒ग्निᳪ रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य । मामु॑ दे॒वता॑: सचन्ताम्
ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଧନପୋଷଣ ପାଇଁ, ସୁପ୍ରଜାଲାଭ ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ବୀର୍ୟଲାଭ ପାଇଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରି ମୋ ସହ ଯୁକ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ।
Mantra 2
अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व
ତୁମେ ଜଳମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠଭାଗ; ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଯୋନି; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଫୁଲିଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ର। ମହାନ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର କର; ଦ୍ୟୌର ମାପରେ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷର ବିଶାଳତାରେ ତୁମେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ।
Mantra 3
ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्न्या॒ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ वि व॑:
ଆଦିରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମ ଜନ୍ମିଲା; ସୀମା (ପରିଧି) ଠାରୁ ସୁପ୍ରଭାମୟ ୱେନ ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତାହାର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଗଭୀର ଆଧାର; ସେ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଉଭୟର ଯୋନି (ଉଦ୍ଭବସ୍ଥାନ) ପ୍ରକାଶିତ କଲେ।
Mantra 4
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଆଦିରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ; ଭୂତ (ଉଦ୍ଭବିତ) ଜଗତର ଜନ୍ମିତ ଏକମାତ୍ର ପତି (ସ୍ୱାମୀ) ଥିଲେ। ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଓ ସେଇ ଉପର ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)କୁ ଧାରଣ କଲେ; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ହବିଷା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 5
द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्व॑: । स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्रा॑:
ଦ୍ରପ୍ସ (ବିନ୍ଦୁ) ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସରି ଛାଲିଲା, ସେଇ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)କୁ ଅନୁସରି, ଏହି ଯୋନି (ଉଦ୍ଭବସ୍ଥାନ)କୁ ଅନୁସରି, ଏବଂ ଯାହା ପୂର୍ବତନ ଥିଲା ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରିଲା। ସମାନ ଯୋନିରେ ସଞ୍ଚରୁଥିବା ସେଇ ଦ୍ରପ୍ସକୁ—ସପ୍ତ ହୋତ୍ରା (ହୋତୃ-କାର୍ଯ୍ୟ) ଅନୁସରି—ମୁଁ ହୋମରେ ଅର୍ପଣ କରେ।
Mantra 6
नमो॑ऽस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:
ପୃଥିବୀରେ ବିଚରୁଥିବା ଯେ କୌଣସି ସର୍ପ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ହେଉ। ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଦିବି (ସ୍ୱର୍ଗରେ) ଅଛନ୍ତି—ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Mantra 7
या इष॑वो यातु॒धाना॑नां॒ ये वा॒ वन॒स्पतीँ॒१ रनु॑ । ये वा॑व॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:
ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କର ଯେ ଇଷୁ (ବାଣ) ଅଛି, ଏବଂ ଯେ (ସର୍ପ) ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେ ଗର୍ତ୍ତମାନେ ଶୟନ କରନ୍ତି—ସେହି ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Mantra 8
ये वा॒मी रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒प्सु सद॑स्कृ॒तं तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:
ଯେ (ସର୍ପ) ଦିବର ରୋଚନେ—ତେଜସ୍ବୀ ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିମାନେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯାହାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଜଳମାନେ ନିର୍ମିତ—ସେହି ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Mantra 9
कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒२ इभे॑न । तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः
ନିଜ ପାଜଃ (ପରାକ୍ରମ) ପ୍ରକାଶ କର; ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେନେ ମାର୍ଗ ପ୍ରସାରି ଆଗେ ବଢ଼; ରାଜା ପରି, ବଳବାନ, ହାତୀ ସହ ଯାଅ। ତୋର ତୃଷ୍ଣାମୟ ଆକ୍ରମଣକୁ ଅନୁସରି ଧାଉଥିବା ତୁମେ ଧନୁର୍ଧର; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାହକ (ବାଣ) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବିଧ କର!
Mantra 10
तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑त॒न्त्यनु॑स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः । तपू॑ᳪष्यग्ने जु॒ह्वा॒ पत॒ङ्गानस॑न्दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः
ତୋର ଶୀଘ୍ର ଭ୍ରମଣଗୁଡ଼ିକ ତ୍ୱରାରେ ଉଡ଼ି ବାହାରୁଛି; ଧୃଷ୍ଟତାରେ, ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ, ସର୍ବତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରି ତୁ ଆଗେ ବଢ଼। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋର ଜୁହ୍ୱା (ହବିଷ-କର୍ଛି) ଦ୍ୱାରା ଉଡୁଥିବା ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଦହ; ଅବନ୍ଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୋର ଅଗ୍ନି-ଉଲ୍କା (ଅଙ୍ଗାର) ବିକିରଣ କର।
Mantra 11
प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा॑ पा॒युर्वि॒शो अ॒स्या अद॑ब्धः । यो नो॑ दू॒रे अ॒घश॑ᳪसो॒ यो अन्त्यग्ने॒ मा कि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत्
ହେ ଅଗ୍ନି, ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାହତ କର; ସେମାନଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦେ; ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ଦ୍ରୁତ ହେଉ। ଏହି ଜନସମୂହର ଅଦବ୍ଧ (ଅବଞ୍ଚିତ) ପାୟୁ (ରକ୍ଷକ) ତୁମେ ହେଉ। ଯେ କେହି ଦୂରରୁ ଆମକୁ ଦୁର୍ଭାବରେ ଦୂଷଣ କରେ, କିମ୍ବା ଯେ କେହି ନିକଟରେ ଅଛି—ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା କେହି ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ସାହସ ନ କରୁ।
Mantra 12
उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्यमित्राँ॑२ ओषतात्तिग्महेते । यो नो॒ अरा॑तिᳪ समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सं न शुष्क॑म्
ହେ ଅଗ୍ନି, ଉଠ; ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ନିଜକୁ ପ୍ରସାର କର; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେତିଧାରୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର। ତୁମେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ଯେ କେହି ଆମ ପ୍ରତି ଅରାତି (ଦ୍ୱେଷ) କରେ—ତାକୁ ନିମ୍ନ କରି ତୁମେ ଦହନ କରିବ, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଇନ୍ଧନ ଜଳେ।
Mantra 13
ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या॑न्यग्ने । अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां॑ जा॒मिमजा॑मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू॑न् । अ॒ग्नेष्ट्वा॒ तेज॑सा सादयामि
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଊର୍ଧ୍ୱ (ଉଚ୍ଚ) ହେଉ; ପ୍ରତିବିଧ କର; ଆମ ଉପରେ ଦୈବ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କର। ଯାତୁଜନ (ମାୟାବୀ/ମନ୍ତ୍ରକାର)ମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଦଳକୁ ତଳେ ପକାଇ ଦେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ—ଜାମି (ସ୍ୱଜନ) ହେଉ କି ଅଜାମି (ଅପରିଚିତ)—ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଉପାସନା କରି, ତୁମ ତେଜରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରୁଛି।
Mantra 14
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति । इन्द्र॑स्य॒ त्वौज॑सा सादयामि
ଅଗ୍ନି ଦ୍ୟୌର ମୂର୍ଧା, ଜଗତର ଉଚ୍ଚ କକୁତ୍ର ପତି—ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି; ସେ ଅପାଂ ରେତାଂସି (ଜଳର ବୀଜ/ବୀର୍ୟ)କୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଓଜସାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantra 15
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्
ତୁମେ ଯଜ୍ଞର, ଭୁବଃ (ପୃଥିବୀ) ଓ ରଜସ (ମଧ୍ୟଲୋକ)ର ନେତା; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଶିବ ନିୟୁଦ୍ଭିଃ (ଯୁକ୍ତ ରଥଦଳ ସହ) ଗତି କର। ଦିବିରେ ତୁମେ ମୂର୍ଧାନଂ ସ୍ଥାପନ କର; ସ୍ୱର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଜିହ୍ୱାକୁ ତୁମେ ଗଢ଼ିଛ, ହେ ଅଗ୍ନି—ହବ୍ୟବାହକ ଭାବେ।
Mantra 16
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणाऽऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णोऽव्य॑थमाना पृथि॒वीं दृ॑ᳪह
ତୁ ଧ୍ରୁବା; ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବିସ୍ତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧାରୁଣା (ଆଧାର) ଅଟୁ। ସମୁଦ୍ର ତୋତେ ଉଠାଇ ଉଦ୍ବାଧିତ ନ କରୁ; ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷୀ) ଅବ୍ୟଥମାନ (କ୍ଲେଶବିନା) ତୋତେ ଢିଲା କରି ନ ଦେଉ। ତୁ ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କର।
Mantra 17
प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्व॒पां पृ॒ष्ठे स॑मु॒द्रस्येम॑न् । व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्व पृथि॒व्य॒सि
ପ୍ରଜାପତି ତୋତେ ଏଠାରେ ବସାନ୍ତୁ—ଅପାଂ ପୃଷ୍ଠେ, ଏହି ସମୁଦ୍ର ଉପରେ। ବ୍ୟଚସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଥସ୍ୱତୀ—ତୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ; ତୁ ପୃଥିବୀ ଅଟୁ।
Mantra 18
भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री । पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ᳪह पृथि॒वीं मा हि॑ᳪसीः
ତୁମେ ଭୂଃ; ତୁମେ ଭୂମି; ତୁମେ ଅଦିତି—ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଧାରଣକାରିଣୀ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୁବନର ଧାତ୍ରୀ। ପୃଥିବୀକୁ ଧରି ରଖ; ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କର; ପୃଥିବୀକୁ ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ।
Mantra 19
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द
ସର୍ବଙ୍କ ପାଇଁ—ପ୍ରାଣ ପାଇଁ, ଅପାନ ପାଇଁ, ବ୍ୟାନ ପାଇଁ, ଉଦାନ ପାଇଁ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏବଂ ଚରିତ୍ର (କ୍ରମବଦ୍ଧ ଗତି) ପାଇଁ—ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ମହା ସ୍ୱସ୍ତିରେ, ଅତି ଶାନ୍ତମ ଛର୍ଦିସ୍ (ଆଶ୍ରୟ/ଆବରଣ)ରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ସେହି ଦେବତା ସହ, ଅଙ୍ଗିରସ-ସଦୃଶ, ତୁମେ ଧ୍ରୁବ ହୋଇ ଆସୀନ ହୁଅ।
Mantra 20
काण्डा॑त्काण्डात्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षः परुष॒स्परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च
କାଣ୍ଡରୁ କାଣ୍ଡକୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ, ଗଠିରୁ ଗଠିକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ—ଏହିପରି, ହେ ଦୂର୍ବା, ଆମ ପାଇଁ ହଜାରରେ, ହଁ, ଶତରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଆଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଅ।
Mantra 21
या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या॑स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम्
ତୁମେ ଯେ ଶତେନ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅ ଓ ସହସ୍ରେଣ ଉପରକୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଅ—ହେ ଦେବୀ ଇଷ୍ଟକେ (ଦିବ୍ୟ ଇଟ), ତାହାର (ବେଦୀର) ଦ୍ରବ୍ୟତାରୁ ଜାତ ତୁମକୁ ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ।
Mantra 22
यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुचो॒ दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभि॑: । ताभि॑र्नो अ॒द्य सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि
ହେ ଅଗ୍ନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ତୋର ଯେ ରୁଚି (ତେଜସ୍) ନିଜ ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ଦିବକୁ ବିସ୍ତାର କରେ—ସେ ସମସ୍ତ ରୁଚିଦ୍ୱାରା ଆଜି ଆମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର; ଆମକୁ ରୁଚି (ତେଜ) ଜନାଇବା ଓ ଲାଭ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କର।
Mantra 23
या वो॑ दे॒वाः सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुच॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒: सर्वा॑भी॒ रुचं॑ नो धत्त बृहस्पते
ହେ ଦେବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଯେ ରୁଚି (ତେଜସ୍) ଅଛି, ଗୋମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ରୁଚି ଅଛି—ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ, ସେ ସମସ୍ତ ରୁଚିଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରୁଚି (ତେଜ) ଦିଅ; ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଆମ ପାଇଁ ତେଜ ଧାରଣ କରାଅ।
Mantra 24
वि॒राड्ज्योति॑रधारयत्स्व॒राड्ज्योति॑रधारयत् । प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयतु पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । अ॒ग्निष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द
ବିରାଟ୍ ଜ୍ୟୋତି (ତୋତେ) ଧାରଣ କଲା; ସ୍ୱରାଟ୍ ଜ୍ୟୋତି (ତୋତେ) ଧାରଣ କଲା। ପ୍ରଜାପତି ତୋତେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ରୂପେ ଆସୀନ କରୁନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱ-ପ୍ରାଣ, ଅପାନ ଓ ବ୍ୟାନ ପାଇଁ ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜ୍ୟୋତି ଅର୍ପଣ କର। ଅଗ୍ନି ତୋର ଅଧିପତି; ସେହି ଦେବତା ସହ, ଅଙ୍ଗିରସ-ସଦୃଶ ଭାବେ, ଧ୍ରୁବ ହୋଇ ଆସୀନ ହେ।
Mantra 25
मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्
ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ବସନ୍ତ ଋତୁର ଦୁଇ ଭାଗ—ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତଃ-ସନ୍ଧି (ଶ୍ଲେଷ) ଅଟ। ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଯଥାବିଧି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଆପଃ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଓଷଧୟଃ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଅଗ୍ନୟଃ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ। ଏକବ୍ରତ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ନମଃ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନୟଃ ଏକମନସ୍କ ହୋଇ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବାସନ୍ତିକାବୃତୂ ଅଭିକଳ୍ପମାନ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିସଂବିଶନ୍ତି ସେପରି ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ; ସେହି ଦେବତା ସହ, ଅଙ୍ଗିରସ୍ୱତ୍, ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥାନରେ ସୀଦତମ୍—ଆସୀନ ହୁଅନ୍ତୁ।
Mantra 26
अषा॑ढाऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒ः सह॑स्व पृतनाय॒तः । स॒हस्र॑वीर्याऽसि॒ सा मा॑ जिन्व
ତୁ ଅଷାଢା—ଅଜେୟ, ସହନଶୀଳ; ଶତ୍ରୁତାକୁ ଜୟ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ପରାଜିତ କର। ତୁ ସହସ୍ରବୀର୍ୟ; ମୋତେ ପ୍ରେରିତ ଓ ବଳବାନ କର।
Mantra 27
मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माध्वी॑र्नः स॒न्त्वोष॑धीः
ଋତକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ପବନ ମଧୁର ହେଉ; ନଦୀମାନେ ମଧୁର ଭାବେ ବହୁନ୍ତୁ; ଆମ ଔଷଧୀମାନେ ମଧୁମୟ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 28
मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसो॒ मधु॑म॒त्पार्थि॑व॒ᳪ रज॑: । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता
ରାତି ଓ ଉଷାମାନେ ମଧୁର ହେଉନ୍ତୁ; ପାର୍ଥିବ ରଜଃ (ଭୂମିର ପ୍ରଦେଶ) ମଧୁମୟ ହେଉ; ଆମ ପିତା ଦ୍ୟୌଃ (ସ୍ୱର୍ଗ) ମଧୁର ହେଉ।
Mantra 29
मधु॑मान्नो॒ वन॒स्पति॒र्मधु॑माँ२ अस्तु॒ सूर्य॑: । माध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः
ଆମ ପାଇଁ ବନସ୍ପତିର ଅଧିପତି ମଧୁମୟ ହେଉ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁମୟ ହେଉ। ଆମ ଗାଈମାନେ ମଧୁର-ରସସମ୍ପନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 30
अ॒पां गम्भ॑न्त्सीद॒ मा त्वा॒ सूर्यो॒ऽभि ता॑प्सी॒न्माऽग्निर्वै॑श्वान॒रः । अच्छि॑न्नपत्राः प्र॒जा अ॑नु॒वीक्ष॒स्वानु॑ त्वा दि॒व्या वृष्टि॑: सचताम्
ଜଳମାନଙ୍କ ଗଭୀରତାରେ ତୁମେ ନିବାସ କର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ ଦହନ ନ କରୁ, ନ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର। ଅଛିନ୍ନପତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଅନୁବୀକ୍ଷ କର; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବୃଷ୍ଟି ତୁମ ସହ ସଚତାମ୍ (ସଙ୍ଗ ହେଉ)।
Mantra 31
त्रीन्त्स॑मु॒द्रान्त्सम॑सृपत् स्व॒र्गान॒पां पति॑र्वृष॒भ इष्ट॑कानाम् । पुरी॑षं॒ वसा॑नः सुकृ॒तस्य॑ लो॒के तत्र॑ गच्छ॒ यत्र॒ पूर्वे॒ परे॑ताः
ସେ ତିନି ସମୁଦ୍ରକୁ ଏକତ୍ର କରି ବହି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ—ଅପାଂ ପତି, ଇଷ୍ଟକାମାନଙ୍କର ବୃଷଭ। ପୂରୀଷ (ପୂରଣମାଟି) ଧାରଣ କରି, ସୁକୃତର ଲୋକରେ—ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ପିତୃମାନେ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Mantra 32
म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं य॒ज्ञं मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तां नो॒ भरी॑मभिः
ମହାନ ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ ଏକାସାଥି—ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ। ପୋଷକ ଆଧାରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 33
विष्णो॒: कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କର୍ମମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ (ପବିତ୍ର ନିୟମମାନଙ୍କୁ) ଅବଲୋକନ କରିଛନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ସଖା, କର୍ମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ।
Mantra 34
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: । स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
ତୁମେ ଧ୍ରୁବ; ଆଧାରରୂପେ ଏଠାରୁ ଜାତବେଦା ଜନ୍ମିଲେ—ଏହି ଯୋନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଉପରୁ ଜନ୍ମିତ। ସେ ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ ଓ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦ ସହ, ଜାଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ (ଆହୁତି) ବହନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 35
इ॒षे रा॒ये र॑मस्व॒ सह॑से द्यु॒म्न ऊ॒र्जे अप॑त्याय । स॒म्राड॑सि स्व॒राड॑सि सारस्व॒तौ त्वोत्सौ॒ प्राव॑ताम्
ଇଷ (ପୋଷଣ) ପାଇଁ, ରାୟ (ଧନ) ପାଇଁ ତୁମେ ରମ; ସହସ (ପରାକ୍ରମ) ପାଇଁ, ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ତେଜ) ପାଇଁ, ଊର୍ଜା ପାଇଁ, ଅପତ୍ୟ (ସନ୍ତାନ) ପାଇଁ। ତୁମେ ସମ୍ରାଟ, ତୁମେ ସ୍ୱରାଟ; ସାରସ୍ୱତର ଦୁଇ ଉତ୍ସ (ସ୍ରୋତ) ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 36
अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धव॑: । अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଯୋଗ କର; କାରଣ ତୁମର ସେଇ ଅଶ୍ୱମାନେ, ହେ ଦେବ, ସୁଭ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ, ମନ୍ୟୁ (ପ୍ରେରକ ଉଗ୍ରତା) ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ଆଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି।
Mantra 37
यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ२ अश्वाँ॑२ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः
ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଆହ୍ୱାନିତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ରଥୀ ପରି ଯୋଗ କର; ଏବଂ ତୁମେ—ପୂର୍ବ୍ୟ ହୋତୃ—ସଦସ୍-ଆସନରେ ବସ।
Mantra 38
स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः । घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्ये॑ अ॒ग्नेः
ସେମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି—ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି, ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଧେନୁମାନଙ୍କ ପରି—ଅନ୍ତର୍ହୃଦୟରେ ମନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା। ଘୃତର ଧାରାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖୁଛି—ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ—ବେତସ (କାଠି/କାଶ) ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିରେ।
Mantra 39
ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॑ भा॒से त्वा॒ ज्योति॑षे त्वा । अभू॑दि॒दं विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रस्य॑ च
ଋଚ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ରୁଚି (କାନ୍ତି) ପାଇଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ଭାସ (ପ୍ରଭା) ପାଇଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ଜ୍ୟୋତିଷ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଭୁବନର ବାଜିନ (ବଳବତ୍ ତେଜ/ଶକ୍ତି) ହୋଇଛି—ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରର ମଧ୍ୟ।
Mantra 40
अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मान् रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् । स॒ह॒स्र॒दा अ॑सि स॒हस्रा॑य त्वा
ଅଗ୍ନି ଜ୍ୟୋତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ; ରୁକ୍ମ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ବର୍ଚସ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଚସ୍ୱାନ। ତୁମେ ସହସ୍ରଦାତା; ସହସ୍ର (ହଜାରଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ/ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି।
Mantra 41
आ॒दि॒त्यं गर्भं॒ पय॑सा॒ सम॑ङ्धि स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां वि॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्धि॒ हर॑सा॒ माऽभि म॑ᳪस्थाः श॒तायु॑षं कृणुहि ची॒यमा॑नः
ଆଦିତ୍ୟ-ଗର୍ଭକୁ ଦୁଗ୍ଧଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଅଭିଷେକ କର; ସହସ୍ରର ପ୍ରତିମା, ବିଶ୍ୱରୂପ। ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ ତାହାକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ବୃଦ୍ଧି କର; ମୋ ଉପରେ ଚାପ ଦିଅନି। ତୁମେ ଚୟନ ହେଉଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ଶତାୟୁଷ୍ୟ (ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ)ଯୁକ୍ତ କର।
Mantra 42
वात॑स्य जू॒तिं वरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्वं॑ जज्ञा॒नᳪ स॑रि॒रस्य॒ मध्ये॑ । शिशुं॑ न॒दीना॒ᳪ ह॒रि॒मद्रि॑बुध्न॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्
ବାତର ଜୂତି (ବେଗ), ବରୁଣଙ୍କ ନାଭି—ଶରୀରର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିତ ଅଶ୍ୱ; ନଦୀମାନଙ୍କ ଶିଶୁ ପରି, ହରିତବର୍ଣ୍ଣ, ଅଦ୍ରିବୁଧ୍ନ (ଶିଳା-ଆଧାରିତ): ହେ ଅଗ୍ନେ, ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଏହାକୁ ହିଂସା କରନି।
Mantra 43
अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒षं भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तिं॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिरृतु॒शः कल्प॑मानो॒ गां मा हि॑ᳪसी॒रदि॑तिं वि॒राज॑म्
ଅଜସ୍ର, ଇନ୍ଦୁ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଅରୁଷ (ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ), ଭୁରଣ୍ୟୁ (ବେଗଗାମୀ)—ପୂର୍ବଚିତ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରେ। ସେ ପର୍ବ ପର୍ବରେ, ଋତୁ ଋତୁରେ ଯଥାବିଧି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ—ଗାଈକୁ, ଅଦିତିକୁ, ବିରାଜକୁ—ହିଂସା କରନି।
Mantra 44
वरू॑त्रीं॒ त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मविं॑ जज्ञा॒नाᳪ रज॑स॒: पर॑स्मात् । म॒हीᳪ सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्
ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ବରୂତ୍ରୀ (ରକ୍ଷାକବଚ), ବରୁଣଙ୍କ ନାଭି—ରଜସର ପାରପଟୁ ଜନ୍ମିତ ଅବି (ଭେଡ଼ି); ଅସୁରଙ୍କ ମହୀ, ସହସ୍ରଗୁଣ ମାୟା (ଶକ୍ତି): ହେ ଅଗ୍ନେ, ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଏହାକୁ ହିଂସା କରନି।
Mantra 45
यो अ॒ग्निर॒ग्नेरध्यजा॑यत॒ शोका॑त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा ज॒जान॒ तम॑ग्ने॒ हेड॒: परि॑ ते वृणक्तु
ଯେ ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଦାହତାପରୁ, ପୃଥିବୀରୁ, କିମ୍ବା ପୁନଃ ଦ୍ୟୁଲୋକର ପରିଧିରୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ହେ ଅଗ୍ନେ, ସେ (ଅଗ୍ନି) ତୋର ‘ହେଡଃ’ (ହାନିକର କ୍ରୋଧ/ଆଘାତ)କୁ ତୋରୁ ଦୂର କରୁ।
Mantra 46
चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आऽप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष॒ᳪ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च
ଦେବମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରମୟ ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ଉଚ୍ଚରେ ଉଦିତ ହୋଇଛି—ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ। ସେ ଦ୍ୟାଵା–ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପୂରି ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଚଳମାନ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।
Mantra 47
इ॒मं मा हि॑ᳪसीर्द्वि॒पादं॑ प॒शुᳪ स॑हस्रा॒क्षो मेधा॑य ची॒यमा॑नः । म॒युं प॒शुं मेध॑मग्ने जुषस्व॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । म॒युं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु
ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ମେଧା ପାଇଁ ତୁମେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହି ଦ୍ୱିପାଦ ପଶୁକୁ ହିଂସା କରନି। ହେ ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ‘ମୟୁ’ ପଶୁକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚୟନ କରୁଥିବା ଆମେ, ଆମ ତନୁରେ ତୁମେ ନିଷଣ୍ଣ ହୁଅ। ‘ମୟୁ’ ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଉଷ୍ମାକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ; ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁ, ତାହାର ଉପରେ ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଉଷ୍ମା ପଡ଼ୁ।
Mantra 48
इ॒मं मा हि॑ᳪसी॒रेक॑शफं प॒शुं क॑निक्र॒दं वा॒जिनं॒ वाजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । गौ॒रं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु
ଏହି ଏକଶଫ (ଏକ ଖୁର ଥିବା) ପଶୁକୁ ହିଂସା କରନି—ହିଣିହିଣି କରୁଥିବା ବାଜିନ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ। ବନର ଅରଣ୍ୟ ‘ଗୌର’କୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ନିୟୋଜନ କରୁଛି; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚୟନ କରୁଥିବା ଆମେ, ଆମ ତନୁରେ ତୁମେ ନିଷଣ୍ଣ ହୁଅ। ‘ଗୌର’ ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଉଷ୍ମାକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ; ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁ, ତାହାର ଉପରେ ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଉଷ୍ମା ପଡ଼ୁ।
Mantra 49
इ॒मᳪ सा॑ह॒स्रᳪ श॒तधा॑र॒मुत्सं॑ व्य॒च्यमा॑नᳪ सरि॒रस्य॒ मध्ये॑ । घृ॒तं दुहा॑ना॒मदि॑तिं॒ जना॒याग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । ग॒व॒यं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु
ଶରୀରର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ସହସ୍ରଗୁଣ, ଶତଧାରାବାହୀ ଉତ୍ସ (ଝରଣା)—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦିତି, ଘୃତ ଦୋହୁଥିବା—ଏହାକୁ ହିଂସା କରନି। ହେ ଅଗ୍ନି, ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ହିଂସା କରନି। ଅରଣ୍ୟର ଗବୟ (ବନଗାଈ)କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟୋଜନ କରୁଛି; ତାହାଦ୍ୱାରା, ଆମେ ତୁମକୁ ଚୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ଆମ ତନୁରେ ନିଷାଦ କର। ଗବୟ ତୁମର ଶୁଗ୍ (ହାନି)କୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ; ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁ, ସେଠାକୁ ତୁମର ଶୁଗ୍ ଯାଉ।
Mantra 50
इ॒ममू॑र्णा॒युं वरु॑णस्य॒ नाभिं॒ त्वचं॑ पशू॒नां द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टु॑: प्र॒जानां॑ प्रथ॒मं ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒वो नि षी॑द । उष्ट्रं॑ ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु
ଏହି ଊନଯୁକ୍ତକୁ—ବରୁଣଙ୍କ ନାଭି, ପଶୁମାନଙ୍କ ତ୍ୱଚା, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦର—ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଜନିତ୍ରକୁ—ହିଂସା କରନି। ହେ ଅଗ୍ନି, ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ହିଂସା କରନି। ଅରଣ୍ୟର ଉଷ୍ଟ୍ର (ବନଉଁଟ)କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟୋଜନ କରୁଛି; ତାହାଦ୍ୱାରା, ଆମେ ତୁମକୁ ଚୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ଆମ ତନୁରେ ନିଷାଦ କର। ଉଷ୍ଟ୍ର ତୁମର ଶୁଗ୍ (ହାନି)କୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ; ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁ, ସେଠାକୁ ତୁମର ଶୁଗ୍ ଯାଉ।
Mantra 51
अ॒जो ह्य॒ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त्सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ । तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑मायँ॒स्तेन॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेध्या॑सः । श॒र॒भमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । श॒र॒भं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु
ଅଜନ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଶୋକରୁ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଜନିତାକୁ (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାକୁ) ଦେଖିଲା। ସେହି ଉପାୟରେ ଦେବମାନେ ଦେବତ୍ୱର ଅଗ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ସେହି ଉପାୟରେ ମେଧ୍ୟ (ଦୀକ୍ଷିତ/ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ) ଲୋକ ଆରୋହଣର ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ତୋ ପଛେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟର ଶରଭକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି; ସେହି ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ତନୁକୁ ଗଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ବସ। ହେ ଶରଭ, ତୋର ଶୁଗ୍ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରହାର/ଦଣ୍ଡ) ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁଛୁ ସେହିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ; ଯାହାକୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷ କରୁଛୁ ସେହିକୁ ତୋର ଶୁଗ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
Mantra 52
त्वं य॑विष्ठ दा॒शुषो॒ नॄँ: पा॑हि शृणु॒धी गिर॑: । रक्षा॑ तो॒कमु॒त त्मना॑
ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ଅଗ୍ନି), ଦାଶୁଷ (ଦାନଶୀଳ) ଯଜମାନଙ୍କ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର; ଆମ ଗିରଃ (ବାଣୀ/ସ୍ତୁତି) ଶୁଣ। ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱରୂପରେ—ରକ୍ଷା କର।
Mantra 53
अ॒पां त्वेम॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वोद्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ भस्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पां त्वाऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे त्वा॒ सद॑ने सादयामि समु॒द्रे त्वा॒ सद॑ने सादयामि सरि॒रे त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॒ क्षये॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ सधि॑षि सादयाम्य॒पां त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पां त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ त्रै॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑सा सादया॒म्यानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ पाङ्क्ते॑न त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि
ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପାଂ (ଜଳମାନଙ୍କ) ମନ୍ତ୍/ମଥନ (ଉଛ୍ଛ୍ୱାସ/ଉଛାଳ)ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ଉଦ୍ମନ୍ତ୍ (ଫୁଲାଣ/ଉଛାଳ)ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ଭସ୍ମରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ଜ୍ୟୋତିଷିରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ଅୟନ (ପ୍ରବାହ/ମାର୍ଗ)ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ଅର୍ଣବ (ବିଶାଳ ଜଳରାଶି)ରେ ଆସନରେ ତୁମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ସମୁଦ୍ରରେ ଆସନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ସରିର (ଜଳପ୍ରବାହ/ସରୋବର)ରେ ଆସନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ଅପାଂ କ୍ଷୟ (ନିବାସ/ଆଶ୍ରୟ)ରେ ତୁମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ସଧିଷରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ସଦନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ସଧସ୍ଥରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ଯୋନୌରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ପୁରୀଷେ (ଜଳର ଗାଦ/ସଞ୍ଚୟ)ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅପାଂ ପାଥସି (ଜଳପଥ)ରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଜାଗତ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ପାଙ୍କ୍ତ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି।
Mantra 54
अ॒यं पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑य॒त्र्यै गा॑य॒त्रं गा॑य॒त्रादु॑पा॒ᳪशुरु॑पा॒ᳪशोस्त्रि॒वृत् त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रं वसि॑ष्ठ॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॑ प्रा॒णं गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्य॑:
ଏହା ପୂର୍ବଭାଗ—‘ଭୁବସ୍’; ତାହାର ପ୍ରାଣ ‘ଭୌବାୟନ’ ଅଟେ। ବସନ୍ତ ପ୍ରାଣର ଗତି; ଗାୟତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ। ଗାୟତ୍ରୀ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ର (ଛନ୍ଦ) ଅଟେ; ଗାୟତ୍ରରୁ ଉପାଂଶୁ, ଉପାଂଶୁରୁ ତ୍ରିବୃତ୍, ତ୍ରିବୃତ୍ରୁ ରଥନ୍ତର। ବସିଷ୍ଠ ଋଷି। ପ୍ରଜାପତି-ଗୃହୀତ ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
Mantra 55
अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒णं ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रिष्टुब्ग्रै॒ष्मी॑ त्रि॒ष्टुभ॑: स्वा॒रᳪ स्वा॒राद॑न्तर्या॒मो॒ऽन्तर्या॒मात्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शाद् बृ॒हद् भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:
ଏହା ଦକ୍ଷିଣଭାଗ—‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’; ତାହାର ମନ ‘ବୈଶ୍ୱକର୍ମଣ’ ଅଟେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମନର; ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଗ୍ରୀଷ୍ମ। ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ରୁ ସ୍ୱାର, ସ୍ୱାରରୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମ, ଅନ୍ତର୍ୟାମରୁ ପଞ୍ଚଦଶ, ପଞ୍ଚଦଶରୁ ବୃହତ୍। ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି। ପ୍ରଜାପତି-ଗୃହୀତ ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
Mantra 56
अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं व॒र्षाश्चाक्षु॑ष्यो जग॑ती वा॒र्षी जग॑त्या॒ ऋक्स॑म॒मृक्स॑माच्छु॒क्रः शु॒क्रात्स॑प्तद॒शः स॑प्तद॒शाद्वै॑रू॒पं ज॒मद॑ग्नि॒रृषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:
ଏହା ପଶ୍ଚାତ୍ (ପଶ୍ଚିମ) ଭାଗ—‘ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା’; ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ‘ବୈଶ୍ୱବ୍ୟଚସ’ ଅଟେ। ବର୍ଷାମାନେ ଚକ୍ଷୁର; ଜଗତୀ ‘ବାର୍ଷୀ’ (ବର୍ଷାକାଳୀନ ଛନ୍ଦ) ଅଟେ। ଜଗତୀରୁ ଋକ୍-ସାମର ସମମିଳନ; ସେହି ସମମିଳନରୁ ଶୁକ୍ର; ଶୁକ୍ରରୁ ସପ୍ତଦଶ; ସପ୍ତଦଶରୁ ବୈରୂପ। ଜମଦଗ୍ନି ଋଷି। ପ୍ରଜାପତି-ଗୃହୀତ ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ଷୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
Mantra 57
इ॒दमु॑त्त॒रात् स्व॒स्तस्य॒ श्रोत्र॑ᳪ सौ॒वᳪ श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॒नु॒ष्टुप् शा॑र॒द्य॒नु॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ᳪश ए॑कविᳪशाद्वै॑रा॒जं वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ श्रोत्रं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:
ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ‘ସ୍ୱସ୍ତ’ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଅଟେ; ତାହାର ‘ଶ୍ରୋତ୍ର’ (କାନ) ସୌବଂ—ଦିବ୍ୟ ଅଟେ। ଶରଦୃତୁ ଶ୍ରୋତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀ; ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଶାରଦୀ ଛନ୍ଦ। ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଠାରୁ ‘ଐଡ’ (Aiḍa); ଐଡ ଠାରୁ ‘ମନ୍ଥିନ’ (Manthin); ମନ୍ଥିନ ଠାରୁ ‘ଏକବିଂଶ’ (୨୧); ଏକବିଂଶ ଠାରୁ ‘ବୈରାଜ’ (Vairāja)। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି। ପ୍ରଜାପତିଗୃହୀତ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି) ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
Mantra 58
इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाङ्मा॒त्या हे॑म॒न्तो वा॒च्यः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒ङ्क्त्यै नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ॑ग्रय॒णात् त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशाभ्या॑ᳪ शाक्वररैव॒ते वि॒श्वक॑र्म॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ वाचं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म्
ଏହା ଉପରେ ‘ମତି’ (ଚିନ୍ତା) ଅଟେ; ତାହାର ‘ବାକ୍’ ମାପିତ ବାଣୀ। ହେମନ୍ତୃତୁ ବାକ୍-ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ପଙ୍କ୍ତି ହୈମନ୍ତୀ ଛନ୍ଦ। ପଙ୍କ୍ତି ପାଇଁ ନିଧନବତ୍ (ନିଧନ ଧାରଣକାରୀ) ଗାନ ଅଛି; ନିଧନବତ୍ ଠାରୁ ଆଗ୍ରୟଣ; ଆଗ୍ରୟଣ ଠାରୁ ତ୍ରିଣବତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶୌ (୩୯ ଓ ୩୩); ତ୍ରିଣବତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶାଭ୍ୟାଂ ଠାରୁ ଶାକ୍ୱର-ରୈବତ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଋଷି। ପ୍ରଜାପତିଗୃହୀତ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାକ୍ (ବାଣୀ) ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ଲୋକକୁ—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ…
Frequently Asked Questions
It primarily supports the Agnicayana by forming and stabilizing the middle layers of the fire-altar, establishing the ground as firm Earth and aligning the altar with cosmic order and protection.
They ritually “sweeten” time-joints and elemental supports (wind, waters, plants, earth/heaven), making the sacrificer’s world favorable and harmonious with ṛta, so the rite yields auspicious continuity.
Through rakṣā formulas—especially those invoking Agni as guardian of the breaths and those placing the sacred element in the depth of the Waters—along with general appeasement (e.g., serpents) and invocations of unconquered strength for rite-objects.