Mantra 31

Rishi: Traditionally connected with the Agnicayana mantra-corpus (Yājñavalkya lineage in Śukla tradition)

Devata: Agni (as Apāṃ pati; altar-Agni)

Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence; mixed/irregular in some YV prose-verse contexts)

Samhita Patha (Devanagari)

त्रीन्त्स॑मु॒द्रान्त्सम॑सृपत् स्व॒र्गान॒पां पति॑र्वृष॒भ इष्ट॑कानाम् । पुरी॑षं॒ वसा॑नः सुकृ॒तस्य॑ लो॒के तत्र॑ गच्छ॒ यत्र॒ पूर्वे॒ परे॑ताः

Transliteration

trīn samudrā́n sam asṛpat svargā́n apā́m patír vṛṣabhá iṣṭakānām | purī́ṣaṃ vásānaḥ sukṛtásya loké tátra gaccha yátra pū́rve párētāḥ

Translation

ସେ ତିନି ସମୁଦ୍ରକୁ ଏକତ୍ର କରି ବହି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ—ଅପାଂ ପତି, ଇଷ୍ଟକାମାନଙ୍କର ବୃଷଭ। ପୂରୀଷ (ପୂରଣମାଟି) ଧାରଣ କରି, ସୁକୃତର ଲୋକରେ—ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ପିତୃମାନେ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Padapatha (Word Analysis)

त्रीन् । समु॒द्रान् । सम् । असृपत् । स्व॒र्गान् । अ॒पाम् । पतिः । वृष॒भः । इष्ट॑कानाम् । पुरी॑षम् । वसा॑नः । सु॒कृ॒तस्य॑ । लो॒के । तत्र॑ । गच्छ । यत्र॑ । पूर्वे॑ । परे॑ताः

Word by Word

• त्रीन्: three
• त्रीन्: कर्म
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि

• समुद्रान्: oceans
• समुद्रान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: समुद्र

• सम्: together/fully
• सम्: —
• Type: Preverb (upasarga)
• Root: सम्

• असृपत्: crept/advanced
• असृपत्: —
• Type: Verb
• Root: सृप्

• स्वर्गान्: heavens
• स्वर्गान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अप् (आप्)

• पतिः: lord
• पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पति

• वृषभः: bull (the mighty one)
• वृषभः: कर्तृ (apposition)
• Type: Noun
• Root: वृषभ

• इष्टकानाम्: of the bricks
• इष्टकानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: इष्टका

• पुरीषम्: filling/packing (earth, mortar)
• पुरीषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरीष

• वसानः: wearing/putting on
• वसानः: कर्तृ (qualifier)
• Type: Verbal adjective (present participle)
• Root: वस् (आच्छादने) → वसान

• सुकृतस्य: of the well-done (merit/good deed)
• सुकृतस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: सुकृत

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: लोक

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (deictic)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• गच्छ: go
• गच्छ: —
• Type: Verb (imperative)
• Root: गम्

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र

• पूर्वे: the former ones
• पूर्वे: कर्तृ (of परेताः)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: पूर्व

• परेताः: departed (gone beyond)
• परेताः: कर्तृ (predicate)
• Type: Past participle
• Root: परा-इ (परैति) → परेत

Entities Mentioned

• Agni (as Apāṃ pati)
• Apas (Waters)
• Pitṛs (the Former/Ancestors)