Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution)
Devata: Pṛthivī / Viśvakarman (functional invocation for stability)
Chandas: Mixed/prose-formula (yajus); not a fixed ṛgvedic metre
Samhita Patha (Devanagari)
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणाऽऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णोऽव्य॑थमाना पृथि॒वीं दृ॑ᳪह
Transliteration
dhrúvā́si dharúṇā́stṛtā́ viśvá-karmáṇā | mā́ tvā samudrá úd-vadhīn mā́ supárṇo’vyáthamānā pṛthivī́ṃ dṛṃh
Translation
ତୁ ଧ୍ରୁବା; ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବିସ୍ତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧାରୁଣା (ଆଧାର) ଅଟୁ। ସମୁଦ୍ର ତୋତେ ଉଠାଇ ଉଦ୍ବାଧିତ ନ କରୁ; ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷୀ) ଅବ୍ୟଥମାନ (କ୍ଲେଶବିନା) ତୋତେ ଢିଲା କରି ନ ଦେଉ। ତୁ ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କର।
Padapatha (Word Analysis)
ध्रु॒वा । अ॒सि॒ । ध॒रुणा॑ । आ॒स्तृ॒ता । वि॒श्वक॑र्मणा । मा । त्वा॒ । स॒मु॒द्रः । उत् । व॒धी॒त् । मा । सु॒प॒र्णः । अ॒व्य॒थ॒मा॒नः । पृ॒थि॒वीं । दृ॒ᳪह
Word by Word
ध्रुवाfirm, steady
ध्रुवा:
कर्तृ (विधेय-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) / ध्रु (स्थैर्ये) धातु-निष्पन्न
असिyou are
असि:
(अध्याहृत) कर्तृ: त्वम्
TypeVerb
Rootअस् (भू-सत्तायाम्)
धरुणाsupporting, a support
धरुणा:
कर्तृ (विधेय-विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootधरुण (प्रातिपदिक) / धृ (धारणे) धातु-निष्पन्न
आस्तृताspread/laid out
आस्तृता:
कर्तृ (विधेय-विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootआ + स्तृ (स्तरणे)
विश्वकर्मणाby Viśvakarman (the all-maker)
विश्वकर्मणा:
करण
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
उद्वधीत्may (it) not strike/kill (you)
उद्वधीत्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootउद् + वध् (हिंसायाम्)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
सुपर्णःthe fair-winged one (bird)
सुपर्णः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
अव्यथमानःnot causing pain; untroubling
अव्यथमानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Rootअ + व्यथ् (पीडायाम्) → व्यथमान (शतृ)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
दृंहmake firm; strengthen
दृंह:
कर्म-प्रवर्तक-क्रिया
TypeVerb
Rootदृंह्/दृह् (दृढीकरणे)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth)V
ViśvakarmanS
Samudra (Ocean/Waters)S
Suparṇa (Fair-winged one)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes