Mantra 18
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Pṛthivī / Aditi
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री । पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ᳪह पृथि॒वीं मा हि॑ᳪसीः
Transliteration
bhū́r asi bhū́mir asy áditir asi viśvá-dhāyā viśvásya bhúvanasya dhartrī́ | pṛthivī́ṃ yaccha pṛthivī́ṃ dṛṃha pṛthivī́ṃ mā́ hiṃsīḥ
Translation
ତୁମେ ଭୂଃ; ତୁମେ ଭୂମି; ତୁମେ ଅଦିତି—ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଧାରଣକାରିଣୀ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୁବନର ଧାତ୍ରୀ। ପୃଥିବୀକୁ ଧରି ରଖ; ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଢ଼ କର; ପୃଥିବୀକୁ ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ।
Padapatha (Word Analysis)
भूः । अ॒सि॒ । भूमिः । अ॒सि॒ । अदि॑तिः । अ॒सि॒ । वि॒श्वधा॑या । विश्व॑स्य । भुव॑नस्य । ध॒र्त्री । पृ॒थि॒वीं । य॒च्छ॒ । पृ॒थि॒वीं । दृ॒ᳪह॒ । पृ॒थि॒वीं । मा । हि॒ᳪसीः
Word by Word
भूःEarth; the earth-sphere
भूः:
कर्तृ/विशेष्य (असि के साथ विधेय)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक; भू-लोक/भू-तत्त्व) अथवा भू (धातु) से निष्पन्न
असिyou are
असि:
(सम्बन्धक क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
भूमिःthe ground; earth
भूमिः:
कर्तृ/विधेय (असि के साथ)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(सम्बन्धक क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अदितिःAditi (the unbounded; mother of gods)
अदितिः:
कर्तृ/विधेय (असि के साथ)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(सम्बन्धक क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
विश्वधायाःof all-supporting / of all-kinds (as supporter)
विश्वधायाः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्वधा (अव्यय/प्रातिपदिक: ‘सर्वथा/सर्वरूपेण’) + षष्ठी
विश्वस्यof the whole; of all
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनस्यof the world; of the beings/abode
भुवनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
धर्त्रीthe supporter; sustainer
धर्त्री:
कर्तृ/विधेय (असि का लुप्त अनुवर्तन)
TypeNoun
Rootधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’ से तृच्)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
यच्छrestrain; hold; extend/secure
यच्छ:
(आज्ञा-क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु; ‘यच्छति’)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
दृंहmake firm; strengthen
दृंह:
(आज्ञा-क्रिया)
TypeVerb
Rootदृंह्/दृह् (धातु; ‘दृंहति’ बलवर्धने/स्थिरीकरणे)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
हिंसीःinjure; harm
हिंसीः:
(निषेध-क्रिया)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु; हिंसायाम्)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth)A
AditiB
BhūrRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes