Mantra 45
Rishi: Agnicayana mantra-stream (Anukramaṇī details not provided)
Devata: Agni; Viśvakarman as creator invoked
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
यो अ॒ग्निर॒ग्नेरध्यजा॑यत॒ शोका॑त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा ज॒जान॒ तम॑ग्ने॒ हेड॒: परि॑ ते वृणक्तु
Transliteration
yó agnír agnér ádhyajāyata śókāt pṛthivyā́ utá vā́ divás pári | yéna prajā́ viśvákarmā jajā́na tám agne héḍaḥ pári te vṛṇaktu
Translation
ଯେ ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଦାହତାପରୁ, ପୃଥିବୀରୁ, କିମ୍ବା ପୁନଃ ଦ୍ୟୁଲୋକର ପରିଧିରୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ହେ ଅଗ୍ନେ, ସେ (ଅଗ୍ନି) ତୋର ‘ହେଡଃ’ (ହାନିକର କ୍ରୋଧ/ଆଘାତ)କୁ ତୋରୁ ଦୂର କରୁ।
Padapatha (Word Analysis)
यः । अग्निः । अग्नेः । अधि-अजायत । शोकात् । पृथिव्याः । उत । वा । दिवः । परि । येन । प्रजाः । विश्व-कर्मा । जजान । तम् । अग्ने । हेडः । परि । ते । वृणक्तु
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni, fire
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (locative sense: ‘upon/over’)
TypeIndeclinable
Rootअधि
अजायतwas born, arose
अजायत:
Kriyā
TypeVerb
Rootजन्
शोकात्from grief/heat (burning)
शोकात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
दिवःof heaven/sky
दिवः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
परिaround, from beyond
परि:
Adhikaraṇa (spatial: ‘around/from beyond’)
TypeIndeclinable
Rootपरि
येनby which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रजाःcreatures, offspring
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
विश्वकर्माViśvakarman (all-maker)
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun (proper/epithet)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
जजानbegot, generated
जजान:
Kriyā
TypeVerb
Rootजन्
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
हेडःwrath, anger, harm
हेडः:
Kartā
TypeNoun
Rootहेड (प्रातिपदिक)
परिaway, around (as preverb)
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि
तेof you, your
ते:
Sampradāna/Adhikaraṇa (possessive: ‘thy’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृणक्तुmay it turn away/remove
वृणक्तु:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृज्/वृञ्ज् (वृणक्ति) अथवा √वृ (वरणे) — वैदिक प्रयोगः
Entities Mentioned
A
AgniV
ViśvakarmanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes