Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Indrāgnī; Bṛhaspati (as sealing deity of brahman)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
या वो॑ दे॒वाः सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुच॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒: सर्वा॑भी॒ रुचं॑ नो धत्त बृहस्पते
Transliteration
yā vo devāḥ sū́rye rucó góṣv aśvéṣu yā́ rucáḥ | indrāgnī tā́bhiḥ sarvābhī rucáṃ no dhatta bṛ́haspate ||
Translation
ହେ ଦେବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଯେ ରୁଚି (ତେଜସ୍) ଅଛି, ଗୋମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ରୁଚି ଅଛି—ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ, ସେ ସମସ୍ତ ରୁଚିଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରୁଚି (ତେଜ) ଦିଅ; ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଆମ ପାଇଁ ତେଜ ଧାରଣ କରାଅ।
Padapatha (Word Analysis)
याः । वः॒ । दे॒वाः । सू॒र्ये॒ । रुचः॑ । गोषु॑ । अश्वे॑षु । याः । रुचः॑ । इन्द्रा॑ग्नी । ताभिः॑ । सर्वा॑भिः । रुच॑म् । नः॒ । ध॒त्त॒ । बृह॒स्प॒ते॒ ।
Word by Word
याwhich (those)
या:
Kartā (सम्बन्धवाचक/विशेषणरूपेण ‘रुचः’ इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-
वःof you / to you
वः:
Sampradāna/सम्बन्ध (देवानाम् ‘your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वः
देवाःgods
देवाः:
Kartā (सम्बन्धवाचक—‘वः देवाः’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सूर्येin the sun
सूर्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रुचःsplendours / lights
रुचः:
Kartā (मुख्यपदम्—‘रुचः’)
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचि- ‘splendour, light’)
गोषुamong/in cows
गोषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अश्वेषुamong/in horses
अश्वेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
याwhich (those)
या:
Kartā (सम्बन्धवाचक/विशेषणरूपेण ‘रुचः’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-
रुचःsplendours / lights
रुचः:
Kartā
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचि-)
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity-compound)
Rootइन्द्र + अग्नि (समास: द्वन्द्व)
ताभिःwith those
ताभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ता-
सर्वाभिःwith all
सर्वाभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
रुचम्splendour (light)
रुचम्:
Karma
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचि-)
नःto us / for us
नः:
Sampradāna (अस्मभ्यं/अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
धत्तplace / bestow
धत्त:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndrāgnīB
BṛhaspatiS
SūryaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes