Sukta 94
Sukta 9.94
Soma Pavamāna (the purifying Soma)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଜଳ ଓ ଉଲ୍ଲୀ (ଫ୍ଲିସ୍) ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଶୋଧିତ ହେବାବେଳେ ଜାଗ୍ରତ ଚିନ୍ତା ଓ ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି ଶେଷେ ବୃଦ୍ଧିର ଏକ ସ୍ଥିର “ଖୋର” ଭିତରେ ସୁସଂଗଠିତ ହୁଏ। ସୋମକୁ କବି ଭାବେ ପାଳିତ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାଧ୍ୟମରେ କାବ୍ୟଶକ୍ତି ବହନ କରନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଶ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସମର୍ଥ ଉପାସକଙ୍କୁ ପ୍ରାୟୋଗିକ ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପୋଷଣ, ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକ, ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः स्पर्धन्ते धियः सूर्ये न विशः । अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न पशुवर्धनाय मन्म ॥
ଯେତେବେଳେ ଏହି (ଶୁଦ୍ଧ ସୋମ) ମଧ୍ୟରେ ଧିୟଃ—ତେଜସ୍ବୀ ଚିନ୍ତନ-ଶକ୍ତିମାନେ—ଉତ୍ସୁକ ଧାବକମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ଯେପରି ପ୍ରଜାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗକୁ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ—ଆପଃ (ଜଳମାନଙ୍କୁ, ଶୋଧକ ପ୍ରବାହମାନଙ୍କୁ) ବାଛି—ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଅଧିକ କବିସଦୃଶ (କବୀୟାନ୍) ହୋଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ପଶୁ’ (କିରଣ-ଧନ)ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୋଠ ପରି ଏକ ବ୍ରଜ—ଋତ-କ୍ରମର ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଆଶ୍ରୟ—ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 2
द्विता व्यूर्ण्वन्नमृतस्य धाम स्वर्विदे भुवनानि प्रथन्त । धियः पिन्वानाः स्वसरे न गाव ऋतायन्तीरभि वावश्र इन्दुम् ॥
ଦ୍ୱିଧା ସେ ଅମୃତସ୍ୟ ଧାମକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ବିଦେ (ପ୍ରକାଶମୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଅନ୍ୱେଷକ ପାଇଁ) ଭୁବନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ। ନିଜ ଚରାଗାହରେ ଡାକୁଥିବା ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି ପୁଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଧିୟଃ, ଋତର ନିୟମରେ ଗତି କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦୁ ଦିଗକୁ ଚାପ ଦେଇ ଆଗେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ଚାରିପାଖେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
Mantra 3
परि यत्कविः काव्या भरते शूरो न रथो भुवनानि विश्वा । देवेषु यशो मर्ताय भूषन्दक्षाय रायः पुरुभूषु नव्यः ॥
ଯେତେବେଳେ କବି ନିଜ କାବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିକୁ ସର୍ବତ୍ର ବହନ କରେ—ବୀରର ରଥ ପରି ସମସ୍ତ ଭୁବନ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି—ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଶକୁ ଗଢ଼େ, ମର୍ତ୍ୟ ପାଇଁ ଶୋଭାକୁ ସଜାଏ; ଏବଂ ଦକ୍ଷ (ଦକ୍ଷତା, ଯଥାକର୍ମ-ଶକ୍ତି) ପାଇଁ ନୂତନ, ବହୁବିଧ ରାୟଃ—ସମୃଦ୍ଧିମାନେ—ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 4
श्रिये जातः श्रिय आ निरियाय श्रियं वयो जरितृभ्यो दधाति । श्रियं वसाना अमृतत्वमायन्भवन्ति सत्या समिथा मितद्रौ ॥
ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ ସେ ଶ୍ରୀରେ ଆଗେଇଯାଏ; ଶ୍ରୀ ରୂପେ ଜରିତୃ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଜୀବନଶକ୍ତିର ପକ୍ଷୀ-ସଦୃଶ ଉତ୍ଥାନଦାୟକ ବଳ ଦାନ କରେ। ଶ୍ରୀ ଧାରଣ କରି, ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପାଇ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି—ମିତଦ୍ରୌ (ମାପିତ ଦୃଢତା)ରେ ଏକାସାଥି ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ।
Mantra 5
इषमूर्जमभ्यर्षाश्वं गामुरु ज्योतिः कृणुहि मत्सि देवान् । विश्वानि हि सुषहा तानि तुभ्यं पवमान बाधसे सोम शत्रून् ॥
ଇଷା ଓ ଊର୍ଜା ସହିତ ଆମ ପାଖକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ; ଅଶ୍ୱ ଓ ଗାଉ ଆଣ—ବିଶାଳ ଜ୍ୟୋତି ରଚ। ଅନ୍ତରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କର। କାରଣ ଏ ସବୁକୁ ତୁମେ ସୁସହ ଭାବେ ବହନ କରିପାର; ତେଣୁ, ହେ ପବମାନ ସୋମ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ (ଅବରୋଧ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ) ପଛକୁ ହଟା।
Inside Sukta 94
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the image of luminous thoughts racing and converging toward the Sun, as Soma begins his purifying flow by choosing the waters.
- Development
Soma becomes more ‘seer-like’ (kavīyan), establishing an ordered ‘fold’ of increase—an inner arrangement where powers and insights multiply.
- Climax
Soma as kavi carries poetic vision around all worlds like a hero’s chariot, creating divine-recognized glory and manifold new riches for effective power (dakṣa).
- Where it settles
A direct prayer asks Soma to bring nourishment, strength, wide light, and prosperity, to gladden the gods, and to drive away enemies/obstructions.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is praised as the self-purifying, luminous draught that rushes through the waters and the filtering fleece, becoming ‘kavi’ (seer-poet) and a maker of wide light, strength, and ordered increase.
- Cosmic functionHe mediates between gods and humans as the consecrated essence: energizing the gods, sustaining ṛta (order), and distributing vitality, insight, and prosperity through the rite.
- Inner significanceThe purified Soma symbolizes clarified consciousness: thoughts disciplined by inner ‘waters’ (purifying currents) become luminous, expansive, and victorious over obstruction.
Famous verses
अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः स्पर्धन्ते धियः सूर्ये न विशः । अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न पशुवर्धनाय मन्म ॥परि यत्कविः काव्या भरते शूरो न रथो भुवनानि विश्वा । देवेषु यशो मर्ताय भूषन्दक्षाय रायः पुरुभूषु नव्यः ॥uru jyotiḥ
Attributes of the deity
- Pavamāna (self-purifying flow)
- Kavi (inspirer/seer-power)
- Bringer of wide light (uru jyotiḥ)
- Giver of iṣ (nourishment) and ūrj (vital force)
- Protector who drives away enemies/obstructions
- Bestower of glory among the gods and riches to the capable (dakṣa)
Also by this seer
- Attributed broadly within the Soma-Pavamāna hymns (Rig Veda Mandala 9) in later indices, though specific additional sūkta attributions are not consistent across traditions.
The rite, step by step
- Soma is pressed (abhiṣava) and mixed/associated with purifying waters.
- The juice is filtered through the fleece/strainer (pavitra), ‘choosing the waters’ as it clarifies.
- Recitation during the flowing/straining to invoke Soma as kavi and bring ordered increase (vraja).
- Libations are offered to the gods (especially Indra and the Soma-drinking deities), asking Soma to ‘delight the gods’.
- Concluding petition for food, force, wide light, cattle/horse symbolism of wealth, and for Soma to repel adversaries.
Offerings
- Filtered Soma libations (grahas)
- Waters used in purification
- Accompaniments in Soma rite (e.g., milk/curd admixtures depending on pressing)
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he is purified while flowing through the waters and the filter during the Soma ritual.
It means the purified Soma is seen as a power of inspiration: he clarifies the mind, carries poetic vision, and helps right understanding arise in the worshipper.
It asks for nourishment and vital strength, prosperity (symbolized by horse and cow), wide inner light, joy for the gods, and protection by pushing back hostile forces.
Ask anything about Sukta 94 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
