Rig Veda 2.12.14: Mandala 2, Sukta 12, Mantra 14

Sukta 2.12

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यः सुन्वन्तमवति यः पचन्तं यः शंसन्तं यः शशमानमूती । यस्य ब्रह्म वर्धनं यस्य सोमो यस्येदं राधः स जनास इन्द्रः ॥

Transliteration

yaḥ sunvantam avati yaḥ pacantaṃ yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ śaśamānam ūtī | yasya brahma vardhanaṃ yasya somo yasyedaṃ rādhaḥ sa janāsa indraḥ ||

Translation

ଯେ ସୋମସବନ କରୁଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେ ପଚାଉଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେ ଶଂସ (ସ୍ତୁତି) କରୁଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଊତିଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସଂୟମ ପାଇଁ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ବୃଦ୍ଧି, ଯାହାଙ୍କର ସୋମ, ଯାହାଙ୍କର ଏହି ରାଧଃ (ସମୃଦ୍ଧି)—ହେ ଜନମାନେ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/निर्देशक (यः = ‘who’), कर्तृ-सूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुन्वन्तम्: the one pressing (Soma)
• सुन्वन्तम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √सु (सवने) → सुन्वत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• अवति: protects, helps
• अवति: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः: इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षणे/पालने)

• यः: who
• यः: निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पचन्तम्: the one cooking (offering)
• पचन्तम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √पच् (पाके) → पचत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• यः: who
• यः: निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शंसन्तम्: the one praising, reciting
• शंसन्तम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √शंस् (स्तुतौ/प्रशंसायाम्) → शंसत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• यः: who
• यः: निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शशमानम्: the zealous/striving one
• शशमानम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √शम् (शमने/शान्तौ) → शशमान (परिपूर्ण/वर्धमान-भावकृदन्त; RV-प्रयोगः ‘striving/zealous’)

• ऊती: with help, by aid
• ऊती: करण (सहाय-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: ऊति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘help, aid’)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: sacred formulation/prayer
• ब्रह्म: कर्तृ (वाक्ये ‘वर्धनम्’ इत्यस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• वर्धनम्: increase, strengthening
• वर्धनम्: विधेय/विशेषण-भावः (ब्रह्मणः)
• Type: Noun
• Root: वर्धन (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक; √वृध् ‘to grow’ से)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सोमः: Soma (pressed drink/deity)
• सोमः: कर्तृ/विषय
• Type: Noun
• Root: सोम (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: निर्देश/विषय
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राधः: bounty, gift, wealth
• राधः: कर्तृ/विषय (फल/दान-रूपम्)
• Type: Noun
• Root: राधस् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: वाक्य-समाप्ति/निर्देश (यः… सः…)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जनासः: people
• जनासः: सम्बोधन/उद्देश्य (हे जनाः = O people)
• Type: Noun
• Root: जन (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक; RV बहुवचन ‘जनासः’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (अवति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)