Adhyaya 43

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । प्रादुरासीत्प्रतीहारः शुभ्रचीनांशुकांबरः । स जानुभ्यां महीं गत्वा पिहितास्यश्च पाणिना

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚୀନା ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱାରପାଳ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ସେ ଘୁଁଡି ଗୁଡ଼ିକରେ ଭୂମିକୁ ଯାଇ, ହାତରେ ମୁଖ ଢାକିଲା।

Verse 2

उवाचानाविलं वाक्यमल्पाक्षरपरिष्कृतम् । दैत्येंद्रमर्कवृंदाभं बिभ्रतं भास्वरं वपुः

ସେ ନିର୍ମଳ, ଅସଂକୁଳ ବାକ୍ୟ କହିଲା—ଅଳ୍ପ ଅକ୍ଷରରେ ମଧ୍ୟ ସୁସଂସ୍କୃତ। ତାହାର ଦେହ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମୂହ ପରି ଭାସ୍ୱର ଥିଲା।

Verse 3

कालनेमिः सुरान्बद्ध्वा प्रादाय द्वारि तिष्ठति । स विज्ञापयति स्थेयं क्व वंदिनि च यैः प्रभो

କାଳନେମି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ସମର୍ପଣ କରି ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେ ନିବେଦନ କରେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି? ଏବଂ କାହା ସହ, ହେ ବନ୍ଦନୀୟ?”

Verse 4

तन्निशम्याब्रवीद्दैत्यः प्रतीहारस्य भाषितम् । यथेष्ठं स्थीयतामेभिर्गृहं मे भुवनत्रयं

ପ୍ରତୀହାରର କଥା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ କହିଲା—“ଏମାନେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେପରି ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ; ମୋ ଗୃହ ତ ତ୍ରିଭୁବନ ସମାନ ବିଶାଳ।”

Verse 5

केवलं वासवं त्वेकं मुंडयित्वा विमुच्यताम् । सितवस्त्रपरिच्छन्नं शुनःपादेन चिह्नितम्

କେବଳ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ବାସବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡନ କରି ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ—ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଏବଂ କୁକୁର ପାଦଛାପରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 6

एवं कृते ततो देवा दूयमानेन चेतसा । जग्मुर्जगद्गुरुं द्रष्टुं शरणं कमलोद्भवम्

ଏପରି ହେବା ପରେ ଦେବମାନେ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ, ଜଗଦ୍ଗୁରୁ କମଳୋଦ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ।

Verse 7

विनिर्विण्णास्तमासाद्य शिरोभिर्द्धरणीं गताः । तुष्टुवुः सुष्ठु वर्णाढ्यैर्वचोभिः कमलासनम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରାଶ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ ମସ୍ତକ ନମାଇ ଧରଣୀରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସୁସଂଗଠିତ, ବର୍ଣ୍ଣାଢ୍ୟ ବଚନରେ କମଳାସନ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 8

देवा ऊचुः । नमस्त्वोंकारांकुरादिप्रसूत्यै विश्वस्थानानंतभेदस्य पूर्वम् । संभूतस्यानंतरं सत्वमूले संहारेच्छोस्ते नमः सत्वमूर्त्ते

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଓଂକାରର ଅଙ୍କୁର ଆଦିର ପ୍ରସୂତିର ମୂଳ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅନନ୍ତ ଲୋକସ୍ଥାନ ଓ ଭେଦସହିତ ବିଶ୍ୱରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟି ପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସତ୍ତ୍ୱମୂଳ; ସଂହାରେଚ୍ଛାଧାରୀ—ହେ ସତ୍ତ୍ୱମୂର୍ତ୍ତେ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 9

व्यक्तीनां त्वामादिभूतं महिम्ना चास्मादस्मानभिधानाद्विचिंत्य । द्यावापृथ्व्योरूर्द्ध्वलोकांस्तथाधश्चांडादस्मात्त्वं विभागं चकर्थ

ବ୍ୟକ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଦିଭୂତ କାରଣ ଆପଣ। ନିଜ ମହିମାବଳରେ, ଏହି ‘ଆଦି’ ଅଭିଧାନକୁ ବିଚାର କରି, ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକ ଓ ଅଧୋଲୋକର ବିଭାଗ କଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡରୁ ମଧ୍ୟ ବିଭଜନ ରଚିଲେ।

Verse 10

व्यक्तं मेरुर्यज्जरायुस्तवाभूदेवं विद्मस्त्वत्प्रणीतोवकाशः । व्यक्तं देवा जज्ञिरे यस्य देहाद्देहस्यांतश्चारिणो देहभाजः

ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ମେରୁ ତୁମର ଜରାୟୁ (ଆଫ୍ଟରବର୍ଥ) ହେଲା; ତେଣୁ ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ଯେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ତୁମେଇ ପ୍ରକଟ କରିଛ। ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଦେବମାନେ ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱଦେହର ଭିତରେ ଚଳିଥିବା ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ।

Verse 11

द्यौस्ते मूर्द्धा लोचने चंद्रसूर्यौ व्यालाः केशाः श्रोत्ररंध्रे दिशस्ते । गात्रं यज्ञः सिंधवः संधयो वै पादौ भूमिस्तूदरं ते समुद्राः

ଦ୍ୟୌ (ସ୍ୱର୍ଗ) ତୁମ ମସ୍ତକ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦୁଇ ନୟନ। ସର୍ପମାନେ ତୁମ କେଶ; ଦିଗମାନେ ତୁମ କର୍ଣ୍ଣରନ୍ଧ୍ର। ଯଜ୍ଞ ତୁମ ଦେହ; ନଦୀମାନେ ତୁମ ସନ୍ଧି। ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଦ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରମାନେ ତୁମ ଉଦର।

Verse 12

मायाकारः कारणं त्वं प्रसिद्धो वेदैः शांतो ज्योतिरर्कस्त्वमुक्तः । वेदार्थेन त्वां विवृण्वंति बुद्ध्या हृत्पद्मांतः संनिविष्टं पुराणम्

ବେଦମାନେ ତୁମକୁ ମାୟାକାର ଓ ସର୍ବକାରଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଶାନ୍ତ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ବେଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି—ହୃଦୟପଦ୍ମାନ୍ତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେଇ ପୁରାତନ ତୁମେ।

Verse 13

त्वां चात्मानं लब्धयोगा गृणंति सांख्यैर्याः स्ताः सप्तसूक्ष्माः प्रणीताः । तासां हेतुर्याष्टमी चापि गीता तास्वंतस्थो जीवभूतस्त्वमेव

ଯୋଗଲାଭୀମାନେ ତୁମକୁ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟରେ କଥିତ ସାତଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାରଣ ବୋଲି ଗୀତ ଅଷ୍ଟମ ତତ୍ତ୍ୱ—ସେସବୁରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ହୋଇ ଜୀବସ୍ୱରୂପେ ତୁମେଇ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 14

दृष्ट्वा मूर्त्तिं स्थूलसूक्ष्मांचकार ये वै भावाः कारणे केचिदुक्ताः । संभूतास्ते त्वत्त एवादिसर्गे भूयस्तास्त्वां वासनां तेभ्युपेयाः

ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ—ଉଭୟ ରୂପର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି, କାରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କେହି କହିଥିବା ଯେ ଭାବମାନେ, ସେମାନେ ଆଦିସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମଠାରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପୁଣି ସେଇ ଭାବମାନେ ବାସନାରୂପେ ତୁମେଇ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଲୟ ପାଉଛନ୍ତି।

Verse 15

त्वत्संकेतस्त्वंतरायो निगूढः कालोऽमेयो ध्वस्तसंख्याविकल्पः । भावाभावाव्यक्तिसंहारहेतुः सोऽनंतस्त्वं तस्य कर्ता निधानम्

ତୁମ ସଙ୍କେତରୁ ହିଁ ସେ ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତରାୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତୁମେ ଅମେୟ କାଳ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଗଣନା ଓ ସଂଖ୍ୟାଭେଦ ଲୟ ପାଉଛି। ଭାବ‑ଅଭାବ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତର ସଂହାରର କାରଣ ତୁମେ; ତୁମେ ହିଁ ସେ ଅନନ୍ତ, ତାହାର କର୍ତ୍ତା ଓ ଶେଷ ନିଧାନ।

Verse 16

स्थूलस्सर्वोऽनर्थभूतस्ततोन्यस्सोऽर्थस्सूक्ष्मो यो हि तेभ्योपिगीतः । स्थूला भावाश्चावृता यैश्च तेषां तेभ्यः स्थूलस्त्वं पुराणे प्रणीतः

ଯାହା ସ୍ଥୂଳ, ତାହା ସ୍ୱତଃ ଅନର୍ଥର କାରଣ; କିନ୍ତୁ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ, ସେହି ତାହାମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ। ଏବଂ ସ୍ଥୂଳ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ଯେ ଆବରଣଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପୁରାଣରେ ତୁମକୁ ସ୍ଥୂଳ (ପ୍ରକଟ) ରୂପେ ନିରୂପିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 17

भूतंभूतं भूतिमद्भूतभावं भावेभावे भावितं त्वं युनक्षि । युक्तंयुक्तं व्यक्तिभावान्निरस्य स्थानेस्थाने व्यक्तिवृत्तिं करोषि

ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତକୁ ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼; ତାହାକୁ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବରେ ଯାହା ପ୍ରକଟ ହେବା ଉଚିତ, ତାହାକୁ ତୁମେ ପ୍ରକଟ କରାଉ। ଅଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରକଟତାକୁ ନିରସନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ସେଠାର ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିବୃତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 18

इत्थं देवो व्यक्तिभाजां शरण्यस्त्राता गोप्ता भावितोऽनंतमूर्तिः । विरेमुरमरास्तु त्वा ब्रह्माणमिति कारणम्

ଏଭଳି ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଶରଣ୍ୟ, ତ୍ରାତା ଓ ଗୋପ୍ତା—ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଧ୍ୟାନିତ ସେ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଦେବମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଓ ଉଦ୍ବେଗ ଶାନ୍ତ ହେଲା; କାରଣ ଏହି: “ତୁମେ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା।”

Verse 19

तस्थुर्मनोभिरिष्टार्थसंप्राप्ति प्रार्थनास्ततः । एवं स्तुतो विरिंचिस्तु प्रसादं परमं गतः

ତାପରେ ସେମାନେ ମନପୂର୍ବକ ଇଷ୍ଟାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଏଭଳି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ପରମ ପ୍ରସାଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 20

अमरान्वरदोप्याह वामहस्तेन निर्दिशन् । ब्रह्मोवाच । नारी वा भर्तृका कस्माद्धस्तसंत्यक्तभूषणा

ତେବେ ବରଦ ବାମହସ୍ତେ ସୂଚନା କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ନାରୀ ହାତର ଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କରି କାହିଁକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ?

Verse 21

न राजसे कुतश्शक्रा म्लानवक्त्रसरोरुहः । हुताशनवियुक्तोपि धूमेन न विराजसे

ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ କାହିଁକି ଦୀପ୍ତିମାନ ନୁହ? ତୁମ ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖ ମ୍ଲାନ ହୋଇଛି। ଜ୍ୱାଳାବିହୀନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତ ହୁଏନି—କେବଳ ଧୂଆଁ ରହିଯାଏ।

Verse 22

तृणौघेन प्रतिच्छन्नो दग्धदावश्चिरोषितः । यमामयशरीरेण क्लिष्टो नाद्य विराजसे

ତୃଣର ଢେରରେ ଢାକା, ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବହେଳିତ—ଯମ ଓ ରୋଗପୀଡିତ ଶରୀର ନେଇ ଆଜି ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ନୁହ।

Verse 23

दंडेनालंबनेनेव कृष्टो येन पदेपदे । रजनीचरनाथ त्वं किं भीत इव भाषसे

ହେ ରଜନୀଚରନାଥ! ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଦଣ୍ଡ ଓ ବନ୍ଧନ ଭଳି ଟାଣିନେଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ ଭୟଭୀତ ଭଳି କାହିଁକି କହୁଛ?

Verse 24

राक्षसेंन्द्रकृतादाने त्वमरातिक्षतो यथा । तनुस्ते वरुणोच्छुष्कापरीतस्येव वह्निना

ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ସେହି ଦାନବେଳେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଲ; ତୁମ ଶରୀର ବରୁଣ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥିବା ପରି, ଯେନ ଅଗ୍ନିରେ ଘେରା ହୋଇ ଦହିଗଲା ପରି ହୋଇଗଲା।

Verse 25

विमुक्तरुधिरं चाथ पदं त्वं प्रविलोकय । वायो भवान्विचेतस्कः खड्गाग्रैरिव निष्कृतः

ତାପରେ ନିଜ ପଦଚିହ୍ନକୁ ଦେଖ; ଯାହାଠାରୁ ରକ୍ତ ବାହାରିଯାଇଛି। ହେ ବାୟୁ, ତୁମେ ଚେତନାହୀନ ହୋଇଛ—ଖଡ୍ଗଧାରାରେ ଚିରାଯାଇଥିବା ପରି।

Verse 26

किं त्वं नतोसि धनद संत्यज्येव कुबेरतां । रुद्रास्त्रिशूलिनः संतोऽविदध्वं बहुशूरतां

ହେ ଧନଦ (କୁବେର), ତୁମେ କାହିଁକି ନମିଗଲ, ଯେନେ କୁବେରତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ? ତୁମେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ର; ମହାଶୌର୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ।

Verse 27

भवतां केन चाक्षिप्ता तीव्रता नस्तदुच्यतां । एवमुक्ताः सुरास्तेन ब्रह्मणा ब्रह्मवर्तिना

‘ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ତୀବ୍ର ପୀଡା/ଆଘାତ କିଏ ନିକ୍ଷେପ କରିଛି? ଆମକୁ କୁହ।’ ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 28

वाचां प्रधानभूतत्वात्ते मारुतमचोदयन् । अथ शक्रमुखैर्देवैः पवनः प्रतिचोदितः

ବାଣୀରେ ପ୍ରଧାନ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ମାରୁତ (ବାୟୁ)ଙ୍କୁ ଆଗକୁ ପଠାଇଲେ। ପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପବନ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 29

प्राह देवं चतुर्वक्त्रं भवान्वेत्ति चराचरं । पुरहूतमुखाः सबला निमिषा विजिताः प्रसभं किल दैत्यशतैः

ପବନ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଆପଣ ଚରାଚର ସବୁ ଜାଣନ୍ତି। ତଥାପି ପୁରହୂତ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ, ସେନାସହିତ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତଶତ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’

Verse 30

क्रतवो विहिता भवता स्थितये जगतां च महाद्भुतचित्रगुणाः । अपि यज्ञकृतः श्रुतकामफला विहिता ॠषयस्तत एव पुरः

ଜଗତ୍‌ର ସ୍ଥିତିରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆପଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଚିତ୍ର ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଯଜ୍ଞ-କ୍ରତୁମାନଙ୍କୁ ବିଧାନ କରିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୁତ ଓ କାମ୍ୟ ଫଳଦାତା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 31

अपि नाकमभूत्किल यज्ञभुजां भवतो विनियोगवशात्सततम् । अपहृत्यविमानगणं सकृतो दनुजेन महाकरभूमिसमः

ଆପଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ବିନିଯୋଗ ଓ ନିୟମନବଳରେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗକାରୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏକଥର ଦାନବ ଯେତେବେଳେ ବିମାନଗଣକୁ ଅପହରଣ କଲା, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ମହାକାର-ଭୂମିସମ କରି (ତଳକୁ ନମାଇ ବନ୍ଧନରେ) ରଖାଗଲା।

Verse 32

कृतवानसि सर्वगुणातिशयं यमशेषमहीधरराजतया । मखभूषितमंशुमतामवधिं सुरधामगिरिं गगनेपि सदा

ଆପଣ ଏହି ପର୍ବତକୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ କରିଛନ୍ତି—ପର୍ବତରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯମ-ଶେଷ ସମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ସୀମା; ଦେବଧାମ-ଗିରି ହୋଇ ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 33

अधिवासविहारविधानुचितो दनुजेन परिष्कृतशृंगतटः । प्रविलम्बितरत्नगुहानिवहो बहुदैत्यसमाश्रयतां गमितः

ଦାନବ ଏହାକୁ ନିବାସ ଓ ବିହାରବିଧାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରି, ଶୃଙ୍ଗ ଓ ତଟମାନଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପରିଷ୍କୃତ କଲା। ଏବଂ ଝୁଲୁଥିବା ରତ୍ନମୟ ଗୁହାମାନଙ୍କ ନିବହ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 34

असुरस्य च तस्य भयेन गतं सविषाद शरीरनिमित्ततया । उपभोग्यतयाधिकृतं सुचिरं विमलद्युतिपूरितदिग्वदनं

ସେଇ ଅସୁରର ଭୟରେ ସେ ଦେହ-ମନରେ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା। ତଥାପି ଭୋଗ୍ୟ ଫଳ ଅନୁଭବ ପାଇଁ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିୟୁକ୍ତ ରହିଲା; ତାହାର ମୁଖ ସର୍ବଦିଗକୁ ଥିଲା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦ୍ୟୁତି ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପୂରିଦେଲା।

Verse 35

भवतैव विनिर्मितमादियुगे सुरहेतिसमूहवरं कुलिशं । दितिजस्य शरीरमवाप्यगतं शतधा मतिभेदमिवाल्पविदः

ଆଦିଯୁଗରେ ଦେବାୟୁଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଜ୍ର ତୁମେ ହିଁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲ। ସେହି ବଜ୍ର ଦାନବର ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାକୁ ଶତଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ଯେପରି ଅଳ୍ପଜ୍ଞଙ୍କ ମତ ଅନେକ ଭେଦରେ ଭାଗିଯାଏ।

Verse 36

बाणैश्च युधि विद्धांगा द्वारि द्वास्थैर्निदर्शिताः । लब्धप्रवेशाः कृच्छ्रेण वयं तस्यामरद्विषः

ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣମାନେ ଆମ ଅଙ୍ଗକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଆମକୁ ରୋକି ଫେରାଇଦେଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ଆମେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଲୁ—ଆମେ, ଦେବଦ୍ୱେଷୀ।

Verse 37

सभायाममरादेव प्रकृष्योपनिवेशिताः । वेत्रहस्तैरजल्पंतस्तथोपहसिताः परैः

ହେ ଦେବାଧିପତି! ସଭାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ଆଣି ବସାଇଦିଆଗଲା। ହାତରେ ବେତ ଧରିଥିବା ପାହାରାଦାରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପହାସ କଲେ।

Verse 38

महार्थाः सिद्धसर्वार्था भवंतः स्वल्पभाषिणः । शास्त्रयुक्तमथ ब्रूत मामरा बहुभाषिणः

ତୁମେ ଗଭୀର ଅର୍ଥବାହୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ସ୍ୱଳ୍ପଭାଷୀ। ଏବେ ଶାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ମୋତେ କହ; ଆମେ ଦେବମାନେ ତ ଦୀର୍ଘ କଥା କହିବାରେ ପ୍ରବଣ।

Verse 39

सभेयं दैत्यसिंहस्य न शक्रस्य विशृंखला । वदद्भिरिति दैत्यस्य प्रेष्यैर्विहसिता बहु

“ଏହି ସଭା ଦୈତ୍ୟସିଂହର; ବିଶୃଙ୍ଖଳ ଶକ୍ରର ନୁହେଁ!”—ଏପରି କହି ସେହି ଦୈତ୍ୟର ପ୍ରେଷ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଉପହାସ କଲେ।

Verse 40

ॠतवो मूर्तिमंतश्चाप्यहर्निशमुपासते । कृतापराधं सत्रासं न त्यजंति कथंचन

ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ହୋଇ ଦିନରାତି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଅପରାଧ କରି ଭୟଭୀତ ଥିବା ଲୋକକୁ ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 41

तंत्रीलयनयोपेतं सिद्धगंधर्वकिन्नरैः । सरागमुपधाविष्टं गीयते तस्य वेश्मसु

ବୀଣାର ତନ୍ତ୍ରୀ, ଲୟ ଓ ରାଗରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ଗୀତ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାସାଦଗୁଡ଼ିକରେ ଅନୁରାଗଭରେ ଗାଉଥିଲେ।

Verse 42

कृताकृतोपकरणैर्मित्रादि गुरुलाघवः । शरणागतसंत्यागी त्यक्तसत्यप्रतिश्रयः

କୃତ-ଅକୃତ ଉପକାର ଅନୁସାରେ ସେ ମିତ୍ରାଦିଙ୍କୁ ‘ଗୁରୁ’ କିମ୍ବା ‘ଲଘୁ’ ବୋଲି ମାପେ; ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ସତ୍ୟ-ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିର ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି।

Verse 43

इति निश्शेषमथवा निश्शेषं केन शक्यते । तस्याविनयमाख्यातुं स्रष्टा तत्र परायणम्

ଏପରି ନିଃଶେଷରେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ—କିଏ କହିପାରିବ? ତାହାର ଅବିନୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରାୟଣ।

Verse 44

इत्युक्त्वा व्यरमद्वायुः शनैर्देवविचेष्टितं । सुरानुवाच भगवांस्ततः स्मितमुखांबुजः

ଏହିପରି କହି ବାୟୁ ଥମ୍କିଗଲେ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେବଚେଷ୍ଟାର ଉତ୍ତେଜନା ଶାନ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ ମୃଦୁ ସ୍ମିତ ଧାରଣ କରିଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଭଗବାନ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यस्स नाद्यापि जातस्त्रिभुवने पुमान्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାରକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଦେବ ଓ ଅସୁର—କାହାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେ ପୁରୁଷ ତାହାକୁ ବଧ କରିବ, ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିଭୁବନରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

Verse 46

मया स वरदानेन छंदयित्वा निवारितः । तपसः सांप्रतं राजा त्रैलोक्यदहनात्मकः

ମୁଁ ତାକୁ ବର ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ନିବାରଣ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେ ରାଜା ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରିଲୋକ ଦହନକାରୀ ସ୍ୱଭାବର ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 47

स तु वव्रे वधं दैत्यश्शिशुतः सप्तवासरात् । स तु सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति

କିନ୍ତୁ ସେ ଶିଶୁ ଦୈତ୍ୟବଧ ସାତ ଦିନ ପରେ ହେଉ ବୋଲି ବର ମାଗିଲା। ସେ ବାଳକ ସାତ ଦିନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହେବ।

Verse 48

तारकस्य निहंता स भास्कराभो भविष्यति । सांप्रतं चाप्यपत्नीकः शंकरो भगवान्प्रभुः

ସେ ତାରକର ନିହନ୍ତା ହେବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏବେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ପତ୍ନୀହୀନ ଅଛନ୍ତି।

Verse 49

हिमाचलस्य दुहिता या च देवी भविष्यति । तस्याः सकाशाद्यः सूनुररण्याः पावको यथा

ଏବଂ ଯେ ଦେବୀ ହିମାଚଳଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ପ୍ରକଟିତ ହେବେ—ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ଯେପରି ଅରଣି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 50

जनयिष्यति तं प्राप्य तारको न भविष्यति । मयाऽभ्युपायः कथितो यथैष हि भविष्यति

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ; ତାପରେ ତାରକ ଆଉ ରହିବ ନାହିଁ। ଏହା କିପରି ନିଶ୍ଚୟ ହେବ, ସେ ଉପାୟ ମୁଁ କହିଛି।

Verse 51

शेषं चाप्यस्य विभवं विभजध्वमनंतरं । स्तोककालं प्रतीक्षध्वं निर्विशंकेन चेतसा

ତାପରେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ବୈଭବକୁ ମଧ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କର। ଅଳ୍ପକାଳ ସନ୍ଦେହହୀନ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର।

Verse 52

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कमलयोनिना । जग्मुस्ते प्रणिपत्येशं यथायोगं दिवौकसः

କମଳଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ, ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 53

ततो यातेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवांस्तां देवीं पूर्वसंभवां

ଦେବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଲୋକପିତାମହ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେହି ‘ନିଶା’ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 54

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहं । तां विविक्ते समालोक्य ब्रह्मोवाच विभावरीम्

ତେବେ ଭଗବତୀ ରାତ୍ରି ପିତାମହଙ୍କ ସମୀପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ବିଭାବରୀ (ରାତ୍ରି)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । विभावरि महत्कार्यं देवानां समुपस्थितं । तत्कर्तव्यं त्वया देवि शृणु कार्यस्य निश्चयं

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିଭାବରୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ତୁମେ ହିଁ କରିବାକୁ ହେବ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ।

Verse 56

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरशत्रुरनिर्जितः । तस्या भवाय भगवान्जनयिष्यति चेश्वरः

ତାରକ ନାମରେ ଏକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅଛି; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଜେୟ ଶତ୍ରୁ। ତାହାର (ବଧ/ଶମନ) ପାଇଁ ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ଏକ ଉଦ୍ଧାରକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

Verse 57

सुतं स भविता तस्य तारकस्यांतकः किल । शंकरस्याभवत्पत्नी सती दक्षसुता तु या

ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ତାରକଙ୍କ ସଂହାରକ ହେବେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 58

सा पितुः कुपिता देवी कस्मिंश्चित्कारणांतरे । भवित्री हिमशैलस्य दुहिता लोकभाविनी

କିଛି କାରଣାନ୍ତରରେ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦେବୀ—ଲୋକଧାରିଣୀ—ହିମଶୈଳର କନ୍ୟା ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

Verse 59

विरहेण हरस्तस्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयं । स तस्य हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते

ତାଙ୍କ ବିରହରେ ହର (ଶିବ) ତ୍ରିଲୋକକୁ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ହିମଶୈଳର ଏକ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 60

प्रतीक्षमाणस्तज्जन्म किंचित्कालं निवत्स्यति । तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः

ସେଇ ଶିଶୁର ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ସେ କିଛିକାଳ ସେଠାରେ ରହିବ। ସୁତପ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକ ମହାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ।

Verse 61

भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य विनाशकः । जातमात्रा च सा देवी स्वल्पसंज्ञेव भामिनी

ସେ ଦୈତ୍ୟ ତାରକର ବିନାଶକ ହେବ। ଏବଂ ସେଇ ଦେବୀ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଅଳ୍ପଚେତନା ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ ପରି ଦିଶିଲେ।

Verse 62

विरहोत्कंठिता गाढं हरसंगमलालसा । तयोः सुतप्ततपसोः संयोगः स्याच्छुभावहः

ବିରହରେ ଗଭୀର ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ସେ ହରଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ଗାଢ଼ ଲାଲସା କରେ। ସୁତପ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସଂଯୋଗ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ହେବ।

Verse 63

ततस्ताभ्यां तु जनितः स्वल्पो वाक्कलहो भवेत् । ततस्तु संशयो भूयस्तारकस्य च दृश्यते

ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଳ୍ପ ଶବ୍ଦ-କଳହ ହେବ। ତାହା ପରେ ତାରକର ମନରେ ଆହୁରି ବେଶି ସନ୍ଦେହ ଦେଖାଯିବ।

Verse 64

तयोः संयुक्तयोस्तस्मात्सुरतासक्तिकारणे । विघ्नं त्वया विधातव्यं यथा ताभ्यां तथा शृणु

ଏହେତୁ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସୁରତାସକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏକ ବିଘ୍ନ ବିଧାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କିପରି କରିବା, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 65

गर्भस्थमेवतन्मातुः स्वेन रूपेण संज्ञया । ततो विहस्य शर्वस्तां विषण्णो नर्मपूर्वकं

ମାତୃଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ରୂପ ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ହେଲା। ତାପରେ ଶର୍ବ (ଶିବ) ହସି, ଅନ୍ତରେ ବିଷଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟମିଶ୍ରିତ ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 66

भर्त्सयिष्यति तां देवीं ततः सा कुपिता सती । प्रयास्यति तपश्चर्तुं ततः सा तपसा युता

ସେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରିବ; ତାହାପରେ ସତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ। ପରେ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ତପୋବଳରେ ଅଗ୍ରସର ହେବେ।

Verse 67

जनयिष्यति तं शर्वादमितद्युतिमंडलं । संभविष्यति हंतासौ सुरारीणामसंशयम्

ଶର୍ବ (ଶିବ) ଠାରୁ ସେ ଜନ୍ମିବ, ଯାହାର ଦ୍ୟୁତିମଣ୍ଡଳ ଅମିତ। ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସଂହାରକ ହେବ।

Verse 68

त्वयापि दानवा देवि हंतव्या लोकदुर्जयाः । यावत्सुरेश्वरी देहसंक्रांतगुणसंचया

ହେ ଦେବୀ, ଲୋକକୁ ଦୁର୍ଜୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଦେହରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ଗୁଣଶକ୍ତିର ସଞ୍ଚୟ ରହିଛି।

Verse 69

तत्संगमेन तावत्त्वं दैत्यान्हंतुं न शक्यसे । एवं कृते तपस्तप्त्वा त्वया सर्वं करिष्यति

ସେହି ସଙ୍ଗରେ ଥିବାଯାଏଁ ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏଭଳି କରି ତପସ୍ୟା କଲେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 70

समाप्तनियमा देवि यदा चोमा भविष्यति । तदा स्वमेव सा रूपं शैलजा प्रतिपत्स्यते

ହେ ଦେବୀ! ଉମା ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ରତ-ନିୟମ ସମାପ୍ତ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶୈଲଜା (ପର୍ବତଜାତା) ରୂପକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 71

तदा त्वयापि सहिता भवानी सा भविष्यति । रूपांशेन तु संयुक्ता उमायास्त्वं भविष्यसि

ତେବେ ଭବାନୀ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବେ; ଏବଂ ତୁମେ ତାଙ୍କ ରୂପର ଏକ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଉମା-ସ୍ୱରୂପା ହେବ।

Verse 72

एकानंशेति लोकस्त्वां वरदे पूजयिष्यति । भेदैर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधिनीम्

ହେ ବରଦେ! ଲୋକ ତୁମକୁ ‘ଏକାନଂଶା’ ବୋଲି ପୂଜିବ—ଭେଦରେ ବହୁବିଧ ରୂପ-ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ କାମନା-ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ଭାବେ।

Verse 73

ओंकारवक्त्रा गायत्री त्वमिति ब्रह्मवादिभिः । आक्रांतैरूर्जिताकारा राजभिश्च महाभुजैः

ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି—“ତୁମେ ଓଂକାର-ବକ୍ତ୍ରା ଗାୟତ୍ରୀ”; ଏବଂ ଜୟୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆକାରବାନ, ମହାବାହୁ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି।

Verse 74

त्वं भूरिति विशां माता शूद्रैश्शैवेति पूजिता । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

ତୁମେ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଭୂ’ (ପୃଥିବୀ) ଭାବେ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଶୈବୀ’ ଭାବେ ପୂଜିତ। ତୁମେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ କ୍ଷମା, ଏବଂ ନିୟମନିଷ୍ଠମାନଙ୍କର ଦୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 75

त्वं महोपायसंदेहो नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिचित्तिस्त्वमर्थानां त्वमीहा प्राणिहृच्छया

ତୁମେ ମହାଉପାୟର ସମାହାର; ନୟବୁଦ୍ଧିରେ ଚାଲୁଥିବାମାନଙ୍କର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ନୀତି। ତୁମେ ବିଷୟାର୍ଥର ବିଚାରବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀହୃଦୟର ଇଚ୍ଛାରୁ ଉଦ୍ଭବ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 76

त्वं मुक्तिस्सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृदि देहिनाम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ମୁକ୍ତି; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ଗତି ଓ ଶରଣ। ରତଚିତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ରତି, ଏବଂ ଦେହୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରୀତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 77

त्वं कीर्तिः सत्यभूतानां त्वं शांतिर्दुष्टकर्मणाम् । त्वं भ्रांतिः सर्वभूतानां त्वं गतिः क्रतुयाजिनाम्

ତୁମେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି; ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଆବରଣ କରୁଥିବା ଭ୍ରାନ୍ତି ତୁମେ, ଏବଂ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 78

जलधीनां महावेला त्वं च लीलाविलासिनी । प्रियकंठग्रहानंददायिनी त्वं विभावरी

ତୁମେ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ମହାବେଳା—ମହାତଟରେଖା; ତୁମେ ଲୀଳାବିଲାସରେ ରମଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ। ପ୍ରିୟଙ୍କ କଣ୍ଠାଲିଙ୍ଗନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବିଭାବରୀ—ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 79

इत्यनेकविधैर्देवी रूपैर्लोके त्वमर्चिता । ये त्वां स्तोष्यंति वरदे पूजयिष्यंति चापि ये

ଏହିପରି, ହେ ଦେବୀ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ନାନାବିଧ ରୂପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ହେ ବରଦେ, ଯେମାନେ ତୁମର ସ୍ତୁତି କରିବେ, ଏବଂ ଯେମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବେ—

Verse 80

ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः । इत्युक्ता तु निशा देवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलि

ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି ନିଶା ଦେବୀ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି କରଯୋଡ଼ି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 81

जगाम त्वरिता तूर्णं गृहं हिमगिरेर्महत् । तत्रासीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रयाम्

ସେ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ହିମଗିରିର ମହା ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଭବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦରେ ରତ୍ନଭିତ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 82

ददर्श मेनामापाण्डुच्छविवक्त्रसरोरुहाम् । किंचित्क्षामां मुखोदग्रस्तनभारावनामिताम्

ସେ ମେନାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖ ପାଣ୍ଡୁଛବିରେ ଫିକା ଥିଲା; ସେ କିଛି କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଭାରୀ ସ୍ତନଭାରରେ ଆଗକୁ ନମିଥିଲେ।

Verse 83

महौषधिगणाबद्ध मंत्रराजनिषेविताम् । उदूढकनकोन्नद्ध जीवरक्षा मनोरमाम्

ସେ ମନୋହର ଓ ଜୀବରକ୍ଷକ (ବ୍ୟବସ୍ଥା) ମହୌଷଧିଗୁଚ୍ଛରେ ବଦ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ରରାଜଙ୍କ ସେବାରେ ସୁଶୋଭିତ, ଏବଂ ଉନ୍ନତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 84

मणिदीपगणज्योतिर्महालोकप्रकाशिते । प्रकीर्णबहुसिद्धार्थमनोज्ञपरिचारके

ମଣିଦୀପମାଳାର ଜ୍ୟୋତିରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ମହାଲୋକମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ବହୁ ସିଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରୟୋଜନ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମନୋହର ପରିଚାରକମାନେ ସେବାରେ ଥିଲେ।

Verse 85

शुद्धचीनांशुकच्छत्र भूशय्यास्तरणोज्ज्वले । धूपामोदमनोरम्ये सज्ज सर्वोपयोगिके

ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ରେଶମୀ ଛତ୍ର ଥିଲା; ଭୂମିରେ ପତିଥିବା ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସ୍ତରଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ସ୍ଥାନଟି ମନୋହର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଯୋଗୀ ବସ୍ତୁରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।

Verse 86

ततः क्रमेण दिवसे गते दूरं विभावरी । विजृंभितसुखोदर्के ततो मेना महागृहे

ତାପରେ କ୍ରମେ ଦିନ ଅଗ୍ରସର ହେଲା, ରାତ୍ରି ଦୂରକୁ ସରିଗଲା। ସୁଖ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ମେନାଙ୍କ ମହାଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 87

प्रसुप्तप्रायपुरुषे निद्राभूतोपचारके । स्फुटालोके शशभृति भ्रान्तरात्रिविहंगमे

ଲୋକେ ଯେନ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ, ଆଚାର-ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ତନ୍ଦ୍ରାସଦୃଶ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିଲା; ତଥାପି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ ରାତ୍ରିଚର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଘୁରୁଥିଲେ।

Verse 88

रजनीचर संचारभूतैरावृत चत्वरे । गाढकंठग्रहालग्ने शुभगोष्टजने ततः

ରାତ୍ରିଚର ଓ ଭୂତପ୍ରେତ ସଞ୍ଚାରରେ ଆବୃତ ଚତ୍ୱରରେ, ଯେତେବେଳେ ଗଳାକୁ ଗାଢ଼ ଭାବେ ଧରିବା ଭୟଙ୍କର ଗ୍ରହବାଧା ଲାଗିଲା, ସେତେବେଳେ ଶୁଭ ସଭାର ଲୋକେ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ।

Verse 89

किंचिदाकुलतां प्राप्ते मेना नेत्रांबुजद्वये । आविवेश मुखे रात्रिः सुखमद्भुतसंगमा

ମେନାଙ୍କ ପଦ୍ମସଦୃଶ ନୟନଦ୍ୱୟ କିଛିଟା ଆକୁଳ ହେବା ସହ, ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ରାତ୍ରି ପ୍ରବେଶ କଲା—ଅଦ୍ଭୁତ ସଙ୍ଗମଜନିତ ସୁଖ-ଶାନ୍ତିକୁ ସହ ନେଇ।

Verse 90

उन्मादाय जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरे । आविवेशातुलं जन्म मन्यमाना कदा तु वै

କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଜଗନ୍ମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭାନ୍ତରେ ଅତୁଳ ଜନ୍ମ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ କେବେ କେବେ ତାହାକୁ କେବଳ ଉନ୍ମାଦ‑ମୋହର କାରଣ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 91

अरंजयद्गृहं देव्या गुहारण्ये विभावरी । ततो जगत्या निर्वाणहेतुर्हिमगिरिप्रिया

ବିଭାବରୀ ରାତ୍ରି ଗୁହା‑ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ରମଣୀୟ କଲା; ତାହାଠାରୁ ଜଗତରେ ନିର୍ବାଣହେତୁ—ହିମଗିରିପ୍ରିୟା—ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 92

ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत गुहारणिं । तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः

ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମ‑ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଗୁହାରଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସ୍ଥାବର‑ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 93

अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः । नारकाणामपि तदा सुखं स्वर्गसमं महत्

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସବୁ ଜୀବ ସୁଖୀ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ନରକବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗସମ ମହାସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।

Verse 94

अभवत्क्रूरसत्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्तु सुतरां चाभवत्तदा

ସେତେବେଳେ କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲା; ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 95

वनाश्रिताश्चोषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

ବନାଶ୍ରିତ ଔଷଧିମାନେ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତୀ ହେଲେ; ଫଳମାନେ ମଧୁର ହେଲା; ମାଳାମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଲା; ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହେଲା।

Verse 96

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । ॠतूद्भूतफलायोग परिपाकगुणोज्ज्वला

ପବନର ସ୍ପର୍ଶ ସୁଖଦ ହେଲା ଏବଂ ଦିଗମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ହେଲେ; ଯଥାଋତୁ ଜନ୍ମିତ ଫଳର ପ୍ରଚୁରତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରିପକ୍ୱ ସମୃଦ୍ଧିର ଗୁଣରେ ସର୍ବତ୍ର ଦୀପ୍ତି ଛଡ଼ାଇଲା।

Verse 97

अभवत्पृथिवी देवी शालिमालाकुलापि च । तपांसि दीर्घचीर्णानि मुनीनां भावितात्मनाम्

ପୃଥିବୀ ଦେବୀସ୍ୱରୂପା ହେଲା, ଶାଲିମାଳ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏବଂ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନୁଷ୍ଠିତ ତପସ୍ୟାମାନେ ସେତେବେଳେ ଫଳିତ ହେଲା।

Verse 98

तस्मिन्गतानि साफल्यं काले निर्मलचेतसाम् । विस्मृतानि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

ସେହି କାଳରେ ନିର୍ମଳଚେତା ଲୋକମାନେ ସାଫଳ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବିସ୍ମୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ପାଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

Verse 99

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमस्त्वभूत् । अंतरिक्षेऽमराश्चासन्विमानेषु सहस्रशः

ସେତେବେଳେ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ-ତୀର୍ଥ ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟତମ ହେଲା; ଏବଂ ଆକାଶରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅମରଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 100

समहेंद्रजलाधीश वायु वह्नि पुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिंस्तुहिन भूधरे

ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଜଳାଧୀଶ ବରୁଣ ଓ ବାୟୁ-ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦେବମାନେ ସେହି ହିମାବୃତ ପର୍ବତ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 101

जगुर्गंधर्वमुख्याश्च ननृतुश्चाप्सरोगणाः । मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महाचलाः

ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ମେରୁ ଆଦି ମହାପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହେଲେ ଭଳି ଦିଶିଲେ।

Verse 102

तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ते दिव्याः प्रसृतपाणयः । सागरास्सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

ସେହି ମହୋତ୍ସବ ଆସିଲାବେଳେ, ଦିବ୍ୟଜନ ଅର୍ଘ୍ୟଭାବରେ ହାତ ପ୍ରସାରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମବେତ ହେଲେ; ସାଗର ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 103

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । संसेव्यश्चाधिगम्यश्च साश्रयश्चाचलोत्तमः

ତେବେ ଜଗତରେ ହିମାଳୟକୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଭାବେ ମାନିଲେ—ସେବନୀୟ, ପୂଜ୍ୟ, ନିକଟଗମ୍ୟ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟଦାତା।

Verse 104

अनुभूयोत्सवं देवा जग्मुः स्वान्निलयास्तदा । देवनागेंद्रगंधर्वशैललीलावती गणैः

ଉତ୍ସବ ଅନୁଭବ କରି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ଦେବନାଗ, ନାଗେନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଶୈଳଦେବତା ଓ ଲୀଳାବତୀ-ଗଣ ସହିତ।

Verse 105

हिमशैलसुता देवी त्वहंपूर्विकया ततः । क्रमेण बुद्धिमानीता विद्याञ्चानलसैर्बुधैः

ହେ ହିମଶୈଳସୁତା ଦେବୀ! ସେହି ସମୟରୁ ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପରେ କ୍ରମେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସଠିକ୍ ପଥରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହେଲା, ଏବଂ ପରିଶ୍ରମୀ ମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 106

क्रमेण रूपसौभाग्यप्रबोधैर्भुवनत्रये । संपूर्णलक्षणा जाता हिमालयसुता तथा

ଏହିପରି କ୍ରମେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଜାଗରଣ ହେଲା; ଏବଂ ହିମାଳୟସୁତା ଦେବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 107

एतस्मिन्नंतरे शक्रो नारदं देवसंमतम् । देवर्षिमथ सस्मार कार्यसाधनतत्परः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ତତ୍ପର ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 108

स तु शक्रस्य विज्ञाय कांक्षितं भगवांस्तदा । आजगाम मुदा युक्तो महेंद्रस्य निवेशनम्

ତେବେ ଭଗବାନ ନାରଦ ଶକ୍ରଙ୍କ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଜାଣି, ଆନନ୍ଦଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ।

Verse 109

तं तु दृष्ट्वा सहस्राक्षः समुत्थाय महासनात् । यथार्हेण तु पाद्येन पूजयामास वासवः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମହାସନରୁ ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ବାସବ ଯଥୋଚିତ ପାଦ୍ୟଜଳ ଅର୍ପଣ କରି ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।

Verse 110

शक्रप्रणिहितां पूजां प्रतिगृह्य यथाविधि । नारदः कुशलं देवमपृच्छत्पाकशासनम्

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରେରିତ ପୂଜାକୁ ବିଧିମତେ ଗ୍ରହଣ କରି ନାରଦ ପାକଶାସନ ଦେବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।

Verse 111

पृष्टे च कुशले शक्रः प्रोवाच वचनं प्रभुः । इंद्र उवाच । कुशलस्यांकुरस्तावत्संवृत्तो भुवनत्रये

କୁଶଳ ପଚାରିବାରେ ପ୍ରଭୁ ଶକ୍ର କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର ଉବାଚ: ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳର ଅଙ୍କୁରମାତ୍ର ତ୍ରିଭୁବନରେ ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 112

तत्फलोद्भवसंपत्तौ त्वं मया विदितो मुने । वेत्स्येव तत्समस्तं त्वं तथापि परिचोदितः

ହେ ମୁନେ, ସେହି ଫଳରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି ପଚାରାଯାଉଛି।

Verse 113

निर्वृतिं परमां याति निवेद्यार्थं सुहृज्जने । तद्यथाशैलजा देवी योगं यायात्पिनाकिना

ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ସୁହୃଦ୍‌ଜନଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିବେଦନ କଲେ ପରମ ଶାନ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ— ଯେପରି ଶୈଳଜା ଦେବୀ ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 114

शीघ्रं तथोद्यमः सर्वैरस्मत्पक्षैर्विधीयताम् । अवगम्यार्थमखिलं तत आमंत्र्य नारदः

‘ଆମ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ତଦନୁରୂପ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ।’ ସମଗ୍ର ଅର୍ଥ ବୁଝି ନାରଦ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।

Verse 115

शीघ्रं जगाम भगवान्हिमशैलनिकेतनम् । तत्र द्वारे स विप्रेंद्रश्चित्रवेत्रलताकुले

ଭଗବାନ୍ ଶୀଘ୍ରେ ହିମଶୈଳ-ନିକେତନକୁ ଗଲେ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାର ଦ୍ୱାରେ ବିଚିତ୍ର ବେତ୍ରଲତାର ଗୁଚ୍ଛରେ ସ୍ଥାନଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 116

वंदितो हिमशैलेन निर्गतेन पुरो मुनिः । सह प्रविश्य भवनं भुवो भूषणतां गतम्

ସମ୍ମୁଖକୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ହିମଶୈଳ ମୁନିଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ପରେ ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ ଭୂମିର ଭୂଷଣ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 117

निवेदिते स्वयं हैमे हिमशैलेन विस्तृते । महासने मुनिवरो निषसादातुलद्युतिः

ହିମଶୈଳ ସ୍ୱୟଂ ବିସ୍ତାରିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମହାସନ ନିବେଦନ କଲେ। ତେବେ ଅତୁଳ ଦ୍ୟୁତିଧର ମୁନିବର ସେଥିରେ ଆସୀନ ହେଲେ।

Verse 118

यथार्हमर्घ्यं पाद्यं च शैलस्तस्मै न्यवेदयेत् । मुनिः स प्रतिजग्राह तमर्घ्यं विधिवत्तदा

ଶୈଳ ଯଥାର୍ହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ। ତେବେ ମୁନି ବିଧିମତେ ସେଇ ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 119

गृहीतार्घम्मुनिश्रेष्ठमपृच्छत्श्लक्ष्णया गिरा । कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननांबुजः

ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ ପଚାରିଲେ—ହେ ଶୈଳ, ତପସ୍ୟାର କୁଶଳ ତ? ତେବେ ଶୈଳଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।

Verse 120

मुनिरप्यद्रिराजानमपृच्छत्कुशलं तदा । नारद उवाच । अहो धर्मोचितस्तेऽस्ति संनिवेशो महागिरे

ତେବେ ମୁନି ମଧ୍ୟ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—ଅହୋ ମହାଗିରେ! ତୁମର ନିବାସ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମୋଚିତ।

Verse 121

पृथुत्वं मनसा तुल्यं कंदराणां तवानघ । गुरुत्वं ते गुणौघानां स्थावरादतिरिच्यते

ହେ ଅନଘ! ତୁମ କନ୍ଦରମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ମନ ସମାନ; ତୁମ ଗୁଣସମୂହର ଗୁରୁତ୍ୱ ସ୍ଥାବର ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 122

प्रसन्नता च तोयस्य मुनिभ्यश्चाधिका तव । न लक्षयामः शैलेन्द्र कुत्राविनयिता स्थिता

ତୁମ ଜଳର ପ୍ରସନ୍ନ-ନିର୍ମଳତା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶେଷ। ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର! ତୁମରେ କେଉଁଠି ଅବିନୟତା ବା ଅହଂକାର ଆମେ ଦେଖୁନାହୁଁ।

Verse 123

नाना तपोभिर्मुनिभिर्ज्वलनार्कसमप्रभैः । पावनैः पावितो नित्यं त्वं कंदरसमाश्रयैः

ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାବନ ମୁନିମାନେ—ଯେମାନେ କନ୍ଦରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ନାନା ତପ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଦା ପବିତ୍ର ହେଉଛ।

Verse 124

अवमत्य विमानानि स्वर्गवासविरागिणः । पितुर्गृहैवासीना देवगंधर्वकिन्नराः

ସ୍ୱର୍ଗବାସ ପ୍ରତି ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଵିମାନମାନଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବି, ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ-କିନ୍ନରମାନେ ସେଠାରେ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବା ପରି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 125

अहो धन्योसि शैलेन्द्र यस्य ते कंदरं हरः । अध्यास्ते लोकनाथो हि रामध्यानपरायणः

ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ତୁମ କନ୍ଦରାରେ ଲୋକନାଥ ହର (ଶିବ) ରାମଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 126

इत्युक्तवति देवर्षौ नारदे सादरं गिरा । हिमशैलस्य महिषी मेना मुनिदिदृक्षया

ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଆଦରଭରା ବାଣୀରେ ଏପରି କହି ସାରିଲେ, ହିମଶୈଳର ମହିଷୀ ମେନା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ (ସେଠାକୁ) ଆସିଲେ।

Verse 127

अनुयाता दुहित्रा तु स्वल्पालिपरिचारिका । लज्जाप्रणयनम्राङ्गी प्रविवेश निकेतनम्

କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଆସିଥିବା ସେ ଅଳ୍ପବୟସୀ ପରିଚାରିକା, ଲଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନେହରେ ନମ୍ର ଅଙ୍ଗ ନେଇ, ଗୃହଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 128

यत्र स्थितो मुनिवरः शैलेन सहितो वशी । तं दृष्ट्वा तेजसो राशिं मुनिं शैलप्रिया तदा

ଯେଉଁଠାରେ ଶୈଳ ସହିତ ବଶୀ ମୁନିବର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ସେ ତେଜର ରାଶି ସଦୃଶ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୈଳପ୍ରିୟା ତେବେ (ବିସ୍ମୟ-ଭକ୍ତିରେ) ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 129

ववंदे गूढवदना पाणिपद्मकृताञ्जलि । तां विलोक्य महाभागां देवर्षिरमितद्युतिः

ମୁହଁକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ନମାଇ, ପଦ୍ମସଦୃଶ ହାତରେ ଅଞ୍ଜଳି କରି ସେ ବନ୍ଦନା କଲେ। ସେଇ ମହାଭାଗାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅମିତଦ୍ୟୁତି ଦେବର୍ଷି (ତାଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କଲେ)।

Verse 130

आशीर्भिरमृतोद्गाररूपाभिस्तां व्यवर्द्धयत् । ततो विस्मितचित्ता तु हिमवद्गिरिपुत्रिका

ଅମୃତସମ ମଧୁର ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀରେ ସେ ତାକୁ ବିକଶିତ କଲେ। ତେବେ ହିମବଦ୍ଗିରିକନ୍ୟାର ଚିତ୍ତ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 131

एक्षिष्ट नारदं देवी मुनिमद्भुतरूपिणम् । एहि वत्सेति साप्युक्ता ॠषिणा स्निग्धया गिरा

ଦେବୀ ଅଦ୍ଭୁତରୂପୀ ମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷି ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ନେହମୟ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—“ଆ, ବତ୍ସେ।”

Verse 132

कंठे गृहीत्वा पितरमङ्के सा तु समाविशत् । उवाच माता तां देवीमभिवंदय पुत्रिके

ସେ ପିତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଲା। ତେବେ ମାତା ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ରିକେ, ପ୍ରଣାମ କର।”

Verse 133

भगवंतं तपोधन्यं पतिमाप्स्यसि संमतम् । इत्युक्ता तु ततो मात्रा वस्त्रेण पिहितानना

ମାତା କହିଲେ—“ତୁମେ ତପୋଧନ ସମ୍ପନ୍ନ, ଭଗବତ୍ସଦୃଶ, ସମ୍ମତ ଏହି ବରକୁ ପତିରୂପେ ପାଇବ।” ଏହି କଥା କହି ସେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଦେଲେ।

Verse 134

किंचित्कंपितमूर्द्धा तु वाक्यं नोवाच किंचन । ततः पुनरुवाचेदं वाक्यं माता सुतां तदा

ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ। ପରେ କିଛିକ୍ଷଣ ପରେ ମାତା କନ୍ୟାକୁ ପୁଣି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 135

वत्से वंदय देवर्षिं ततो दास्यामि ते शुभम् । रत्नक्रीडनकं रम्यं स्थापितं यच्चिरं मया

ବତ୍ସେ, ଦେବର୍ଷିଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କର; ତାପରେ ମୁଁ ତୋତେ ଶୁଭ ଦାନ ଦେବି—ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ଏହି ରମ୍ୟ ରତ୍ନକ୍ରୀଡନକ।

Verse 136

इत्युक्ता सा ततो वेगादुद्गत्य चरणौ तदा । ववंदे मूर्ध्नि संधाय पाणिपंकजकुड्मलम्

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ବେଗରେ ଉଠି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ବନ୍ଦନ କଲା; କୁଡ଼ମଳ ପରି ଯୋଡ଼ା ପଦ୍ମହସ୍ତକୁ ମସ୍ତକରେ ରଖି।

Verse 137

कृते तु वंदने तस्या माता सखिमुखेन तु । चोदयामास शनकैस्तस्याः सौभाग्यदर्शिताम्

ତାହାର ବନ୍ଦନ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ମା ସଖୀର ମୁଖେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାକୁ ଆଗେଇବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ, ତାହାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଇ।

Verse 138

शरीरलक्षणानां च परिज्ञानाय कौतुकात् । स्त्रीस्वभावात्स्वदुहितुश्चिंतां हृदि समुद्वहन्

ଶରୀରଲକ୍ଷଣ ଜାଣିବାର କୌତୁହଳରୁ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବବଶତଃ, ସେ ନିଜ କନ୍ୟାର ଚିନ୍ତାକୁ ହୃଦୟରେ ବହନ କଲା।

Verse 139

ज्ञात्वा तदिंगितं शैलो महिष्याहृदयेन तु । अनुदीर्णाकृतिर्मेने रम्यमेतदुपस्थितम्

ମହିଷୀର ହୃଦୟର ସେଇ ଇଙ୍ଗିତ ଜାଣି ଶୈଳ ବାହ୍ୟତଃ ନିର୍ବିକାର ରହି, ମନେ ଭାବିଲା—“ଏହି ରମ୍ୟ ଅବସର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।”

Verse 140

चोदितः शैलमहिषी सख्या मुनिवरस्ततः । स्मिताननो महाभागो वाक्यं प्रोवाच नारदः

ତେବେ ସଖୀ ଶୈଲମହିଷୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସ୍ମିତମୁଖ ମହାଭାଗ ମୁନିବର ନାରଦ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 141

न जातोऽस्याः पतिर्भद्रे लक्षणैश्च विवर्जितः । उत्तानहस्ता सततं चरणैर्व्यभिचारिभिः

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତାହା ପାଇଁ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ପତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ତାହାର ହାତ ସଦା ପ୍ରସାରିତ, ଏବଂ ପାଦ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ସନ୍ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 142

सुच्छायास्या भविष्येयं किमन्यद्बहु भाष्यते । श्रुत्वैतत्संभ्रमाविष्टो ध्वस्तधैर्यो हिमाचलः

‘ତାହାର କାନ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେବ—ଆଉ କେତେ କହିବି?’ ଏହା ଶୁଣି ହିମାଚଳ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

Verse 143

नारदं प्रत्युवाचाथ साश्रुकंठो महागिरिः । हिमवानुवाच । संसारस्यातिदोषस्य दुर्विज्ञेया गतिर्यतः

ତାପରେ ମହାଗିରି ହିମବାନ୍ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ଅତିଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସଂସାରର ଗତି ସତ୍ୟେ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ।’

Verse 144

सृष्ट्या चावश्यभाविन्या केनाप्यतिशयात्मना । कर्त्रा प्रणीता मर्यादा स्थिता संसारिणामियम्

ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅନିବାର୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, କୌଣସି ପରମୋତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ତ୍ତା ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା (ନିୟମ-ସୀମା) ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି; ସଂସାରରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଧାନ ଅଟୁଟ ଅଛି।

Verse 145

यो जायते हि यद्बीजाज्जनितुः सोर्थसाधकः । जनिता चापि जातस्य न कश्चिदिति च स्फुटम्

ଯେ ପିତୃବୀଜରୁ ଜନ୍ମେ, ସେଇ ଜନକଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନକାରୀ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଜନ୍ମିତ, ତାହାର ‘ଜନିତା’ ବୋଲି କେହି ନାହିଁ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ।

Verse 146

स्वकर्मणैव जायंते विवधा भूतजातयः । अंडजोह्यंडजाज्जातः पुनर्जायेत मानवः

ନିଜ ନିଜ କର୍ମରୁ ହିଁ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବଜାତି ଜନ୍ମେ। କର୍ମବଶେ ଅଣ୍ଡଜଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡଜ ଯୋନିରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ।

Verse 147

मानुषोपि सरीसृप्यां मानुषत्वेन जायते । तत्रापि जातौ श्रेष्ठायां धर्मस्योत्कर्षणेन तु

ସରୀସୃପସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱରେ ହିଁ ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମୋତ୍କର୍ଷରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳଜନ୍ମ ମିଳେ।

Verse 148

अपुत्रजन्मनः शेषाः प्राणिनः समवस्थिताः । मनुजास्तत्र सुतरां नयेन सहधर्मिणः

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅପୁତ୍ରଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମି ନିଜ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ବିଶେଷତଃ ନୀତିମାର୍ଗରେ, ସହଧର୍ମିଣୀ ସହ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ।

Verse 149

क्रमेणाश्रमसंप्राप्तिर्ब्रह्मचारिव्रतादनु । तस्य कर्तुर्नियोगेन संसारो येन वर्धितः

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟବ୍ରତ ପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଆଶ୍ରମପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସେହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ସଂସାରଚକ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 150

संसारस्य हि नोत्पत्तिः सर्वे स्युर्यदि निर्गृहाः । कर्त्रा तु शास्त्रेषु सदा सुतलाभः प्रशंसितः

ଯଦି ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ବିନା ହେଉଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସଂସାରର ପ୍ରବାହ ଚାଲିନଥାନ୍ତା। ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ସନ୍ତାନଲାଭକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।

Verse 151

प्राणिनां मोहनार्थाय नरकत्राणकारणात् । स्त्रिया विरहिता सृष्टिर्जंतूनां नोपपद्यते

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ନରକରୁ ତ୍ରାଣର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ଜୀବମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 152

स्त्रीजातिस्तु प्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभागिनी । शास्त्रालोचनसामर्थ्याद्दूषितं तासु कर्तृणा

ସ୍ତ୍ରୀଜାତିକୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୀନା ଓ ଦୁଃଖଭାଗିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଶାସ୍ତ୍ର-ବିଚାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିୟମ-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 153

तस्यां नोपरिभावज्ञा भवेदेति च वेधसा । शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं बहुवारं महाफलं

ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ କିମ୍ବା ତିରସ୍କାର ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା) ଏପରି କହିଛନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହ ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ ମହାଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଉକ୍ତ।

Verse 154

दशपुत्रसमा कन्या यापि स्याच्छीलवर्जिता । वाक्यमेतत्फलभ्रष्टं पुंसां ग्लानिकरं फलं

‘କନ୍ୟା ଦଶ ପୁତ୍ର ସମାନ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯଦି ଶୀଳହୀନା ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟଫଳରୁ ବଞ୍ଚିତ; ଏହାର ‘ଫଳ’ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଗ୍ଲାନି ଦେଇଥାଏ।

Verse 155

कन्या हि कृपणा शोच्या पितुर्दुःखविवर्द्धिनी । यापि स्यात्पूर्णसर्वार्था पतिपुत्रसमन्विता

କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଦୀନା ଓ ଶୋକଯୋଗ୍ୟା; ସେ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ—ଯଦିଓ ସେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସର୍ବାର୍ଥେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତି ଓ ପୁତ୍ରସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 156

किं पुनर्दुर्भगा हीना पतिपुत्रधनादिभिः । त्वं चोक्तवान्सुता या मे शरीरे दोषसंग्रहम्

ତେବେ ମୁଁ ତ ଆହୁରି ଦୁର୍ଭାଗିନୀ—ପତି, ପୁତ୍ର, ଧନ ଆଦିରୁ ବଞ୍ଚିତ! ଏବଂ ତୁମେ କହିଛ—ମୋର ଏହି ସୁତା ନିଜ ଶରୀରେ ଦୋଷର ସଂଗ୍ରହ ବୋଲି।

Verse 157

अहो मुह्यामि शुष्यामि ग्लामि सीदामि नारद । अयुक्तमपि वक्तव्यमप्राप्यमपि सांप्रतम्

ହାୟ! ମୁଁ ମୋହିତ ହେଉଛି, ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଢଳିପଡ଼ୁଛି, ହେ ନାରଦ। ଏବେ ଅଯୁକ୍ତ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ।

Verse 158

अनुग्रहाय मे छिन्धि दुःखं कन्याश्रयं मुने । परिच्छिन्नेप्यसंदिग्धे मनः परिभवाश्रयात्

ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ହେ ମୁନି, କନ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛେଦ କର; କାରଣ ବିଷୟ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିର୍ବିବାଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ଅପମାନର ଆଶ୍ରୟରେ ରହିଯାଏ।

Verse 159

तृष्णा मुष्णाति निष्णातं फललोभाश्रयात्पुनः । स्त्रीणां हि परमं जन्म कुलानामुभयात्मनाम्

ଫଳଲୋଭକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୃଷ୍ଣା ପୁନଃ ନିଷ୍ଣାତକୁ ମଧ୍ୟ ଲୁଟିନେଇଥାଏ। ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପରମ ଜନ୍ମ ହେଉଛି ମାତୃ ଓ ପିତୃ—ଉଭୟ କୁଳର ବଂଶପରମ୍ପରାକୁ ଧାରଣ କରିବା।

Verse 160

इहामुत्र सुखायोक्तं सत्पतिप्राप्तिसंज्ञितम् । दुर्लभत्वात्सतः स्त्रीणां विगुणोपि पतिः किल

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସୁଖ ପାଇଁ ଏହି ଉପଦେଶ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ‘ସତ୍ପତି-ପ୍ରାପ୍ତି’ କୁହନ୍ତି। ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପତି ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ ଗୁଣହୀନ ପତି ମଧ୍ୟ ପତି ହିସାବରେ ଗ୍ରହୀତ।

Verse 161

न प्राप्यते विना पुण्यैः पतिर्नार्याः कदाचन । यतो निस्साधनो धर्मः परिणामोत्थिता रतिः

ପୁଣ୍ୟ ବିନା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପତି କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ। କାରଣ ସାଧନ ବିନା ଧର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରେମ-ଅନୁରାଗ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ କାରଣର ପରିପାକରୁ ଜନ୍ମେ।

Verse 162

धनं जीवितपर्यंतं पत्यौ नार्याः प्रतिष्ठितम् । निर्द्धनो दुर्मुखो मूर्खः सर्वलक्षणवर्जितः

ସ୍ତ୍ରୀର ଧନ ଓ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ପତି ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର। ଧନହୀନ ପୁରୁଷ ନିନ୍ଦିତ, କଠୋରମୁଖ, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣବର୍ଜିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 163

दैवतं परमं नार्याः पतिरुक्तः सदैव हि । त्वया देवर्षिणा प्रोक्तं न जातोऽस्याः पतिः किल

ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ପତିକୁ ସଦା ପରମ ଦେବତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବର୍ଷି, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି—ତାହାର ପତି ତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମି ନାହିଁ।

Verse 164

एतद्दौर्भाग्यमतुलमसंख्यं च दुरुद्वहम् । चराचरे भूतसर्गे चिंता सा व्यापिनी मुने

ଏହି ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ ଅତୁଳ, ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରୁଦ୍ୱହ। ଚରାଚର ଭୂତସୃଷ୍ଟି ସମଗ୍ରରେ ସେଇ ଚିନ୍ତା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିଛି, ହେ ମୁନି।

Verse 165

स न जात इति श्रुत्वा ममेदं व्याकुलं मनः । मनुष्यदेवजातीनां शुभाशुभनिवेदकम्

“ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ” ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା; କାରଣ ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭାଶୁଭର ପ୍ରକାଶକ।

Verse 166

लक्षणं हस्तपादाभ्यां लक्षणं विहितं किल । सेयमुत्तानहस्तेति त्वयोक्ता मुनिपुंगव

ହସ୍ତ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷଣ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ‘ଉତ୍ତାନହସ୍ତ’—ଖୋଲା ହସ୍ତତଳ—ବୋଲି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 167

उत्तानहस्तता प्रोक्ता याचतामेव नित्यका । शुभोदयानां धन्यानां न कदाचित्प्रयच्छताम्

‘ଉତ୍ତାନହସ୍ତତା’—ହାତ ପସାରି ମାଗିବା—ଏହା ଯାଚକମାନଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶୁଭୋଦୟ ଥିବା ଧନ୍ୟମାନଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱମର୍ଯ୍ୟାଦାର ‘ତ୍ୟାଗ’ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 168

सुच्छाययास्याश्चरणौ त्वयोक्तौ व्यभिचारिणौ । तत्रापि श्रेयसी ह्याशा मुने न प्रतिभाति नः

ହେ ମୁନି, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାହାର ଚରଣଦ୍ୱୟ ସୁନ୍ଦର ଛାୟାକୁ ଅନୁସରି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବ୍ୟଭିଚାରୀ; ତଥାପି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ କୌଣସି ଶ୍ରେୟସୀ ଆଶା ଦିଶୁନାହିଁ।

Verse 169

शरीरलक्षणाश्चान्ये पृथक्फलनिवेदिनः । इत्युक्त्वा विरते शैले महादुःखविचारिणि

“ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର-ଲକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ; ସେଗୁଡ଼ିକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଫଳ ସୂଚାଏ”—ଏହା କହି ସେ ପର୍ବତରେ ମହାଦୁଃଖ ଚିନ୍ତାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 170

स्मितपूर्वमुवाचेदं नारदो देवपूजितः । नारद उवाच । हर्षस्थाने च महति त्वया दुःखं निरुच्यते

ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ନାରଦ ମୁନି ମୃଦୁ ହସ ସହ କହିଲେ— “ହେ ସଖା, ଏତେ ବଡ଼ ହର୍ଷସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖକୁ ହିଁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛ।”

Verse 171

अपरिच्छिन्नवाक्यार्थो मोहं यासि महागिरे । इमां शृणु गिरं मत्तो रहस्यपरिनिष्ठिताम्

ହେ ମହାଗିରେ, ବାକ୍ୟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ନ ବୁଝିବାରୁ ତୁମେ ମୋହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛ; ତେଣୁ ମୋ ପାଖରୁ ରହସ୍ୟତତ୍ତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣ।

Verse 172

समाहितो महाशैल मयोक्तस्य विचारणाम् । न जातोस्याः पतिर्देव्या यन्मयोक्तं हिमाचल

ହେ ମହାଶୈଳ, ମୋ କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବିଚାର କର; ହେ ହିମାଚଳ, ମୁଁ କହିଥିବା ପରି—ଦେବୀଙ୍କ ପତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।

Verse 173

स न जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः । शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

ମହାଦେବ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ; ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତ-ବର୍ତ୍ତମାନର ଉଦ୍ଭବ ତାଙ୍କଠାରୁ ହୁଏ। ସେ ସର୍ବଶରଣ, ଶାଶ୍ୱତ ଶାସ୍ତା—ଶଙ୍କର ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 174

ब्रह्मरुद्रेन्द्रमुनयो गर्भजन्मजरार्दिताः । तस्य ते परमेशस्य सर्वे क्रीडनका गिरे

ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମୁନିମାନେ—ଗର୍ଭ, ଜନ୍ମ ଓ ଜରାରେ ପୀଡିତ—ହେ ଗିରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କ୍ରୀଡନକ ମାତ୍ର।

Verse 175

ब्रह्मांडतस्तदिच्छातः संभूतो भुवनप्रभुः । आत्मनो न विनाशोस्ति स्थावरांतेपि भूधर

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଭୁବନପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ ପର୍ବତ, ସ୍ଥାବରାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ନାଶ ନାହିଁ।

Verse 176

संसारे जायमानस्य म्रियमाणस्य देहिनः । नश्यते देह एवात्र नात्मनो नाश उच्यते

ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗୁଥିବା ଦେହୀର ଏଠାରେ କେବଳ ଦେହ ନଶେ; ଆତ୍ମାର ନାଶ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 177

ब्रह्मादिस्थावरांतोऽयं संसारो यः प्रकीर्तितः । स जन्ममृत्युदुःखार्तो ह्यनिशं परिवर्तते

ବ୍ରହ୍ମାଦିରୁ ସ୍ଥାବରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ଏହି ସଂସାର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ଘୂରିଚାଲେ।

Verse 178

महादेवोऽचलःस्थाणुर्न जातो जनकोऽजरः । भविष्यति पतिः सोऽस्या जगन्नाथो निरामयः

ମହାଦେବ ଅଚଳ ଓ ସ୍ଥାଣୁ—ଅଜାତ, ଜନକ, ଅଜର। ସେହି ହେବେ ତାହାର ପତି—ଜଗନ୍ନାଥ, ନିରାମୟ।

Verse 179

यदुक्तं च मया देवी लक्षणैर्वर्जिता तव । शृणु तस्यापि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्

ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କହିଥିଲି ଯେ ତୁମେ (କିଛି) ଲକ୍ଷଣରୁ ବର୍ଜିତ—ସେହି ବାକ୍ୟର ସମ୍ୟକ୍ ଓ ସାବଧାନ ବିଚାରଣା ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 180

लक्षणं दैविको ह्यंकः शरीरावयवाश्रयः । स चायुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः

ଶରୀରର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ଥିବା ଚିହ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍କେତ; ଏହା ଆୟୁ, ଧନ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଫଳକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 181

अनंतस्याप्रमेयस्य सौभाग्यस्य तु भूधर । नैवांको लक्षणाकारः शरीरे संविधीयते

ହେ ଭୂଧର! ସେଇ ଅନନ୍ତ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ସୌଭାଗ୍ୟ-ମହିମା ପାଇଁ ଶରୀରରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ, ଲକ୍ଷଣାକାର କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚିତ ରୂପ କେବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 182

अतोऽस्या लक्षणं गात्रे शैल नास्ति महामते । यच्चाहमुक्तवानस्या उत्तानकरता सदा

ଏହେତୁ ହେ ମହାମତେ ଶୈଲ! ତାଙ୍କ ଗାତ୍ରରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲି—ସେ ସଦା ‘ଉତ୍ତାନକରା’ (ହାତ ପ୍ରସାରିତ, ତଳୁ ଉପରକୁ) —ତାହାଇ।

Verse 183

उत्तानो वरदः पाणिरेष देव्याः सदैव तु । सुरासुरमुनिव्रातवरदात्री भविष्यति

ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ ସଦା ବରଦାୟକ; ସେ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମୁନିବୃନ୍ଦମାନଙ୍କୁ ବରଦାନ ଦେବେ।

Verse 184

यच्च प्रोक्तं मया पादौ सुच्छायौ व्यभिचारिणौ । मत्तः शृणु त्वमस्यापि व्याख्योक्तिं शैलसत्तम

ଏବଂ ମୁଁ କହିଥିଲି ଯେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ‘ସୁଚ୍ଛାୟ’ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ‘ବ୍ୟଭିଚାରିଣୌ’—ହେ ଶୈଲସତ୍ତମ! ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 185

चरणौ पद्मसंकाशौ स्वच्छावस्या नखोज्वलौ । सुरासुराणां नमतां किरीटमणिकांतिभिः

ତାଙ୍କର ଚରଣଦ୍ୱୟ ପଦ୍ମସଦୃଶ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦୀପ୍ତ ନଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଦେବ ଓ ଅସୁର ନମିଲେ ତାଙ୍କର କିରୀଟମଣିର କାନ୍ତିରେ ଆହୁରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।

Verse 186

विचित्रवर्णैः पश्यद्भिः सुच्छायौ प्रतिबिंबितौ । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

ବିଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣର ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୋଇ ସୁନ୍ଦର କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ଦେଖାଗଲେ। ହେ ମହୀଧର, ଏହି ଜଗଦ୍ଭର୍ତ୍ତା ବୃଷାଙ୍କ (ଶିବ)ଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

Verse 187

जननी सर्वलोकस्य संभूताभूतभाविनी । शिवेयं पावनायैव त्वत्क्षेत्रे पावनद्युतिः

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜନନୀ; ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଶିବା କେବଳ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ପାବନ ଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ତୁମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜ୍ଵଳିତ।

Verse 188

तद्यथाशीघ्रमेवैषा योगं यायात्पिनाकिनः । तथा विधेयं विधिवत्त्वया शैलेंद्रसत्तम

ଯେପରି ସେ ଶୀଘ୍ର ପିନାକିନ୍ (ଶିବ)ଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ବିଧିବତ୍ ଓ ଯଥାରୀତି ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କର।

Verse 189

अस्त्यत्र हि महत्कार्यं देवानां हिमभूधर । एवं श्रुत्वा तु शैलेंद्रो नारदात्सर्वमेव हि

ଏଠାରେ, ହେ ହିମଭୂଧର, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି। ଏହା ଶୁଣି ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର (ହିମାଳୟ) ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଲେ।

Verse 190

स्वमात्मानं पुनर्जातं मेने मेनापतिस्तदा । उवाच चापि संहृष्टो नारदं तु हिमाचलः

ତେବେ ମେନାଙ୍କ ପତି ହିମାଚଳ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ପର୍ବତରାଜ ହିମାଚଳ ନାରଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 191

दुस्तरान्नरकाद्घोरादुद्धृतोस्मि त्वया विभो । पातालादहमुद्धृत्य सप्तलोकाधिपः कृतः

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୋ! ଦୁସ୍ତର ଏହି ଘୋର ନରକରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ। ପାତାଳରୁ ଉଠାଇ ତୁମେ ମୋତେ ସପ୍ତଲୋକର ଅଧିପତି କରିଛ।

Verse 192

हिमाचलोस्मि विख्यातस्त्वया मुनिवराधुना । हिमाचलाच्छतगुणां प्रापितोस्मि समुन्नतिं

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ମୁଁ ‘ହିମାଚଳ’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇଛି। ହିମାଚଳ ଅବସ୍ଥାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉଚ୍ଚ ଉନ୍ନତି ମୁଁ ପାଇଛି।

Verse 193

आनंदादेव चाहारि हृदयं मे महामुने । नाध्यवस्यति कृत्यानां विभागप्रविचारणम्

ହେ ମହାମୁନେ! ଆନନ୍ଦ ମାତ୍ରେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଯେନେ ହରିନେଇଛି। କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଭାଗ ଓ ବିଚାରରେ ଏହା ଆଉ ସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ।

Verse 194

भवद्विधानां नियतममोघं दर्शनं मुने । भवद्भिरेव हि प्रोक्तं निवासायात्मरूपिणाम्

ହେ ମୁନେ! ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୋଘ ଫଳଦାୟକ। ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ଥିତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ସଙ୍ଗମ ନିବାସସ୍ଥାନ ହୁଏ—ଏହା ଆପଣମାନେ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 195

मुनीनां देवतानां च स्वयं कर्तास्मि कल्मषम् । तथापि वस्तुन्येकस्मिन्नाज्ञा मे संप्रदीयताम्

ମୁନିମାନଙ୍କ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପାପର କାରଣ ହୋଇ ଅପରାଧ କରିଛି। ତଥାପି ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଆଯାଉ।

Verse 196

इत्युक्तवति शैलेंद्रे स तदा हर्षनिर्भरः । उवाच नारदो वाक्यं कृतं सर्वमिति प्रभो

ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ସହିତ ସେ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 197

सुरकार्ये स एवार्थस्तवापि सुमहत्तरः । इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं जगाम त्रिदिवं ततः

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା କହି ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଗଲେ।

Verse 198

स गत्वा देवभवनं महेंद्रं संददर्श ह । ततोनुरूपे स मुनिरुपविष्टो महासने

ଦେବଭବନକୁ ଯାଇ ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ପରେ ସେ ମୁନି ଅବସରାନୁକୂଳ ଭାବେ ଏକ ମହାଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 199

पृष्टः शक्रेण प्रोवाच गिरिजासंश्रयां कथाम् । नारद उवाच । यन्मह्यमुक्तं कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପଚାରିବାରୁ ସେ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ)କେନ୍ଦ୍ରିକ କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—ମୋତେ ଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେହିଟି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିସାରିଛି।

Verse 200

किंतु पंचशरस्येषु गोचरत्वमपेक्षितम् । इत्युक्तो देवराजस्तु मुनिना कार्यदर्शिना

କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚଶରଧାରୀ କାମଦେବଙ୍କ ଗୋଚରରେ ତୁମେ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। କାର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶୀ ମୁନିଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।