Anuvaka 1
ଆୟୁଷ୍ୟ-ରକ୍ଷା ଓ ରକ୍ଷାକବଚ: ମୃତ୍ୟୁରୁ ପ୍ରାଣ/ମନକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରି ଜୀବନଶକ୍ତି ଫେରାଇବା, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ କ୍ରିୟାକୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା, ଯାଦୁ-ଟୋଣା ଓ କ୍ଷୟରୁ ସିଲ୍/ବନ୍ଧନ କରି ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା। ଉପଥିମ: (1) ମୃତ୍ୟୁ-ନିବାରଣ—ପ୍ରାଣ/ମନର ପୁନରୁତ୍ଥାନ, (2) ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଓ ଯାତୁଧାନ-ପ୍ରଶମନ—ଦେମନ/ଡାୟିନୀ-ବିଦ୍ୟା ନିଷ୍କାସନ, (3) ପ୍ରତିସର-ମଣି ଓ ବନ୍ଧନୀୟ ରକ୍ଷା—ପ୍ରତିମନ୍ତ୍ର, ଜାଲ, ସିଲିଂ, (4) ଗର୍ଭ-ରକ୍ଷା ଓ ସୂତିକା-ରକ୍ଷା—ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରସବୋତ୍ତର ସୁରକ୍ଷା, (5) ଓଷଧି-ସଂହତି—ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ/ସଂଘଟନ।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AVŚ 8.1 ଏକ ମୃତ୍ୟୁ-ନିବାରଣ ଚିକିତ୍ସାମୟ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁର ଗ୍ରାସରୁ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ “ଉଠାଇ” ଆଣି, ମନ, ପ୍ରାଣ ଓ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ପୁଣି ଜୀବିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରେ। ଏହା ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସମୁଦାୟ, ଏବଂ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ—ସୋମ-ରାଣୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତ—ଆହ୍ୱାନ କରି ରୋଗୀକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭାଗ ଓ ଅମୃତର ମଣ୍ଡଳକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।
Sukta 2
AV 8.2 ହେଉଛି ଆଥର୍ବଣୀୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସୁରକ୍ଷା-ଚିକିତ୍ସା କ୍ରମ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଅପକାରକୁ ସାମ୍ନା କରି ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୁନଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ “ଉଠାଇ” ଆଣିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି) କୁ କବଚ ଭାବେ ଧରି ଏକ ଅପମାର୍ଜନୀୟ ସୁରକ୍ଷା-ବଳୟ ଗଢ଼େ, ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ସ୍ପର୍ଶ-କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ—ବିଶେଷକରି ବସ୍ତ୍ର ଓ କଟିବନ୍ଧ/ମେଖଳାକୁ—ଅଭିଷେକ-ସଂସ୍କାର କରି, ସ୍ପର୍ଶକୁ ନିଜେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଅହିଂସକ କରେ।
Sukta 3
AV 8.3 ଏକ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତାମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ବଧକ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି—ମାନବ ଶତ୍ରୁ, ରକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ। ଋଗ୍ବେଦ-ସଦୃଶ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ ଶୈଳୀରେ ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅଭିଷେକ କରି ଜ୍ୱାଳାଇ ଦିଏ, ଦିନ-ରାତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରକ୍ଷା ମାଗେ, ଯେଉଁ ଜିନିଷ ‘ଧରି’ ରଖିଛି ତାହାକୁ ପୀଡିତରୁ ଛିଣି ନେବାକୁ କହେ, ଏବଂ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ/ଭସ୍ମ କରି ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ପୁଣି ଫେରି ନ ଆସେ।
Sukta 4
AV 8.4 ଏକ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନବ-ବଧ ପ୍ରତିମାନକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯାତୁଧାନ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁପ୍ତ ଟୋଣା-ଟୁଣିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞୀୟ ଓ ସାମାଜିକ ପରିସରରୁ ଶୋଧନ କରାଯାଏ। ଏହା ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଛଦ୍ମବେଶ (ବିଶେଷକରି ରାତ୍ରିଚର, ପଶୁ- ଓ ପକ୍ଷୀ-ରୂପ)କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରି ଦୂରେ ହଂକାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଏ; ଏବଂ ନିନ୍ଦକ ଓ ସମୃଦ୍ଧି-ନାଶକମାନଙ୍କୁ ବିନାଶକାରୀ ଶକ୍ତି (ଅହି/ନିରୃତି) ଦିଗକୁ ଫେରାଇ ଦିଏ। ଏହାର ଶକ୍ତି ନାମକରଣ, ପ୍ରକାଶ କରିବା ଓ ଗୁପ୍ତ ଆକ୍ରମଣକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଖାଡ଼ି ଫେଙ୍କିବାରେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ, ଗୃହସ୍ଥାଳୀ ଓ ସମୁଦାୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ।
Sukta 5
AV 8.5 ଏକ ପ୍ରତିସର-ମଣି (ରକ୍ଷାକବଚ) ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟକ୍ତିରୂପ ନିବାରକ-ମନ୍ତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରି ବାନ୍ଧାଯାଏ—ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା, ଶତ୍ରୁଭାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିକୁ ବୀର, ସର୍ବରକ୍ଷକ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସନ୍ତାନ ଓ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦିନ-ରାତି ନିର୍ଭୟତା ସ୍ଥାପନ କରେ। ଶେଷ ଅଂଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଧିକାର ତଳେ ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ରଖି ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମଣି ‘ଅଜେୟ’ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଅପାୟ ନିବାରଣ କରେ।
Sukta 6
ଅଥର୍ବବେଦ ୮.୬ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରସବୋତ୍ତର (ଶୟନ-କାଳ) ସମୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ରକ୍ଷା-ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ ସୂକ୍ତ। ଏଥିରେ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥିର କରି ରଖିବା ଏବଂ ସୀମାନ୍ତ/ଅଶୁଭ ଶିକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି। “ଦୁଇ ଔଷଧ” (ଭେଷଜୌ) କୁ ଭୟଙ୍କର ପାଳକ ଭାବେ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ କଟିବନ୍ଧ/କମରବନ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର-ତାବିଜ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାନ୍ତି, ଯାହା ଉପକାରୀ ବସ୍ତୁକୁ “ଦୃଢ଼ ଧରି” ରଖେ ଯେଣୁ ତାହା ଖସି ନଯାଉ। ଶାରୀରିକ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ, ଏହା ସାମାଜିକ-ଆଚାରିକ କୁଶଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ—ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବକୁ ହଟାଇ ନାରୀ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା (“ସୁନାମ”) ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Sukta 7
ଅଥର୍ବବେଦ ୮.୭ ଏକ ସମଗ୍ର ଓଷଧି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ରଙ୍ଗ, ଆକାର ଓ ବୃଦ୍ଧି-ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ବର୍ଗୀକୃତ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ-ସମୁଦାୟକୁ ଡାକି ରୋଗୀଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଜୀବନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଓଷଧିମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେମାନେ ନିଜମାନଙ୍କ ସାମୂହିକ ବୀର୍ୟ (ଶକ୍ତି) ପ୍ରୟୋଗ କରି ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟ/ଶୋଷଣ-ପ୍ରକାର ରୋଗ)କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିପଦର ପରତଦାର ବନ୍ଧନ—ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ଓ ଅପବିତ୍ରତା-ସଦୃଶ ଦୋଷ ସହିତ—ରୁ ଦୁଃଖୀକୁ “ଉଠାଇ” ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଏଥିରେ ଯେ ଉପଚାରକୁ ମନ୍ତ୍ର–ଔଷଧ ଏକତ୍ର ସଂଯୋଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ: ଉଚ୍ଚାରିତ ଆହ୍ୱାନ ଓଷଧିମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସକ୍ରିୟ କରେ, ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା-ଶକ୍ତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରେ।
Sukta 8
AVŚ 8.8 ଏକ ଆଥର୍ବଣିକ ବିଜୟ-ଓ-ବନ୍ଧନ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଦିବ୍ୟ “ଜାଲ” (ଜାଲ/ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ) ର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧରିବା, ଢାକିଦେବା/ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଏବଂ ପଛୁଆଇ ଦେବା କଥା କୁହାଯାଇଛି—ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ସହିତ। ଏହା ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଗଣକୁ ଏକତ୍ରିତ ଶକ୍ତି ଭାବେ—“ଏକ ଉତ୍ତୋଳିତ”—ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯାହା ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଦମନ କରି ଶତ୍ରୁକୁ ତମସ୍ (ଅକ୍ଷମକାରୀ ଅନ୍ଧକାର) ରେ ଢାକିଦିଏ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ “ଜୟ” ଘୋଷଣା ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ “ଆବରଣ ପ୍ରସାରଣ” (ନୀଳ-ଲୋହିତ) କରିବାର ଏକ ସୀଲିଂ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ରିତୁଆଲ ଶେଷ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ।
Sukta 9
AV 8.9 ଏକ ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ୟ-ସଦୃଶ, ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ; ଯାହା ଯଜ୍ଞକୁ ବିଶ୍ୱ-ରଚନା ସହ ବାନ୍ଧି ରଖେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ, କାଳ, ଛନ୍ଦ ଓ ଜନନଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ବନ୍ଧ (ବନ୍ଧୁ) ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରି “ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ/ସ୍ଥିର” କରେ। ହୋମ, ସମିଧ, ଆଜ୍ୟ, ଋତୁ, ଛନ୍ଦସ୍ ଓ ଦୀକ୍ଷାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଚ୍ଚୟରେ (ବିଶେଷତଃ ସପ୍ତକ ଗଠନରେ) ସମନ୍ୱୟ କରି, ଏହା ଋତକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଯଜ୍ଞ/କାଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭୁଲକୁ ରୋକେ, ଏବଂ ପ୍ରଚୁରତା—ଉର୍ବରତା, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଓ ଶୁଭ ତେଜ—କୁ ବଢ଼ାଏ।
Sukta 10
AV 8.10 ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚ୍ଚସ (ଦୀପ୍ତ ବାକ୍-ଶକ୍ତି) କୁ ଏକ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱମୟ ବନ୍ଧୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଯାଏ—ବିରାଜ୍କୁ ପ୍ରଥମ ବିସ୍ତୃତ ଆଧାର ଭାବେ ଧରାଯାଇଛି, ଯାହାଠାରୁ ପୋଷକ ଛନ୍ଦ-ରୂପ (ସାମନ୍) ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ପ୍ରମାଣିତ ସାମନ-ଯୁଗଳମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶରୀରୀୟ ଉପମା (ଥନ, ବଛା, ସ୍ତନ) କୁ ଗଣନା କରି, ସୂକ୍ତଟି ଯଜମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧିକୁ ‘ଦୋହି’ ଆଣେ—ଅନ୍ନ, ବଳ, ଯଶ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.