Adhyaya 46
Brahmā’s Instruction on Brahmacarya, Vānaprastha, and the Aliṅga Path (Ethics of Non-attachment)
Upa-parva: Mokṣa–Dharma Upadeśa (Renunciant Discipline Discourse)
This chapter is a prescriptive discourse attributed to Brahmā, presenting a graduated discipline across life-stages and culminating in a liberation-oriented ideal. It first defines the exemplary brahmacārin: study according to capacity, strict continence, sensory restraint, truthfulness, purity, service to the guru, regulated food with permission, daily fire offerings, simple staff and ochre-toned garments, and constant svādhyāya. It then outlines vānaprastha conduct: withdrawal to the forest, bark/skin clothing, morning ablutions, avoidance of village life, hospitality to guests, subsistence on roots, fruits, leaves, and grains, and controlled speech and appetite. The final movement describes the mokṣa-seeker’s mendicant discipline: offering fearlessness to beings, acting without possessiveness, accepting unsolicited and minimal sustenance, avoiding accumulation, maintaining equanimity in gain/loss, and practicing non-harm, truth, straightforwardness, non-anger, and non-slander. The chapter emphasizes inward withdrawal (tortoise-like retraction of senses), freedom from dualities and egoism, and the ‘aliṅga’ (non-marked, non-display) mode of practice—moving in the world without ostentation. It concludes with an analytic enumeration of constituents (senses, elements, mind, intellect, self, unmanifest) to be discerned and relinquished, resulting in release from bonds and attainment of the highest state.
Chapter Arc: ब्रह्मा महर्षियों से कहते हैं—पूर्वोक्त मार्ग के अनुसार ब्रह्मचारी, वानप्रस्थी और संन्यासी का धर्म सुनो; मोक्ष की ओर जाने वाला पथ आचरण की सूक्ष्मताओं में छिपा है। → व्रत-जीवन की कठोरता क्रमशः तीव्र होती जाती है: गुरु-आज्ञा से भोजन, अन्न की निन्दा न करना, भिक्षा-आधारित निर्वाह, बिना याचना/संकल्प के जो मिले उसी में संतोष, स्वाद-लोलुपता का त्याग, और लोक-अपमान सहकर भी सत्धर्म की निन्दा न करना। → मोक्षविद् संन्यासी का शिखर-लक्षण उद्घोषित होता है—वह न किसी को उद्वेग देता है, न किसी से स्वयं उद्विग्न होता है; सर्वभूतों का विश्वासी बनकर, रस-आस्वाद से परे, केवल प्राणधारण हेतु यथामात्र भोजन करता है। → आचार-सम्पन्न मुनि की परिभाषा स्थिर होती है: लोक-तिरस्कार सहकर भी शान्ति, शुचिता, इन्द्रियनिग्रह, और विवेक-चिन्तन (इन्द्रिय-विषय, पंचमहाभूत, मन-बुद्धि-अहंकार, प्रकृति-पुरुष) द्वारा बन्धनों से विमुक्ति; फलस्वरूप स्वर्ग/उर्ध्वगति का आश्वासन।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। ःडिज षट्चत्वारिशो5 ध्याय: ब्रह्मचारी, वानप्रस्थी और संन्यासीके धर्मका वर्णन ब्रह्मोवाच एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि । अधीतवान् यथाशक्ति तथैव ब्रह्म॒चर्यवान्,ब्रह्माजीनी कहा--महर्षिगण! इस प्रकार इस पूर्वोक्त मार्गके अनुसार गृहस्थको यथावत् आचरण करना चाहिये एवं यथाशक्ति अध्ययन करते हुए ब्रह्मचर्य-व्रतका पालन करनेवाले पुरुषको चाहिये कि वह अपने धर्ममें तत्पर रहे, विद्वान् बने, सम्पूर्ण इन्द्रियोंको अपने अधीन रखे, मुनि-व्रतका पालन करे, गुरुका प्रिय और हित करनेमें लगा रहे, सत्य बोले तथा धर्मपरायण एवं पवित्र रहे
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်—“ဤနည်းအတိုင်းပင်၊ ယခင်က ဖော်ပြခဲ့သော လမ်းစဉ်နှင့် သင့်တော်သော စည်းကမ်းအတိုင်း၊ သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ နေထိုင်ရမည်။ မိမိစွမ်းအားအလျောက် သင်ယူပြီး၊ ဗြဟ္မစရိယ (brahmacarya) သစ္စာဝန်ကို ထိန်းသိမ်းသူသည် မိမိ၏ သတ်မှတ်ဓမ္မ၌ တည်ကြည်ရမည်—ပညာရှိဖြစ်စေ၊ အာရုံအင်္ဂါအားလုံးကို ထိန်းချုပ်စေ၊ မုနိ၏ စည်းကမ်းကို လိုက်နာစေ၊ ဆရာအား နှစ်သက်စေ၍ အကျိုးရှိစေသော အရာတို့၌ ကြိုးပမ်းစေ၊ အမှန်တရားကို ပြောစေ၊ ဓမ္မနှင့် သန့်ရှင်းမှု၌ အမြဲတည်စေ” ဟု။
Verse 2
स्वधर्मनिरतो विद्वान् सर्वेन्द्रिययतो मुनि: । गुरो: प्रियहिते युक्त: सत्यधर्मपर: शुचि:,ब्रह्माजीनी कहा--महर्षिगण! इस प्रकार इस पूर्वोक्त मार्गके अनुसार गृहस्थको यथावत् आचरण करना चाहिये एवं यथाशक्ति अध्ययन करते हुए ब्रह्मचर्य-व्रतका पालन करनेवाले पुरुषको चाहिये कि वह अपने धर्ममें तत्पर रहे, विद्वान् बने, सम्पूर्ण इन्द्रियोंको अपने अधीन रखे, मुनि-व्रतका पालन करे, गुरुका प्रिय और हित करनेमें लगा रहे, सत्य बोले तथा धर्मपरायण एवं पवित्र रहे
ဝါယုက ပြောသည်—“လူသည် မိမိ၏ သတ်မှတ်ဓမ္မ၌ အမြဲတမ်းတည်ကြည်၍ အမှန်တကယ် ပညာရှိဖြစ်စေ။ စည်းကမ်းရှိသော မုနိကဲ့သို့ အာရုံအင်္ဂါအားလုံးကို ထိန်းချုပ်စေ။ ဆရာအား နှစ်သက်စေ၍ အကျိုးရှိစေသော အရာတို့၌ ပါဝင်ကြိုးပမ်းစေ။ အမှန်တရားကို ပြောစေ။ တရားဓမ္မ၌ ဆည်းကပ်၍ မိမိကိုယ်ကို သန့်ရှင်းစေ” ဟု။
Verse 3
गुरुणा समनुज्ञातो भुज्जीतान्नमकुत्सयन् । हविष्यभैक्ष्यभुक् चापि स्थानासनविहारवान्,गुरुकी आज्ञा लेकर भोजन करे। भोजनके समय अन्नकी निन्दा न करे। भिक्षाके अन्नको हविष्य मानकर ग्रहण करे। एक स्थानपर रहे। एक आसनसे बैठे और नियत समयमें भ्रमण करे
ဝါယုက ပြောသည်—“ဆရာ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိပြီးမှသာ အစာကို စားသုံးရမည်၊ စားသောက်ချိန်၌ အစာကို မနိမ့်ချ မပြစ်တင်ရ။ အလှူခံ၍ ရသော အစာဖြင့် နေထိုင်ရသော်လည်း ထိုအလှူခံအစာကို ဟဝိစ် (havis) ဟူသော ယဇ်ပူဇော်အနုမြူအဖြစ်ကဲ့သို့ လက်ခံရမည်။ တစ်နေရာတည်း၌ တည်နေ၍ နေထိုင်ရမည်၊ ထိုင်ခုံတစ်ခုတည်းကိုသာ သုံးရမည်၊ လမ်းလျှောက်ထွက်ခြင်းကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသော အချိန်များ၌သာ ပြုရမည်” ဟု။
Verse 4
द्विकालमन्निं जुद्दान: शुचिर्भूत्वा समाहित: । धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा,पवित्र और एकाग्रचित्त होकर दोनों समय अग्निमें हवन करे। सदा बेल या पलाशका दण्ड लिये रहे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «သန့်ရှင်း၍ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်ကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စုပေါင်းထားပြီး နေ့စဉ် အချိန်နှစ်ခါတွင် သန့်ရှင်းသော မီးထဲသို့ ဟောမ (ပူဇော်အလှူ) ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့ပြင် ဘိလ္ဝ (bilva) သစ်ဖြင့် ပြုလုပ်သော တောင်ဝှေး သို့မဟုတ် ပလာရှ (palāśa) သစ်တောင်ဝှေးကို အမြဲကိုင်ဆောင်ထားရမည်။ ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမှု၊ တည်ကြည်မှုနှင့် ကာလသတ်မှတ်ပူဇော်မှုတို့သည် ဓမ္မ၏ အခြေခံအဖြစ် တည်မြဲစေသည်»။
Verse 5
क्षौीमं कार्पासिकं चापि मृगाजिनमथापि वा । सर्व काषायरक्तं वा वासो वापि द्विजस्य ह,रेशमी अथवा सूती वस्त्र या मृगचर्म धारण करे। अथवा ब्राह्मणके लिये सारा वस्त्र गेरुए रंगका होना चाहिये
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «နှစ်ကြိမ်မွေး (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မဏ) အတွက် အဝတ်အစားသည် လင်နင်၊ ချည် (ကော်တန်) သို့မဟုတ် သမင်အရေဖြစ်စေ ရနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် အဝတ်အစားအားလုံးကို အိုချာနီ (အနီဝါရောင်) ဖြင့် အပြည့်အဝ ဆိုးထားနိုင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် တပသီ/ဝိနယရှိသူ၏ ဘဝအတွက် သင့်လျော်သော ဝတ်စားပုံကို သတ်မှတ်ကာ အလှအပထက် ရိုးရှင်းမှု၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် သန့်ရှင်းသော ဓမ္မအပေါ် ကတိကဝတ်ကို ဦးစားပေးထားသည်»။
Verse 6
मेखला च भवेन्मौज्जी जटी नित्योदकस्तथा । यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुब्धो नियतव्रत:,ब्रह्मचारी मूँजकी मेखला पहने, जटा धारण करे, प्रतिदिन स्नान करे, यज्ञोपवीत पहने, वेदके स्वाध्यायमें लगा रहे तथा लोभहीन होकर नियमपूर्वक व्रतका पालन करे
ဝါယုဒေဝက စည်းကမ်းရှိသော ဗြဟ္မစာရင်၏ လက္ခဏာများကို ကြေညာသည်– «မုဉ္ဇာမြက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ခါးပတ်ကို ဝတ်ရမည်၊ ဆံပင်ကို ဂျဋာအဖြစ် ထားရမည်၊ နေ့စဉ် ရေချိုးရမည်၊ ယဇ္ဉောပဝီတ (သန့်ရှင်းကြိုး) ကို ဝတ်ရမည်၊ ဝေဒသင်ယူခြင်း (စဝါဓျာယ) တွင် အမြဲတမ်း အားထုတ်ရမည်၊ လောဘကင်းစွာ စည်းကမ်းတကျ သစ္စာဝတ္တရားများကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာရမည်»။
Verse 7
पूताभिश्न तथैवाद्धिः सदा दैवततर्पणम् । भावेन नियत: कुर्वन् ब्रह्मचारी प्रशस्यते,जो ब्रह्मचारी सदा नियमपरायण होकर श्रद्धाके साथ शुद्ध जलसे नित्य देवताओंका तर्पण करता है, उसकी सर्वत्र प्रशंसा होती है
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ဗြဟ္မစာရင်အဖြစ် သစ္စာဝတ္တရားများတွင် တည်ကြည်ကာ သန့်ရှင်းသော ရေဖြင့် နေ့စဉ် နတ်များထံ တရ္ပဏ (ရေဖြင့် ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်း) ကို ယုံကြည်ခြင်းနှင့် မှန်ကန်သော စိတ်ရည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သူသည် နေရာတိုင်းတွင် ချီးကျူးခံရသည်။ ထိုသို့ စည်းကမ်းတကျ ဆည်းကပ်မှုကို စံပြအကျင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်»။
Verse 8
एवं युक्तो जयेल्लोकान् वानप्रस्थो जितेन्द्रिय: । न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रित:,इसी प्रकार आगे बतलाये जानेवाले उत्तम गुणोंसे युक्त जितेन्द्रिय वानप्रस्थी पुरुष भी उत्तम लोकोंपर विजय पाता है। वह उत्तम स्थानको पाकर फिर इस संसारमें जन्म धारण नहीं करता
«ဤသို့ အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံ၍ အာရုံများကို အနိုင်ယူထားသော ဝါနပရသ္ထ (vānaprastha) သည်လည်း မြင့်မြတ်သော လောကများကို အောင်မြင်ရယူနိုင်သည်။ အမြင့်ဆုံးသော အနေအထားကို ရောက်ရှိပြီးနောက် သူသည် ဤသံသရာ၌ ထပ်မံ မွေးဖွားခြင်း မရှိတော့ပေ»။
Verse 9
संस्कृत: सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् । ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्ये मुनि: प्रत्रजितो वसेत्,वानप्रस्थ मुनिको सब प्रकारके संस्कारोंके द्वारा शुद्ध होकर ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करते हुए घरकी ममता त्यागकर गाँवसे बाहर निकलकर वनमें निवास करना चाहिये
သံစကာရအခမ်းအနားတို့ဖြင့် သန့်စင်ပြီး၊ ဗြဟ္မစရိယဝတ္တကို ထိန်းသိမ်းကာ အိမ်နှင့်ရွာအပေါ် မမောမပန်းသော မမေတ္တာကို စွန့်၍ ရွာမှ ထွက်ကာ တောအရပ်၌ မုနိဝန်ပရස්ထအဖြစ် နေထိုင်သင့်၏။
Verse 10
चर्मवल्कलसंवासी सायं प्रातरुपस्पृशेत् । अरण्यगोचरो नित्य न ग्रामं प्रविशेत् पुन:,वह मृगचर्म अथवा वल्कल-वस्त्र पहने। प्रातः: और सायंकालके समय स्नान करे। सदा वनमें ही रहे। गाँवमें फिर कभी प्रवेश न करे
ဝါယုဒေဝက ဆိုသည်– «သူသည် တိရစ္ဆာန်အရေ သို့မဟုတ် သစ်ခေါက်အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်၍ နေထိုင်စေ။ မနက်အရုဏ်နှင့် ညနေခင်းတွင် ရေချိုးကာ သန့်စင်မှုကို ပြုစေ။ အမြဲတမ်း တောထဲ၌သာ နေထိုင်စေ၊ ရွာထဲသို့ ထပ်မံ မဝင်စေ»။
Verse 11
अर्चयन्नतिथीन् काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् । फलपत्रावरैर्मूले: श्यामाकेन च वर्तयन्,अतिथिको आश्रय दे और समयपर उनका सत्कार करे। जंगली फल, मूल, पत्ता अथवा सावाँ खाकर जीवन-निर्वाह करे
ဝါယုက ဆိုသည်– «အချိန်တော်တော်တွင် လာရောက်သော ဧည့်သည်တို့ကို ဂုဏ်ပြုကာ ကြိုဆိုရမည်၊ နားခိုရာလည်း ပေးရမည်။ တောသီး၊ တောရွက်၊ အမြစ်တို့—သို့မဟုတ် ရှျာမာက စပါး—ဖြင့် အသက်မွေးကာ ဧည့်ဝတ်မပျက်စေဘဲ နေထိုင်ရမည်»။
Verse 12
प्रवृत्तमुदकं वायुं सर्व वानेयमाश्रयेत् । प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रित:,बहते हुए जल, वायु आदि सब वनकी वस्तुओंका ही सेवन करे। अपने व्रतके अनुसार सदा सावधान रहकर क्रमश: उपर्युक्त वस्तुओंका आहार करे
ဝါယုဒေဝက ဆိုသည်– «တောက ပေးသမျှသာကို အားထားစားသုံးစေ—စီးဆင်းသောရေ၊ လေ၊ နှင့် တောထွက်အရာအမျိုးမျိုးကို။ မိမိဝတ္တအတိုင်း အမြဲသတိရှိ၍ မပျင်းမနာဘဲ၊ သီလသတ်မှတ်ချက်အရ အစဉ်လိုက် စားသုံးစေ»။
Verse 13
समूलफल;भि क्षाभिरचेंदतिथिमागतम् | यद् भक्ष्यं स्थात् ततो दद्याद भिक्षां नित्यमतन्द्रित:,यदि कोई अतिथि आ जाय तो फल-मूलकी भिक्षा देकर उसका सत्कार करे। कभी आलस्य न करे। जो कुछ भोजन अपने पास उपस्थित हो, उसीमेंसे अतिथिको भिक्षा दे
ဝါယုက ဆိုသည်– «မမျှော်လင့်ဘဲ ဧည့်သည်တစ်ဦး ရောက်လာလျှင် အမြစ်နှင့် သီးပင်တို့၏ ဆွမ်းတောင်းကို ပေးကာ ဂုဏ်ပြုရမည်။ မပေါ့လျော့ရ။ အချိန်အခါ၌ ရှိသမျှ အစားအစာထဲမှပင် ဧည့်သည်၏ အပိုင်းကို အမြဲပေးရမည်»။
Verse 14
देवतातिथि पूर्व च सदा प्राश्नीत वाग्यत: । अस्पर्धितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रय:,नित्य प्रति पहले देवता और अतिथियोंको भोजन दे, उसके बाद मौन होकर स्वयं अन्न ग्रहण करे। मनमें किसीके साथ स्पर्धा न रखे, हलका भोजन करे, देवताओंका सहारा ले
ဝါယုက ပြောသည်– «အမြဲတမ်း ဦးစွာ နတ်ဘုရားတို့နှင့် ဧည့်သည်တို့အား အစာကို ပူဇော်လှူဒါန်းရမည်။ ထို့နောက် တိတ်ဆိတ်၍ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ကာ မိမိ၏ အစာကို စားသောက်ရမည်။ မည်သူနှင့်မျှ ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ် မထားရ; အစာကို ပေါ့ပါးစွာ စားရ; နတ်ဘုရားတို့ကို အားကိုး၍ နေရမည်။»
Verse 15
दान्तो मैत्र: क्षमायुक्त: केशान् श्मश्रुच धारयन् । जुद्दन् स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायण:,इन्द्रियोंका संयम करे, सबके साथ मित्रताका बर्ताव करे, क्षमाशील बने और दाढ़ी-मूँछ तथा सिरके बालोंको धारण किये रहे। समयपर अग्निहोत्र और वेदोंका स्वाध्याय करे तथा सत्य-धर्मका पालन करे
ဝါယုက ပြောသည်– «အင်္ဂါရပ်တို့ကို ထိန်းချုပ်၍ လူတိုင်းနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်ကာ သည်းခံနိုင်ရမည်။ ခေါင်းဆံနှင့် မုတ်ဆိတ်ကို ထားရှိရမည်။ အချိန်တော်တော်နှင့် သန့်ရှင်းသော မီးပူဇော် (အဂ္နိဟောတရ) ကို ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်၍ ဝေဒပညာကို လေ့လာသင်ယူရာ၌ စွဲမြဲကာ သစ္စာနှင့် ဓမ္မ၌ တည်ကြည်ရမည်။»
Verse 16
शुचिदेह: सदा दक्षो वननित्य: समाहित: । एवं युक्तो जयेत् स्वर्ग वानप्रस्थो जितेन्द्रिय:,शरीरको सदा पवित्र रखे। धर्म-पालनमें कुशलता प्राप्त करे। सदा वनमें रहकर चित्तको एकाग्र किये रहे। इस प्रकार उत्तम धर्मोको पालन करनेवाला जितेन्द्रिय वानप्रस्थी स्वर्गपर विजय पाता है
ဝါယုက ပြောသည်– «တောနေသူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို သန့်ရှင်းစွာ ထားရမည်။ ဓမ္မတာဝန်များ၌ အမြဲတမ်း ကျွမ်းကျင်၍ ကြိုးစားရမည်။ တော၌ အစဉ်နေထိုင်ကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားရမည်။ ဤသို့ စည်းကမ်းတကျနှင့် အင်္ဂါရပ်တို့ကို အနိုင်ယူထားသော ဝါနပရಸ್ಥသည် ကောင်းကင်လောကကို ရရှိအောင် အောင်မြင်သည်။»
Verse 17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो5थ वा पुन: । य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत्,ब्रह्मचारी, गृहस्थ अथवा वानप्रस्थ कोई भी क्यों न हो, जो मोक्ष पाना चाहता हो, उसे उत्तम वृत्तिका आश्रय लेना चाहिये
ဝါယုက ပြောသည်– «အိမ်ထောင်ရှင်ဖြစ်စေ၊ ဗြဟ္မစရိယာကျင့်သူဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တောနေသူဖြစ်စေ—မောက္ခကို အမှန်တကယ် ရယူလိုသူသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အကျင့်အကြံကို ခံယူရမည်။»
Verse 18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् । सर्वभूतसुखो मैत्र: सर्वेन्द्रिययतो मुनि:,(वानप्रस्थकी अवधि पूरी करके) सम्पूर्ण भूतोंको अभय-दान देकर कर्म-त्यागरूप संन्यास-धर्मका पालन करे। सब प्राणियोंके सुखमें सुख माने। सबके साथ मित्रता रखे। समस्त इन्द्रियोंका संयम और मुनि-वृत्तिका पालन करे
ဝါယုက ပြောသည်– «သတ္တဝါအားလုံးအား ကြောက်ရွံ့မှုကင်းစေသော အဘယဒာနကို ပေးပြီးနောက်၊ ကိုယ်ကျိုးမရှာသော ကမ္မကင်းခြင်း၏ သဘောတရားဖြစ်သည့် သံန്യാസဓမ္မကို ကျင့်သုံးရမည်။ သတ္တဝါအားလုံး၏ ချမ်းသာရေး၌ မိမိ၏ ပျော်ရွှင်မှုကို တွေ့ရမည်။ လူတိုင်းနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်ကာ အင်္ဂါရပ်အားလုံးကို ထိန်းချုပ်၍ မုနိ၏ အကျင့်ကို ထိန်းသိမ်းရမည်။»
Verse 19
अयाचितमसंक्लृप्तमुपपन्नं यदृच्छया । कृत्वा प्राह्ने चरेद् भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने
ဝါယုက ပြောသည်– «မတောင်းဆိုဘဲ ရလာသော၊ မကြံစည်မပြုလုပ်ထားသော၊ ကံအလျောက် အလိုလို ရောက်လာသည့်အရာကိုသာ လက်ခံစေ။ မိမိ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ပြီးစီးပြီးနောက် နေ့လယ်အချိန်တွင် ဆွမ်းခံထွက်စေ။ ထို့နောက် လူများ စားပြီးသားအကြား၌သာ စားစေ—မိမိအတွက် အထူးချက်ပြုတ်ထားခြင်းမဟုတ်သော “မီးခိုးမထွက်သော” အစာကိုသာ ယူစေ။»
Verse 20
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् । बिना याचना किये, बिना संकल्पके दैवात् जो अन्न प्राप्त हो जाय, उस भिक्षासे ही जीवन-निर्वाह करे। प्रातःकालका नित्यकर्म करनेके बाद जब गृहस्थोंके यहाँ रसोई-घरसे धुआँ निकलना बंद हो जाय, घरके सब लोग खा-पी चुकें और बर्तन धो-माजकर रख दिये गये हों, उस समय मोक्षधर्मके ज्ञाता संन्यासीको भिक्षा लेनेकी इच्छा करनी चाहिये ।। १९६ || लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत् | न चातिकभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिक:,भिक्षा मिल जानेपर हर्ष और न मिलनेपर विषाद न करे। (लोभवश) बहुत अधिक भिक्षाका संग्रह न करे। जितनेसे प्राण-यात्राका निर्वाह हो उतनी ही भिक्षा लेनी चाहिये
ဝါယုက ပြောသည်– «မောက္ခကို သိသူသည် အချိန်တော်တန်သည့်အခါမှသာ ဆွမ်းကို ရှာဖွေသင့်သည်—မတောင်းယောင်မတောင်းတမ်း၊ မကြံစည်မစီမံဘဲ၊ ကံကြမ္မာပေးသမျှကိုသာ ကျေနပ်ရမည်။ မနက်ခင်း ဝတ္တရားများကို ပြီးစီးပြီးနောက် အိမ်ထောင်ရှင်တို့၏ မီးဖိုချောင်မှ မီးခိုးမထွက်တော့သည့်အချိန်၊ အိမ်သားအားလုံး စားသောက်ပြီး၊ ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို ဆေးကြော၍ သိမ်းဆည်းပြီးသောအခါမှသာ ဆွမ်းခံထွက်ရမည်။ ဆွမ်းရလျှင် မလွန်ကဲစွာ ဝမ်းမြောက်မနေစေ၊ မရလျှင်လည်း စိတ်ညစ်မနေစေ။ လောဘကြောင့် ဆွမ်းကို အလွန်အကျွံ မစုဆောင်းစေဘဲ၊ အသက်တာ၏ ခရီးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သလောက်သာ ယူစေ။»
Verse 21
यात्रार्थी कालमाकाडूक्षेश्षरेद् भैक्ष्यं समाहित: । लाभं॑ साधारण नेच्छेन्न भुज्जीताभिपूजित:,संन्यासी जीवन-निर्वाहके ही लिये भिक्षा माँगे। उचित समयतक उसके मिलनेकी बाट देखे। चित्तको एकाग्र किये रहे। साधारण वस्तुओंकी प्राप्तिकी भी इच्छा न करे। जहाँ अधिक सम्मान होता हो, वहाँ भोजन न करे
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «အသက်တာနှင့် ခရီးလမ်းကို ထိန်းသိမ်းရန်သာ ဆွမ်းခံသော သံဃာတော်/စန့်ယာသီသည် ဆွမ်းရမည့် အချိန်တော်တန်ကို စောင့်ဆိုင်းရမည်၊ စိတ်ကို စုစည်း၍ သတိရှိရမည်။ သာမန်အကျိုးအမြတ်ကိုတောင် မလိုလားစေ၊ အလွန်အကျွံ ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရသည့် နေရာတွင်လည်း မစားစေ။»
Verse 22
अभिपूजितलाभाद्धि विजुगुप्सेत भिक्षुक: | भुक्तान्यन्नानि तिक्तानि कषायकटुकानि च,मान-प्रतिष्ठाके लाभसे संन्यासीको घृणा करनी चाहिये। वह खाये हुए तिक्त, कसैले तथा कड़वे अन्नका स्वाद न ले
ဝါယုက ပြောသည်– «အထူးဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခြင်းကြောင့် ရလာသော အကျိုးအမြတ်ကို ဆွမ်းခံသူသည် ရွံရှာသင့်သည်။ သူ၏ အစာအဖြစ် လက်ခံသင့်သည်မှာ လူတို့ စားပြီးသားအစာ—ခါးသော၊ ချဉ်တင်းတင်း (အက်စထရင်ဂျင့်) သို့မဟုတ် စပ်သော အရသာရှိသည့်အစာတို့သာ ဖြစ်ရမည်။ ထိုသို့ဖြင့် အရသာ၊ သက်သာမှု၊ သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်းလိုက်စားမှုတို့အပေါ် စိတ်မကပ်မိစေရန် ဖြစ်သည်။»
Verse 23
नास्वादयीत भुगज्जानो रसांश्व मधुरांस्तथा । यात्रामात्रं च भुज्जीत केवलं प्राणधारणम्,भोजन करते समय मधुर रसका भी आस्वादन न करे। केवल जीवन-निर्वाहके उद्देश्यसे प्राण-धारणमात्रके लिये उपयोगी अन्नका आहार करे
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «စားသောက်နေစဉ်တောင် ချိုမြိန်သော အရသာကို မလွန်ကဲစွာ ခံစားမနေစေ။ အသက်တာ၏ ခရီးအတွက် လိုအပ်သလောက်သာ အစာကို ယူစေ—အသက်ရှူခြင်းနှင့် အသက်တည်မြဲရေးအတွက်သာ စားသောက်စေ။»
Verse 24
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित् न चान्यमन्नं लिप्सेत भिक्षमाण: कथंचन,मोक्षके तत्त्वको जाननेवाला संन्यासी दूसरे प्राणियोंकी जीविकामें बाधा पहुँचाये बिना ही यदि भिक्षा मिल जाती हो तभी उसे स्वीकार करे। भिक्षा माँगते समय दाताके द्वारा दिये जानेवाले अन्नके सिवा दूसरा अन्न लेनेकी कदापि इच्छा न करे
ဝါယုက ပြောသည်– «မောက္ခသို့သွားရာလမ်းကို သိသူသည် အခြားသတ္တဝါတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို မတားဆီးဘဲ မိမိ၏ အသက်မွေးကို ရှာဖွေရမည်။ ထို့ပြင် ဘိက္ခာတောင်းရာတွင် အလှူရှင်က စိတ်ကြည်နူးစွာ ပေးသည့်အစာမှတပါး အခြားအစာကို မည်သည့်အခါမျှ မလိုလားရ»။
Verse 25
न संनिकाशयेद् धर्म विविक्ते चारजाश्षरेत् | शून्यागारमरण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा,उसे अपने धर्मका प्रदर्शन नहीं करना चाहिये। रजोगुणसे रहित होकर निर्जन स्थानमें विचरते रहना चाहिये। रातको सोनेके लिये सूने घर, जंगल, वृक्षकी जड़, नदीके किनारे अथवा पर्वतकी गुफाका आश्रय लेना चाहिये। ग्रीष्मकालमें गाँवमें एक रातसे अधिक नहीं रहना चाहिये, किंतु वर्षाकालमें किसी एक ही स्थानपर रहना उचित है
ဝါယုက ပြောသည်– «မိမိ၏ ဓမ္မကို ပြသ၍ မာနထောင်မလုပ်သင့်။ ရဇဂုဏ်၏ လှုပ်ရှားမှုကင်းစင်ကာ တိတ်ဆိတ်သော နေရာများတွင် လှည့်လည်ရမည်။ ညအိပ်ရာအတွက် အလွတ်အိမ်၊ တောအုပ်၊ သစ်ပင်အမြစ်အောက် သို့မဟုတ် မြစ်ကမ်းကို အားကိုး၍ နားနိုင်သည်»။
Verse 26
प्रतिश्रयार्थ सेवेत पार्वतीं वा पुनर्गुहाम् ग्रामैकरात्रिको ग्रीष्मे वर्षास्वेकत्र वा वसेत्,उसे अपने धर्मका प्रदर्शन नहीं करना चाहिये। रजोगुणसे रहित होकर निर्जन स्थानमें विचरते रहना चाहिये। रातको सोनेके लिये सूने घर, जंगल, वृक्षकी जड़, नदीके किनारे अथवा पर्वतकी गुफाका आश्रय लेना चाहिये। ग्रीष्मकालमें गाँवमें एक रातसे अधिक नहीं रहना चाहिये, किंतु वर्षाकालमें किसी एक ही स्थानपर रहना उचित है
ဝါယုက ပြောသည်– «အမိုးအကာအတွက် အလွတ်အိမ်ကိုဖြစ်စေ၊ တောင်ဂူကိုဖြစ်စေ အားကိုးနိုင်သည်။ နွေရာသီတွင် ရွာ၌ တစ်ညသာ နေရမည်။ မိုးရာသီတွင်မူ တစ်နေရာတည်း၌ နေထိုင်ခြင်းသည် သင့်လျော်သည်»။
Verse 27
अध्वा सूर्येण निर्दिष्ट: कीटवच्च चरेन्महीम् । दयार्थ चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत्
«နေမင်းညွှန်ပြသည့် လမ်းကိုလိုက်၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် ပိုးကောင်ငယ်တစ်ကောင်ကဲ့သို့—နှိမ့်ချစွာ မာနမရှိဘဲ—လှည့်လည်စေ။ ထို့ပြင် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာကြောင့် လောကကို စူးစမ်းကြည့်ရှုကာ သွားလာစေ»။
Verse 28
पूताभिरद्धिर्नित्यं वै कार्य कुर्वीत मोक्षवित्
ဝါယုက ပြောသည်– «မောက္ခကို နားလည်သူသည် သန့်ရှင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့်—အတွင်းအပြင် သန့်စင်မှုနှင့် စည်းကမ်းတကျ အကျင့်ဖြင့်—လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်တို့ကို အမြဲတမ်း ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထိုသို့ပြုလျှင် လုပ်ရပ်သည် ချည်နှောင်မှုမဟုတ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်း၏ အထောက်အကူ ဖြစ်လာမည်»။
Verse 29
अहिंसा ब्रह्मचर्य च सत्यमार्जवमेव च,अहिंसा, ब्रह्मचर्य, सत्य, सरलता, क्रोधका अभाव, दोष-दृष्टिका त्याग, इन्द्रियसंयम और चुगली न खाना--इन आठ व्रतोंका सदा सावधानीके साथ पालन करे। इन्द्रियोंको वशमें रखे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အဟിംသာ (မဟာမုန်းမရှိ၍ မထိခိုက်စေခြင်း)၊ ဗြဟ္မစရိယ (သန့်ရှင်းသော သာသနာတရားအလိုက် ကိုယ်ကာမထိန်းသိမ်းခြင်း)၊ သစ္စာနှင့် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု—ထို့ပြင် ဒေါသမရှိခြင်း၊ အပြစ်ရှာတတ်သော အလေ့ကို စွန့်ခြင်း၊ အင်္ဒြိယထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အပြောအဆိုဖြင့် ရန်စေသော သတင်းပို့ခြင်းကို ရှောင်ခြင်း—ဤအရာတို့သည် ဝရတ (သီလကတိ) ရှစ်ပါးဖြစ်သည်။ အမြဲတမ်း သတိကြီးစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းရမည်၊ အင်္ဒြိယတို့ကိုလည်း ကိုယ်အောက်တွင် ထားရမည်»။
Verse 30
अक्रोधश्वानसूया च दमो नित्यमपैशुनम् । अष्टस्वेतेषु युक्त: स्याद् व्रतेषु नियतेन्द्रिय:,अहिंसा, ब्रह्मचर्य, सत्य, सरलता, क्रोधका अभाव, दोष-दृष्टिका त्याग, इन्द्रियसंयम और चुगली न खाना--इन आठ व्रतोंका सदा सावधानीके साथ पालन करे। इन्द्रियोंको वशमें रखे
«ဒေါသမရှိခြင်း၊ မနာလိုမရှုတ်ချခြင်း (အနုသူယာမရှိခြင်း)၊ ကိုယ်ကိုထိန်းသိမ်းခြင်း (ဒမ) နှင့် အမြဲတမ်း မချောက်ချားစေသော စကားမပြောခြင်း (အပိုင်ရှုန) — ဤဝရတ ရှစ်ပါး၌ အင်္ဒြိယကို ထိန်းထားသူသည် အပြည့်အဝ ပါဝင်ကျင့်သုံးရမည်»။
Verse 31
अपापमशतं वृत्तमजिद्दां नित्यमाचरेत् । जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृह:,उसे सदा पाप, शठता और कुटिलतासे रहित होकर बर्ताव करना चाहिये। नित्यप्रति जो अन्न अपने-आप प्राप्त हो जाय, उसको ग्रहण करना चाहिये, किंतु उसके लिये भी मनमें इच्छा नहीं रखनी चाहिये
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အပြစ်ကင်းစင်သော အကျင့်ကို အမြဲကျင့်ရမည်—လှည့်စားမှုမရှိ၊ ကောက်ကျစ်မှုမရှိ။ မိမိထံသို့ အလိုလို ရောက်လာသော အစာတစ်လုတ်ကို လက်ခံ၍ စားသုံးရမည်၊ သို့သော် ထိုအရာအတွက်တောင် လိုချင်တပ်မက်မှု မထားရ»။
Verse 32
यात्रामात्रं च भुज्जीत केवल प्राणयात्रिकम् | धर्मलब्धमथाश्रीयान्न काममनुवर्तयेत्,प्राणयात्राका निर्वाह करनेके लिये जितना अन्न आवश्यक है, उतना ही ग्रहण करे। धर्मतः प्राप्त हुए अन्नका ही आहार करे। मनमाना भोजन न करे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အသက်ရှင်ရေးအတွက် လိုအပ်သလောက်သာ စားသုံးရမည်—အသက်တည်မြဲရေးကိုသာ ထောက်ပံ့သည့်အတိုင်း။ ဓမ္မအလိုက် ရရှိသော အစာကိုသာ စားသုံးရမည်၊ စားချင်သလို လိုက်မစားရ»။
Verse 33
ग्रासादाच्छादनादन्यन्न गृह्लीयात् कथंचन । यावदाहारयेत् तावत् प्रतिगृह्लीत नाधिकम्,खानेके लिये अन्न और शरीर ढकनेके लिये वस्त्रके सिवा और किसी वस्तुका संग्रह न करे। भिक्षा भी, जितनी भोजनके लिये आवश्यक हो, उतनी ही ग्रहण करे, उससे अधिक नहीं
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «စားသောက်ရန် အစာနှင့် ကိုယ်ကိုဖုံးအုပ်ရန် အဝတ်အစားတို့အပြင် အခြားအရာကို မည်သို့မျှ လက်ခံသိုလှောင် မလုပ်ရ။ အလှူခံရသော်လည်း မိမိစားရန် လိုအပ်သလောက်သာ ယူရမည်—ထို့ထက် မပိုစေရ»။
Verse 34
परेभ्यो न प्रतिग्राह्मूं न च देयं कदाचन । दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुध:,बुद्धिमान् संन्यासीको चाहिये कि दूसरोंके लिये भिक्षा न माँगे तथा सब प्राणियोंके लिये दयाभावसे संविभागपूर्वक कभी कुछ देनेकी इच्छा भी न करे
ဝါယုက ပြောသည်– «ပညာရှိသော သံဃာတော်/သံန്യാസီသည် အခြားသူတို့ထံမှ လက်ခံလှူဒါန်းခြင်းကို မယူသင့်၊ ထို့ပြင် ‘ဒါန’ ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ မပေးသင့်။ သို့ရာတွင် ဒုက္ခရောက်နေသော သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာစိတ်ဖြင့် မိမိထံသို့ ရောက်လာသမျှကို အမြဲတမ်း သင့်လျော်စွာ ခွဲဝေမျှဝေသင့်သည်—ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလိုလားမှု၊ ပြသလိုမှု၊ ချိတ်ဆက်ကပ်လှုပ်မှု မပါဘဲ။»
Verse 35
नाददीत परस्वानि न गृह्नीयादयाचित: । न किंचिद् विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत् तस्य वै पुन:,दूसरोंके अधिकारका अपहरण न करे। बिना प्रार्थनाके किसीकी कोई वस्तु स्वीकार न करे। किसी अच्छी वस्तुका उपभोग करके फिर उसके लिये लालायित न रहे
ဝါယုက ပြောသည်– «သူတစ်ပါး၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကို မလုယူသင့်။ မတောင်းဆိုဘဲ ပေးအပ်လာခြင်းမဟုတ်သရွေ့ သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းကို မလက်ခံသင့်။ ထို့ပြင် အာရုံခံအရာတစ်စုံတစ်ရာကို ခံစားပြီးနောက် ထိုအရာကို ထပ်မံတပ်မက်မနေသင့်။»
Verse 36
मृदमापस्तथाजन्नानि पत्रपुष्पफलानि च | असंवृतानि गृह्नीयात् प्रवृत्तानि च कार्यवान्,मिट्टी, जल, अन्न, पत्र, पुष्प और फल--ये वस्तुएँ यदि किसीके अधिकारमें न हों तो आवश्यकता पड़नेपर क्रियाशील संन्यासी इन्हें काममें ला सकता है
ဝါယုက ပြောသည်– «မြေ (မြေညက်/မြေကပ်), ရေ၊ အစာနှင့် ရွက်၊ ပန်း၊ သစ်သီးတို့သည် မည်သူ့မဆို ကာကွယ်ထားသော ပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် မရှိလျှင် လိုအပ်သည့်အခါ တာဝန်လိုအပ်ချက်အတွက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသော သံန്യാസီသည် ယူ၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ ဓမ္မကို မချိုးဖောက်ဘဲ ခွင့်ပြုထားသော အရာဖြစ်သည်။»
Verse 37
न शिल्पजीविकां जीवेद्धिरण्यं नोत कामयेत् । न द्वेष्ठा नोपदेष्टा च भवेच्च निरुपस्कृत:,वह शिल्पकारी करके जीविका न चलावे, सुवर्णकी इच्छा न करे। किसीसे द्वेष न करे और उपदेशक न बने तथा संग्रहरहित रहे
ဝါယုက ပြောသည်– «လက်မှုအလုပ် သို့မဟုတ် ကုန်သွယ်ရေးဖြင့် အသက်မွေးမနေသင့်၊ ရွှေကိုလည်း မလိုလားမတပ်မက်သင့်။ မည်သူ့ကိုမျှ မုန်းတီးခြင်းမရှိစေ၊ ထို့ပြင် ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ကို တရားဟောဆရာ/အကြံပေးသူအဖြစ် မတင်မြှောက်စေ။ ပစ္စည်းဥစ္စာ မစုဆောင်းဘဲ—အလှဆင်မှုမရှိ၊ အနှောင်အဖွဲ့မရှိ—လောဘ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် မှီခိုမှုကင်းစင်အောင် နေထိုင်သင့်သည်။»
Verse 38
श्रद्धापूतानि भुज्जीत निमित्तानि च वर्जयेत् । सुधावृत्तिरसक्तश्न सर्वभूतैरसंविदम्,श्रद्धासे प्राप्त हुए पवित्र अन्नका आहार करे। मनमें कोई निमित्त न रखे। सबके साथ अमृतके समान मधुर बर्ताव करे, कहीं भी आसक्त न हो और किसी भी प्राणीके साथ परिचय न बढ़ावे
ဝါယုက ပြောသည်– «ယုံကြည်သဒ္ဓါဖြင့် ရရှိလာသော သန့်ရှင်းသည့် အစာကိုသာ စားသုံးစေ။ အကြောင်းပြချက်/အလားအလာကို အတွင်းစိတ်တွင် ထားပြီး ရည်ရွယ်ချက်တစ်စုံတစ်ရာ မထားစေ။ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် အမృతကဲ့သို့ ချိုမြိန်နူးညံ့စွာ ပြုမူစေ၊ မည်သည့်နေရာ၌မျှ မကပ်လှုပ်စေ၊ သတ္တဝါတစ်စုံတစ်ရာနှင့်လည်း အလွန်အကျွံ ရင်းနှီးပတ်သက်မှု မတိုးပွားစေ။»
Verse 39
आशीर्युक्तानि सर्वाणि हिंसायुक्तानि यानि च । लोकसंग्रहधर्म च नैव कुर्यान्न कारयेत्,जितने भी कामना और हिंसासे युक्त कर्म हैं, उन सबका एवं लौकिक कर्मोंका न स्वयं अनुष्ठान करे और न दूसरोंसे करावे
ဝါယုက ပြောသည်– အကျိုးဆုလာဘ်ကိုလိုလားသော ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လုပ်ရပ်များ၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် မသန့်စင်သည့် လုပ်ရပ်များကို မိမိကိုယ်တိုင် မလုပ်ရ၊ အခြားသူတို့ကိုလည်း မလုပ်ခိုင်းရ။ ထို့အပြင် လူမှုအမြင်နှင့် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက်သာ လိုက်နာသည့် လောကီတာဝန်များသည် သမ္မာဓမ္မကို ထိခိုက်စေပါက မပြုလုပ်သင့်။
Verse 40
सर्वभावानतिक्रम्य लघुमात्र: परिव्रजेत् सम: सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च,सब प्रकारके पदार्थोकी आसक्तिका उल्लंघन करके थोड़ेमें संतुष्ट हो सब ओर विचरता रहे। स्थावर और जंगम सभी प्राणियोंके प्रति समान भाव रखे
ဝါယုက ပြောသည်– အရာဝတ္ထုနှင့် အခြေအနေအမျိုးမျိုးအပေါ် စွဲလမ်းမှုကို ကျော်လွန်၍ အနည်းငယ်ဖြင့် ကျေနပ်ကာ သံယာသီကဲ့သို့ လှည့်လည်သင့်သည်။ မရွေ့မလျားသော သတ္တဝါများနှင့် ရွေ့လျားသော သတ္တဝါများ အားလုံးအပေါ် တူညီသော စိတ်ထားကို ထားရမည်။
Verse 41
परं नोद्वेजयेत् काचिन्न च कस्यचिद॒द्विजेत् । विश्वास्य: सर्वभूतानामग्रयो मोक्षविदुच्यते,किसी दूसरे प्राणीको उद्वेगमें न डाले और स्वयं भी किसीसे उद्विग्न न हो। जो सब प्राणियोंका विश्वासपात्र बन जाता है, वह सबसे श्रेष्ठ और मोक्ष-धर्मका ज्ञाता कहलाता है
အခြားသတ္တဝါတစ်စုံတစ်ယောက်ကိုမျှ စိတ်လှုပ်ရှားအောင် မလုပ်စေသင့်၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မည်သူ့ကြောင့်မျှ စိတ်လှုပ်ရှားမနေသင့်။ သတ္တဝါအားလုံး၏ ယုံကြည်ရာဖြစ်လာသူသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်၍ မောက္ခဓမ္မကို သိသူဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 42
अनागतं च न ध्यायेन्नातीतमनुचिन्तयेत् । वर्तमानमुपेक्षेत कालाकाड्क्षी समाहित:,संन्यासीको उचित है कि भविष्यके लिये विचार न करे, बीती हुई घटनाका चिन्तन न करे और वर्तमानकी भी उपेक्षा कर दे। केवल कालकी प्रतीक्षा करता हुआ चित्तवृत्तियोंका समाधान करता रहे
သံယာသီသည် အနာဂတ်အတွက် မစဉ်းစားသင့်၊ အတိတ်ကိုလည်း မပြန်လည်တွေးတောသင့်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကိုပါ လွှတ်ထားသင့်သည်။ ကာလကိုသာ စောင့်မျှော်ကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ၍ အာရုံကို စုစည်းထားရမည်။
Verse 43
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत् क्वचित् | न प्रत्यक्ष परोक्षं वा किंचिद् दुष्ट समाचरेत्,नेत्रसे, मनसे और वाणीसे कहीं भी दोषदृष्टि न करे। सबके सामने या दूसरोंकी आँख बचाकर कोई बुराई न करे
ဝါယုက ပြောသည်– မည်သည့်အခါမျှ မျက်စိဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စကားဖြင့်ဖြစ်စေ အခြားသူတို့ကို အပြစ်ရှာခြင်း သို့မဟုတ် မကောင်းသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မညစ်ညမ်းစေသင့်။ လူရှေ့တွင်ဖြစ်စေ လူမမြင်အောင် လျှို့ဝှက်ဖြစ်စေ မကောင်းမှုတစ်စုံတစ်ရာကို မပြုလုပ်သင့်။
Verse 44
इन्द्रियाण्युपसंहृत्य कूर्मोडड्रानीव सर्वश: । क्षीणेन्द्रियमनोबुद्धिर्निरीह: सर्वतत्त्ववित्,जैसे कछुआ अपने अंगोंको सब ओरसे समेट लेता है, उसी प्रकर इन्द्रियोंको विषयोंकी ओरसे हटा ले। इन्द्रिय, मन और बुद्धिको दुर्बल करके निश्वेष्ट हो जाय। सम्पूर्ण तत्त्वोंका ज्ञान प्राप्त करे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်— «လိပ်က မိမိအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို အရပ်ရပ်မှ ပြန်လည်ဆုတ်သိမ်းသကဲ့သို့ အာရုံခံအင်္ဂါတို့ကိုလည်း အပြည့်အဝ ဆုတ်သိမ်းလော့။ အပြင်အရာဝတ္ထုတို့သို့ လှည့်သွားသော အာရုံ၊ စိတ်နှင့် ဉာဏ်ကို တိတ်ဆိတ်အောင် လျော့ပါးအောင် ပြု၍ လှုပ်ရှားတက်ကြွသော ကြိုးပမ်းမှုကင်းစွာ နေထိုင်လော့။ ထို့နောက် တတ္တဝါ (tattva) အားလုံးကို သိမြင်သူ ဖြစ်လာလိမ့်မည်»။
Verse 45
निर्द्धदद्ों निर्ममस्कारो निःस्वाहाकार एव च | निर्ममो निरहंकारो निर्योगक्षेम आत्मवान्,द्वन्दोंसे प्रभावित न हो, किसीके सामने माथा न टेके। स्वाहाकार (अग्निहोत्र आदि)- का परित्याग करे। ममता और अहंकारसे रहित हो जाय, योगक्षेमकी चिन्ता न करे। मनपर विजय प्राप्त करे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်— «နှစ်ဖက်ဆန့်ကျင်မှုတို့ (ဒွန္ဒ) မှ လွတ်မြောက်လော့။ မည်သူ့ရှေ့တွင်မျှ အလွန်အကျွံ ဦးညွှတ်ကန်တော့ခြင်း မပြုလော့။ ‘ဆွာဟာ’ ဟူသော မီးပူဇော်ပွဲတို့ (အဂ္နိဟိုတရ စသည်) ကို စွန့်လွှတ်လော့။ မမတ (ပိုင်ဆိုင်လိုမှု) ကင်း၍ အဟံကာရ (ငါတရား) ကင်းစေ၊ အကျိုးအမြတ်နှင့် လုံခြုံရေး (ယောဂ-ခေမ) ကို မစိုးရိမ်ဘဲ ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်လော့—ထို့ကြောင့် ဒွန္ဒတို့က မလှုပ်ခတ်နိုင်ဘဲ စိတ်ကို အနိုင်ရလိမ့်မည်»။
Verse 46
निराशीर्निर्गुण: शान्तो निरासक्तो निराश्रय: । आत्मसज्जी च तत्त्वज्ञो मुच्यते नात्र संशय:,जो निष्काम, निर्गुण, शान्त, अनासक्त, निराश्रय, आत्मपरायण और तत्त्वका ज्ञाता होता है, वह मुक्त हो जाता है, इसमें संशय नहीं है इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि गुरुशिष्यसंवादे षट्चत्वारिंशो5ध्याय:
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်— «လိုချင်တပ်မက်မှုကင်းသူ၊ ဂုဏ်သုံးပါး၏ ကစားပွဲကို ကျော်လွန်သူ၊ အတွင်း၌ ငြိမ်းချမ်းသူ၊ မကပ်ငြိသူ၊ အပြင်အထောက်အပံ့တို့ကို မမှီခိုသူ၊ အတ္တမန် (Self) သို့ တည်ကြည်စွာ အားထားသူ၊ အမှန်တရားကို သိမြင်သူ—ထိုသူသည် လွတ်မြောက်ခြင်း (မုတ္တိ) ကို ရရှိ၏။ ဤအရာ၌ သံသယမရှိ»။
Verse 47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् । प्रहीणगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम्,जो मनुष्य आत्माको हाथ, पैर, पीठ, मस्तक और उदर आदि अंगोंसे रहित, गुण- कर्मोंसे हीन, केवल, निर्मल, स्थिर, रूप-रस-गन्ध-स्पर्श और शब्दसे रहित, ज्ञेय, अनासक्त, हाड़-मांसके शरीरसे रहित, निश्चिन्त, अविनाशी, दिव्य और सम्पूर्ण प्राणियोंमें स्थित सदा एकरस रहनेवाला जानते हैं, उनकी कभी मृत्यु नहीं होती
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်— «အတ္တမန်သည် ခြေမရှိ၊ လက်မရှိ၊ ကျောမရှိ၊ ခေါင်းမရှိ၊ ဝမ်းမရှိဟူ၍ နားလည်ရ၏။ ဂုဏ်သုံးပါး၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ကမ္မ၏ လုပ်ဆောင်မှုတို့ကင်း၍ တစ်ပါးတည်း၊ အညစ်အကြေးကင်းစင်၊ မလှုပ်မယှက် ဖြစ်၏။ အတ္တမန်ကို ဤသို့ သိမြင်သူ—မကပ်ငြိသူ၊ အာရုံအရသာတို့ကို ကျော်လွန်သူ၊ ပျက်စီးနိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာ၌ မကန့်သတ်သူ—ထိုသူသည် အမှန်တကယ် မသေ။ ထိုသိမြင်မှုသည် အပျက်မရှိသော၊ ဒိဗ္ဗသဘာဝသော အမှန်တရား၌ အခြေခံပြီး သတ္တဝါအားလုံး၌ တူညီစွာ တည်ရှိသည်»။
Verse 48
अगन्धमरसस्पर्शमरूपाशब्दमेव च । अनुगम्यमनासक्तममांसमपि चैव यत्,जो मनुष्य आत्माको हाथ, पैर, पीठ, मस्तक और उदर आदि अंगोंसे रहित, गुण- कर्मोंसे हीन, केवल, निर्मल, स्थिर, रूप-रस-गन्ध-स्पर्श और शब्दसे रहित, ज्ञेय, अनासक्त, हाड़-मांसके शरीरसे रहित, निश्चिन्त, अविनाशी, दिव्य और सम्पूर्ण प्राणियोंमें स्थित सदा एकरस रहनेवाला जानते हैं, उनकी कभी मृत्यु नहीं होती
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်— «အတ္တမန်သည် အနံ့မရှိ၊ အရသာမရှိ၊ ထိတွေ့မှုမရှိ၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်မရှိ၊ အသံမရှိ။ အတွင်းလိုက်လံရှာဖွေခြင်းဖြင့်သာ သိမြင်ရမည်ဖြစ်ပြီး မကပ်ငြိသကဲ့သို့ အသားအရေတောင် မရှိ။ လက်၊ ခြေ၊ ကျော၊ ခေါင်း၊ ဝမ်း စသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကင်းသော၊ ဂုဏ်နှင့် ကမ္မကင်းသော၊ သန့်ရှင်းတည်ငြိမ်သော၊ ရုပ်-အရသာ-အနံ့-ထိတွေ့-အသံတို့ကို ကျော်လွန်သော၊ သိနိုင်သော၊ မကပ်ငြိသော၊ အရိုးအသားကိုယ်ခန္ဓာမှ လွတ်သော၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကင်းသော၊ မပျက်မယွင်းသော၊ ဒိဗ္ဗသဘာဝသော၊ သတ္တဝါအားလုံး၌ တူညီစွာ တည်ရှိ၍ အမြဲတမ်း တစ်ရသာတည်းဖြစ်သော အတ္တမန်ကို ဤသို့ သိမြင်သူတို့သည် မရဏကို မတွေ့ကြ»။
Verse 49
निश्चिन्तमव्ययं दिव्यं कूटस्थमपि सर्वदा | सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृता:,जो मनुष्य आत्माको हाथ, पैर, पीठ, मस्तक और उदर आदि अंगोंसे रहित, गुण- कर्मोंसे हीन, केवल, निर्मल, स्थिर, रूप-रस-गन्ध-स्पर्श और शब्दसे रहित, ज्ञेय, अनासक्त, हाड़-मांसके शरीरसे रहित, निश्चिन्त, अविनाशी, दिव्य और सम्पूर्ण प्राणियोंमें स्थित सदा एकरस रहनेवाला जानते हैं, उनकी कभी मृत्यु नहीं होती
ဝါယုက ပြောသည်—စိတ်ပူပန်မှုကင်း၍ မပျက်စီးနိုင်၊ ဒိဗ္ဗသဘောရှိ၍ အမြဲမပြောင်းလဲ၊ သတ္တဝါအားလုံးအတွင်း၌ တည်ရှိသော အတ္တကို အမှန်တကယ် မြင်သိသူတို့ကို မရဏက မအနိုင်ယူနိုင်။ ဤသင်ခန်းစာသည် မှန်ကန်သော ဉာဏ်သိမြင်မှုဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ညွှန်ပြသည်—အတွင်းအတ္တသည် ကိုယ်ခန္ဓာပြောင်းလဲမှုတို့နှင့် မထိခိုက်ဘဲ သတ္တဝါအားလုံး၌ တည်ရှိကြောင်း သိမြင်သည့်အခါ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် မရဏ၏ အာဏာသည် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
Verse 50
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवता: । वेदा यज्ञाक्ष लोकाक्ष न तपो न व्रतानि च,उस आत्मतत्त्वतक बुद्धि, इन्द्रिय और देवताओंकी भी पहुँच नहीं होती। जहाँ केवल ज्ञानवान् महात्माओंकी ही गति है, वहाँ वेद, यज्ञ, लोक, तप और व्रतका भी प्रवेश नहीं होता; क्योंकि वह बाह्य चिह्लसे रहित मानी गयी है। इसलिये बाह्य चिह्नोंसे रहित धर्मको जानकर उसका यथार्थरूपसे पालन करना चाहिये
ဝါယုက ပြောသည်—«အမြင့်ဆုံးသော အမှန်တရား၌ ဉာဏ်မတိုးနိုင်၊ အင်္ဒြိယတို့လည်း မရောက်နိုင်၊ နတ်တို့တောင် မရောက်နိုင်။ ထိုနေရာသို့ ဝေဒ၊ ယဇ్ఞ၊ သာမန်အတွေ့အကြုံ၏ လောကများလည်း မဝင်နိုင်၊ တပဿ (အာဓိကတရားကျင့်မှု) နှင့် ဝရတ (သစ္စာကတိ) တို့လည်း မဝင်နိုင်။ အကြောင်းမူကား ထိုအရာသည် ပြင်ပအမှတ်အသားများကို ကျော်လွန်သည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်ပအမှတ်အသားကင်းသော ဓမ္မကို နားလည်ပြီး ၎င်း၏ အမှန်ရূপအတိုင်း ကျင့်သုံးရမည်»။
Verse 51
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिरलिड्रग्रहणा स्मृता । तस्मादलिड्जधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत्,उस आत्मतत्त्वतक बुद्धि, इन्द्रिय और देवताओंकी भी पहुँच नहीं होती। जहाँ केवल ज्ञानवान् महात्माओंकी ही गति है, वहाँ वेद, यज्ञ, लोक, तप और व्रतका भी प्रवेश नहीं होता; क्योंकि वह बाह्य चिह्लसे रहित मानी गयी है। इसलिये बाह्य चिह्नोंसे रहित धर्मको जानकर उसका यथार्थरूपसे पालन करना चाहिये
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်—«ပညာရှိတို့ ရောက်ရှိသည့် အခြေအနေကို ‘ပြင်ပအမှတ်အသားမရှိသော’ ဟု မှတ်မိထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်ပအမှတ်အသားကင်းသော ဓမ္မကို နားလည်သူသည် ဓမ္မ၏ အနှစ်သာရအမှန်ကို ကျင့်သုံးရမည်»။ ဤသင်ခန်းစာသည် ရိုးရာပွဲတော်နှင့် မြင်သာသော ဘာသာရေးအမှတ်တံဆိပ်များကို ကျော်လွန်ကာ ဉာဏ်နှင့် အတွေ့အကြုံသဘောတရားဖြင့်သာ ရနိုင်သော ဓမ္မကို တိုက်တွန်းသည်။
Verse 52
गूढधर्माश्रितो विद्वान् विज्ञानचरितं चरेत् । अमूढो मूढरूपेण चरेद् धर्ममदूषयन्,गुहा धर्ममें स्थित विद्वान् पुरुषको उचित है कि वह विज्ञानके अनुरूप आचरण करे। मूढ़ न होकर भी मूढ़के समान बर्ताव करे, किंतु अपने किसी व्यवहारसे धर्मको कलंकित न करे
ဝါယုက ပြောသည်—«ဓမ္မ၏ လျှို့ဝှက်သိမ်မွေ့သော လမ်းစဉ်ကို အားထားသော ပညာရှိသည် မှန်ကန်သော ခွဲခြားသိမြင်မှုနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုမူနေထိုင်ရမည်။ မမိုက်မဲသော်လည်း မိုက်မဲသူကဲ့သို့ ပုံစံယူ၍ သွားလာနိုင်သည်—သို့ရာတွင် မိမိအပြုအမူတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ဓမ္မကို မညစ်ညမ်းစေရ»။
Verse 53
तथैनमवमन्येरन् परे सततमेव हि । यथावृत्तश्नरेच्छान्त: सतां धर्मानकुत्सयन्
«ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အခြားသူတို့က သူ့ကို အမြဲတမ်း မထီမဲ့မြင်ပြုကြလိမ့်မည်။ သို့သော် ဖြစ်လာသမျှကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံကာ ကျေနပ်နေသူ၊ သမာဓိရှိသူ၊ ကောင်းမြတ်သူတို့ ထိန်းသိမ်းသော ဓမ္မလမ်းစဉ်ကို မနိမ့်ချသူသည် ထိုကဲ့သို့သော အပြစ်တင်မှုတို့ကို ကျော်လွန်၍ တည်ငြိမ်နေ၏»။
Verse 54
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्ष महाभूतानि पडच च,ततः स्वर्गमवाप्रोति विमुक्त: सर्वबन्धनै: | जो मनुष्य इन्द्रिय, उनके विषय, पठचमहाभूत, मन, बुद्धि, अहंकार, प्रकृति और पुरुष --इन सबका विचार करके इनके तत्त्वका यथावत् निश्चय कर लेता है, वह सम्पूर्ण बन्धनोंसे मुक्त होकर स्वर्गको प्राप्त कर लेता है
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– အာရုံခံအင်္ဂါများနှင့် ၎င်းတို့၏ အာရုံဝတ္ထုများ၊ ထို့ပြင် မဟာဘူတ ငါးပါး၏ သဘောတရားကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သူသည် ချည်နှောင်မှု အလုံးစုံမှ လွတ်မြောက်၍ ထို့ကြောင့် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်၏။ ဤသင်ခန်းစာ၏ အဓိကသည် အတွင်းဘက်သို့ မျက်နှာမူခြင်းဖြစ်သည်– လွတ်မြောက်ခြင်းသည် အပြင်ဘက်အောင်နိုင်ခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ချည်နှောင်သော အစိတ်အပိုင်းများကို ထင်ရှားစွာ သိမြင်၍ မကပ်ငြိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 55
मनो बुद्धिरहंकारमव्यक्तं पुरुषं तथा । एतत् सर्व प्रसंख्याय यथावत् तत्त्वनिश्चयात्
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– “မန (စိတ်)၊ ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်)၊ အဟင်္ကာရ (ငါဟုခံယူမှု)၊ အဗျက္တ (မထင်ရှားသော သဘောတရား) နှင့် ပုရုෂ (ပုရုရှ) တို့ကို—အစဉ်အလာအတိုင်း မှန်ကန်သော အစီအစဉ်ဖြင့် အားလုံးကို ရေတွက်စိစစ်လျှင်—တတ္တဝါဒ၏ အမှန်တရားကို ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။”
Verse 56
एतावदन्तवेलायां परिसंख्याय तत्त्ववित्,जो तत्त्ववेत्ता अन्त समयमें इन तत्त्वोंका ज्ञान प्राप्त करके एकान्तमें बैठकर परमात्माका ध्यान करता है, वह आकाशमें विचरनेवाले वायुकी भाँति सब प्रकारकी आसक्तियोंसे छूटकर पञ्चकोशोंसे रहित, निर्भय तथा निराश्रय होकर मुक्त एवं परमात्माको प्राप्त हो जाता है
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– “ထို့ကြောင့် နောက်ဆုံးအချိန်၌ တတ္တဝိဒ် (အမှန်တရားကို သိသူ) သည် ဤသဘောတရားများကို သေချာစွာ ရေတွက်စိစစ်၍ နားလည်ပြီးနောက် တိတ်ဆိတ်ရာ၌ ထိုင်ကာ အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (ပရမာတ္မန်) ကို သမาธိပြု၏။ ကောင်းကင်ထဲတွင် လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှားသည့် လေကဲ့သို့၊ အမျိုးမျိုးသော ကပ်ငြိမှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ကာ၊ ပဉ္စကောသ (အလွှာငါးပါး) ကို ကျော်လွန်၍၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ အားကိုးရာမရှိဘဲ၊ လွတ်မြောက်ပြီး အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ကို ရောက်၏။”
Verse 57
ध्यायेदेकान्तमास्थाय मुच्यते5थ निराश्रय: । निर्मुक्त: सर्वसड्रेभ्यो वायुराकाशगो यथा,जो तत्त्ववेत्ता अन्त समयमें इन तत्त्वोंका ज्ञान प्राप्त करके एकान्तमें बैठकर परमात्माका ध्यान करता है, वह आकाशमें विचरनेवाले वायुकी भाँति सब प्रकारकी आसक्तियोंसे छूटकर पञ्चकोशोंसे रहित, निर्भय तथा निराश्रय होकर मुक्त एवं परमात्माको प्राप्त हो जाता है
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– “တိတ်ဆိတ်သော အထီးကျန်ရာကို အားထား၍ သမาธိပြုရမည်။ ထို့နောက် အားကိုးရာမရှိသူ ဖြစ်လာသဖြင့် လွတ်မြောက်၏။ ကောင်းကင်ကျယ်ထဲတွင် လှုပ်ရှားသည့် လေကဲ့သို့ ကပ်ငြိမှုအားလုံးမှ လွတ်ကင်းသော ထိုတတ္တဝိဒ်သည် အသက်ဆုံးချိန်၌ မောက္ခကို ရပြီး အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ကို ရောက်၏။”
Verse 58
क्षीणकोशो निरातड्कस्तथेदं प्राप्तुयात् परम्,जो तत्त्ववेत्ता अन्त समयमें इन तत्त्वोंका ज्ञान प्राप्त करके एकान्तमें बैठकर परमात्माका ध्यान करता है, वह आकाशमें विचरनेवाले वायुकी भाँति सब प्रकारकी आसक्तियोंसे छूटकर पञ्चकोशोंसे रहित, निर्भय तथा निराश्रय होकर मुक्त एवं परमात्माको प्राप्त हो जाता है
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– “သူသည် အလွှာများ (ကောသ) ပျောက်ကွယ်ကုန်၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းသူ ဖြစ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် အမြင့်ဆုံးကို ရောက်၏။ တတ္တဝိဒ်သည် နောက်ဆုံးအချိန်၌ ဤသဘောတရားများ၏ မှန်ကန်သော ဉာဏ်ကို ရရှိပြီး တိတ်ဆိတ်ရာ၌ ထိုင်ကာ အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ကို သမาธိပြု၏။ ကောင်းကင်ထဲတွင် လှုပ်ရှားသည့် လေကဲ့သို့ ကပ်ငြိမှုအားလုံးမှ လွတ်ကင်း၍၊ ပဉ္စကောသ (အလွှာငါးပါး) မရှိတော့ဘဲ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ အားကိုးရာမရှိဘဲ၊ လွတ်မြောက်ပြီး အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ကို ရောက်၏။”
Verse 273
संचयांश्व न कुर्वीत स्नेहवासं च वर्जयेत् । जबतक सूर्यका प्रकाश रहे तभीतक संन्यासीके लिये रास्ता चलना उचित है। वह कीड़ेकी तरह धीरे-धीरे समूची पृथ्वीपर विचरता रहे और यात्राके समय जीवोंपर दया करके पृथ्वीको अच्छी तरह देख-भालकर आगे पाँव रखे। किसी प्रकारका संग्रह न करे और कहीं भी आसक्तिपूर्वक निवास न करे
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «သံန്യാസီသည် ပစ္စည်းဥစ္စာကို မစုဆောင်းသင့်၊ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကြောင့် တစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲတမ်းတည်နေခြင်းကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။ နေရောင်ရှိနေသမျှကာလအတွင်းသာ လမ်းခရီးသွားခြင်းသည် လှည့်လည်သံန്യാസီအတွက် သင့်တော်သည်။ ပိုးမွှားကဲ့သို့ ဖြည်းဖြည်းလျှောက်၍ ကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက် လှည့်လည်ရမည်။ ခရီးသွားစဉ် သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာထား၍ မြေပြင်ကို သေချာကြည့်ကာ ခြေလှမ်းတိုင်းကို သတိဖြင့် ချထားရမည်။ မည်သည့်အမျိုးအစားမဆို စုဆောင်းသိုလှောင်ခြင်း မပြုရ၊ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို တွယ်တာစွာ နေထိုင်ခြင်း မပြုရ»။
Verse 286
उपस्पृशेदुद्धृताभिरद्धिश्व॒ पुरुष: सदा । मोक्ष-धर्मके ज्ञाता संन्यासीको उचित है कि सदा पवित्र जलसे काम ले। प्रतिदिन तुरंत निकाले हुए जलसे स्नान करे (बहुत पहलेके भरे हुए जलसे नहीं)
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «လူသည် အမြဲတမ်း အသစ်ဆွဲယူထားသော ရေဖြင့် သန့်စင်ခြင်းကို ပြုလုပ်သင့်သည်။ အထူးသဖြင့် မောက္ခဓမ္မကို သိပြီး သံန്യാസအဖြစ် နေထိုင်သူအတွက် သန့်ရေကို အားထားကာ နေ့စဉ် ရေကို ချက်ချင်းဆွဲယူပြီး ရေချိုးသင့်သည်။ အရင်ကတည်းက သိုလှောင်ထားသော ရေဖြင့် မဟုတ်»။
Verse 533
य एवं वृत्तसम्पन्न: स मुनि: श्रेष्ठ उच्यते । जिस कामके करनेसे समाजके दूसरे लोग अनादर करें, वैसा ही काम शान्त रहकर सदा करता रहे, किंतु सत्पुरुषोंके धर्मकी निन्दा न करे। जो इस प्रकारके बर्तावसे सम्पन्न है, वह श्रेष्ठ मुनि कहलाता है
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ဤသို့ စည်းကမ်းတကျ အကျင့်ပြည့်စုံသူကို အမြတ်ဆုံး မုနိဟု ခေါ်ကြသည်။ လူမှုအတွင်း အခြားသူတို့က သူလုပ်သောအလုပ်ကို မလေးစားကြသော်လည်း၊ သူသည် တရားမှန်ကို အေးဆေးတည်ငြိမ်စွာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရမည်။ သို့ရာတွင် သတ္တပုရုသတို့၏ ဓမ္မကို မစော်ကား မနိန့်ချရ။ ဤသို့သော အပြုအမူဖြင့် ပြည့်စုံသူသည် အမြတ်ဆုံး မုနိ ဖြစ်သည်»။
Verse 556
ततः स्वर्गमवाप्रोति विमुक्त: सर्वबन्धनै: | जो मनुष्य इन्द्रिय, उनके विषय, पठचमहाभूत, मन, बुद्धि, अहंकार, प्रकृति और पुरुष --इन सबका विचार करके इनके तत्त्वका यथावत् निश्चय कर लेता है, वह सम्पूर्ण बन्धनोंसे मुक्त होकर स्वर्गको प्राप्त कर लेता है
ထို့နောက် သူသည် ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ကာ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်သည်။ အင်္ဒြိယတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ အာရုံဝတ္ထုများ၊ မဟာဘူတ ငါးပါး၊ မန (စိတ်)၊ ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်)၊ အဟင်ကာရ (ငါဟုခံယူမှု) နှင့် ပရကృతి (Prakṛti)၊ ပုရုෂ (Puruṣa) တို့၏ တत्त्वကို စဉ်းစား၍ ၎င်းတို့၏ အမှန်တရားကို မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်သူသည် အလုံးစုံသော တွယ်တာမှုမှ လွတ်ကင်းပြီး ကောင်းကင်ဘုံ၏ အခြေအနေသို့ ရောက်သည်။ ဝါယု၏ သင်ကြားချက်အရ လွတ်မြောက်ခြင်းသည် သေချာသော ခွဲခြားသိမြင်မှုမှ စတင်သည်—သဘာဝ၏ အစိတ်အပိုင်းသာဖြစ်သည်ကို သိခြင်းနှင့် သက်သေခံ အတ္တကို သိခြင်းက ချည်နှောင်မှု၏ ချုပ်ကွက်များကို ဖြေလျော့ပေးသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter addresses how to pursue liberation without social disruption: it resolves the tension by prescribing minimal dependence, non-harm, truthful restraint, and a non-ostentatious (aliṅga) practice that avoids seeking status through visible piety.
Liberation is framed as a practical discipline of restraint and relinquishment: equanimity, non-attachment, and discernment of the constituents of experience culminate in freedom from bonds rather than in external accomplishment.
Yes. The chapter asserts that one who maintains these disciplines—especially non-attachment, sense-withdrawal, and relinquishment of constituents—does not cycle through births and attains the highest state, described as liberation from all bonds.