Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Di tebing selatan Sungai Narmadā ada Nāgatīrtha yang tiada bandingan; di sana para Mahānāga yang telah mencapai siddhi, wahai raja, ketika ketakutan timbul, mereka berlindung di situ.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

Yudhiṣṭhira berkata: Wahai dwija yang paling mulia, bagaimanakah timbul ketakutan yang amat dahsyat pada para Nāga—yang menggerunkan seluruh dunia—sehingga mereka tetap teguh dalam tapa?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

Masa lalu, masa kini dan masa depan—apa jua yang berkaitan dengan para dewa, asura dan manusia—wahai tuan yang mulia, semuanya telah engkau ketahui; maka besarlah keinginanku untuk mengetahui.

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

Duka yang lahir daripada kepedihan yang membara—yang timbul kerana Duryodhana—telah ditenggelami oleh aliran dari mulutmu laksana teratai, lalu kini beralih kepada ketenteraman dan kelegaan.

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

Setelah mendengar kisah yang dilagukan dari mulutmu sendiri—pemusnah dosa—wahai engkau yang berikrar mulia, ingatanku bangkit berulang-ulang ketika aku mendengarnya.

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

Wahai dwija, tidak wajar ada keberatan atau kesukaran untuk menjawab; kerana tiada orang lain benar-benar mengetahui buah daripada anugerah ilmu yang agung, dan daripada seorang putera yang dididik dengan baik melalui pendengaran.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

Setelah mengetahui demikian dan menurut adab yang wajar, pertanyaan yang telah aku ajukan—wahai Brahmana yang mulia, kasihanilah aku dan ceritakanlah kisah suci itu.

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

Mārkaṇḍeya berkata: Wahai raja, sebagaimana engkau bertutur, demikianlah wicaraku semakin dipenuhi sukacita. Walau aku telah tua dan dilemahkan oleh kelonggaran usia, wahai anakku, persahabatanmu tidak pernah pudar.

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

Aku akan menuturkan itihāsa purba ini tepat sebagaimana ia terjadi. Wahai Bhārata, kisah ini dahulu diceritakan oleh para tua-tua dan diwariskan melalui paramparā yang tidak terputus.

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

Kaśyapa mempunyai dua isteri, tiada tandingan di seluruh loka—Vinātā, ibu kepada Garuḍa, dan Kadrū, ibu kepada para ular.

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

Daripada penglihatan kuda oleh kedua-duanya, terbentuklah pertikaian laksana Kali. Wahai rājendra, pada waktu fajar ia bersinar dengan cahaya bagaikan Surya.

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

Melihat kuda itu—pucat putih di seluruh tubuh—Vinātā menatap rupanya. Lalu Kadrū berkata, “Lihatlah, lihatlah, wahai yang berwajah jelita!”

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

“Lihatlah—ia seumpama Uccaiḥśravas—pucat putih di seluruhnya; berlari tanpa henti, sepantas angin.”

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

Melihatnya tiba-tiba mendekat, dia dikelabui oleh kuatnya iri hati lalu bersuara, menyangka ia hitam; demikianlah raja yang utama itu berbicara dengannya.

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

“Vinatā, engkau berdusta di hadapan dunia—wahai yang kejam, aib bagi keturunanmu! Katakanlah ini hitam, bukan putih; jika tidak, engkau akan pergi ke neraka yang dahsyat.”

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

Vinatā berkata: “Tentang kata benar atau dusta, pertaruhan ini tegak antara engkau dan aku. Jika aku kalah, aku akan menjadi hamba perempuan di rumahmu selama seribu tahun.”

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

Dengan berkata, “Demikianlah,” mereka pun berikrar; pada malam hari mereka pulang ke rumah sendiri. Kedua-duanya dikuasai murka hingga seakan pengsan.

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

Kemudian Kadrū pergi kepada Bandhugarva lalu menceritakan pertaruhan itu—segala yang berlaku bersama Vinatā di ruang kediaman para wanita.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

Mendengar hal itu, semua kaum kerabat—termasuk anak-anak Kadrū—tidak menganggapnya perbuatan yang membawa kebaikan, kerana tindakan ibu mereka itu tercela.

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

“Ibu, bagaimana mungkin kuda yang paling utama itu—yang tidak hitam—menjadi hitam? Dengan pertaruhan ini, wahai yang berikrar suci, ibu pasti akan jatuh ke dalam perhambaan.”

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

Kadrū berkata: “Agar aku tidak menjadi hamba seperti yang telah ditentukan, lakukanlah ini segera: masuklah ke liang-liang akar bulu pada kuda itu—itulah rancanganku.”

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

Apabila perbuatan itu selesai—hanya seketika—dia akan menjadi hamba perempuanku; sesudah itu kamu semua para nāga akan selamat dan hidup dengan tenteram.

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

Para ular berkata: “Wahai Dewi, Bonda kami, di bumi Engkau dianggap ibu para pannaga; namun demikian, dia janganlah sekali-kali—terutama—diperdaya pada bila-bila masa.”

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

Kadrū berkata: “Mana-mana pannaga di bumi yang tidak mematuhi perintahku, semuanya akan dicampakkan tanpa pertimbangan ke dalam mulut Havyavāha, yakni Dewa Api (nyala yajña).”

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

Mendengar kata-kata ngeri yang keluar dari mulut sang ibu, sebahagian ular menyusup ke dalam rambut untuk bersembunyi, dan sebahagian lagi berlindung di pergunungan.

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

Sebahagian masuk ke Jāhnavī (Sungai Gaṅgā), dan sebahagian lagi tetap teguh berdiam dalam tapa (tapas).

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

Kemudian, pada penghujung seribu tahun, Parameśvara berkenan. Mahādeva, penyangga jagat, bertitah dengan suara yang luhur lagi suci.

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

“Ho, ho, wahai para ular—hentikan tapa kalian. Tapas yang agung ini telah berbuah besar. Apa sahaja yang kamu inginkan, hari ini Aku kurniakan; tiada perlu ragu atau berfikir panjang.”

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

Para ular berkata: “Wahai Dewa segala dewa, wahai Mahēśvara! Kami gentar kerana takut akan sumpahan Kadrū. Kami akan tinggal di sisi-Mu hingga ke akhir pralaya, peleburan alam.”

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

Tuhan segala dewa bertitah: “Biarlah Vāsuki yang berlengan perkasa ini, terbaik antara para naga, sentiasa tinggal di sisi-Ku, sebagai pelindung daripada ketakutan bagi semua.”

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

“Dan bagi ular-ular yang lain juga, dengan perintah-Ku tiada ketakutan. Setelah menyelam ke dalam air Sungai Narmadā, para bhujaga itu pun dilindungi.”

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

Mereka tidak mempunyai ketakutan akan kematian. Tinggallah di mana sahaja yang kamu kehendaki. Tiada juga takut akan sumpahan Kadrū—itulah jaminan dan perlindungan tertinggi-Ku.

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

Demikianlah, setelah mengurniakan anugerah kepada mereka, Maheśvara—Dewa segala dewa—memasuki angkasa lalu berangkat ke Kailāsa, gunung yang menyangga bumi.

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

Wahai Raja, ketika Sang Dewa lenyap dari pandangan, Vāsuki dan para nāga yang lain, setelah menegakkan (tanda kehadiran suci) di situ menurut tata upacara, lalu berangkat menuju Mahādeva, Maheśvara—Dewa segala dewa.

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

Sesiapa yang di tīrtha itu menyembah Śiva pada hari pañcamī, lapan keturunan nāga tidak akan pernah mencederakannya pada bila-bila masa.

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

Wahai tuan manusia, apabila kelak pada waktunya dia wafat di tīrtha itu, dia menjadi pengiring Śiva dan berdiam di alam Śiva selama mana yang dia kehendaki.

Verse 131

। अध्याय

Bab (penanda tamat atau peralihan bab).