
Sukta 2.27
Gṛtsamada (Āṅgirasa) (traditional for Mandala 2; hymn 2.27 addressed to Ādityas)
Ādityas (Mitra, Varuṇa, Aryaman, Bhaga, Dakṣa, Aṃśa)
Triṣṭubh (probable for RV 2.27)
ऋग्वेद २.२७ हे गृत्समदाचे त्रिष्टुभ छंदातील सूक्त असून, यात आदित्यांचे आवाहन केले आहे—ते प्राचीन राजे आहेत, जे ऋत (विश्व-व्यवस्था) धारण करतात आणि सरळ मार्गाने चालणाऱ्या मानवाचे रक्षण करतात. सूक्त ‘शुद्ध तूप’सदृश स्तुती अर्पण करते आणि देवतांकडे—विशेषतः मित्र, वरुण, अर्यमन्, भग, दक्ष व अंश—मार्गदर्शन, नैतिक स्थैर्य, समृद्धी आणि निर्दोष मार्ग यांची याचना करते. शेवटी वरुणाला वैयक्तिक प्रार्थना आहे—आपण दैवी कृपेतून ढळू नये आणि सभेत बळाने ‘बृहद्’ (महान/विस्तृत वाणी) उच्चारू शकावे.
Mantra 1
इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नूः सनाद्राजभ्यो जुह्वा जुहोमि । शृणोतु मित्रो अर्यमा भगो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अंशः ॥
घृतस्नू—घृतधारेने ओथंबलेली—ही वाणी मी जुहू (आहुतीचा चमचा) घेऊन आदित्यांना, सनातन राजांना, होम करीत अर्पितो. मित्र ऐको; अर्यमा ऐको; आमच्यासाठी भग ऐको; आणि तुविजात वरुण—दक्ष व अंशही (ऐकू देत).
Mantra 2
इमं स्तोमं सक्रतवो मे अद्य मित्रो अर्यमा वरुणो जुषन्त । आदित्यासः शुचयो धारपूता अवृजिना अनवद्या अरिष्टाः ॥
सक्रतव—दृढ संकल्पाचे—मित्र, अर्यमा आणि वरुण आज माझा हा स्तोम स्वीकारोत. आदित्य शुचि आहेत, धाराने शुद्ध झालेले; अवृजिन—कुटिलतारहित, अनवद्य—दोषरहित, अरिष्ट—अक्षत—ते आमच्या वाणी-आहुतीत प्रसन्न होवोत.
Mantra 3
त आदित्यास उरवो गभीरा अदब्धासो दिप्सन्तो भूर्यक्षाः । अन्तः पश्यन्ति वृजिनोत साधु सर्वं राजभ्यः परमा चिदन्ति ॥
ते आदित्य विशाल व गंभीर आहेत, फसवणुकीस न जुमानणारे, रक्षणाची इच्छा धरणारे, बहु-नेत्र (बहु-दृष्टी) असलेले. ते अंतःकरणातूनच वाकडे आणि सरळ—दोन्ही, सर्व काही पाहतात; राजांसारखे ते परमापर्यंतही पोहोचतात, आणि वस्तूंचे अंतःसत्य जाणतात.
Mantra 4
धारयन्त आदित्यासो जगत्स्था देवा विश्वस्य भुवनस्य गोपाः । दीर्घाधियो रक्षमाणा असुर्यमृतावानश्चयमाना ऋणानि ॥
आदित्य चलायमान जगत धारण करतात—देव, सर्व भुवनाचे गोपा (रक्षक). दीर्घ-धिया (दूरवर पोहोचणारी बुद्धी) ने ते असुर्य (दैवी तेज) जपतात; ऋतवान होऊन ते ऋणांची गोळा करून योग्य रीतीने परतफेड करतात—अव्यवस्था संतुलनात आणतात.
Mantra 5
विद्यामादित्या अवसो वो अस्य यदर्यमन्भय आ चिन्मयोभु । युष्माकं मित्रावरुणा प्रणीतौ परि श्वभ्रेव दुरितानि वृज्याम् ॥
हे आदित्यो, तुमच्या या रक्षणकारी अनुग्रहाचे आम्हाला ज्ञान होवो—हे अर्यमन्, भय येऊन पडले तरीही—तुमची शक्ती आनंदमय होते. हे मित्र-वरुणा, तुमच्या प्रणीतीत (नेतृत्वात) आम्ही आमची दुरिते सर्व बाजूंनी अशी दूर टाकू, जशी कोणी ती खड्ड्यात फेकून देतो.
Mantra 6
सुगो हि वो अर्यमन्मित्र पन्था अनृक्षरो वरुण साधुरस्ति । तेनादित्या अधि वोचता नो यच्छता नो दुष्परिहन्तु शर्म ॥
हे अर्यमन् आणि मित्रा! तुमचा मार्ग खरोखर सुगम आहे; हे वरुणा! तो अच्युत, अविच्छिन्न आणि साधु (धर्ममय) आहे. त्या मार्गानेच, हे आदित्यांनो! आमच्यावर अधिष्ठित होऊन शासन-वाणी करा, आम्हाला अनुशासित करा; सर्व दुष्परिहन्तु (कठीण आपत्ती) दूर करणारे ते शर्म (आश्रय) आम्हाला द्या.
Mantra 7
पिपर्तु नो अदिती राजपुत्राति द्वेषांस्यर्यमा सुगेभिः । बृहन्मित्रस्य वरुणस्य शर्मोप स्याम पुरुवीरा अरिष्टाः ॥
राजपुत्रा (राजवंशजा) अदिती आम्हाला परिपूर्ण करो, पोसून वाढवो, आणि सर्व द्वेषांच्या पलीकडे नेवो; अर्यमा आम्हाला सुगम मार्गांनी चालवो. मित्र-वरुणांच्या विशाल शर्म (आश्रय) जवळ आम्ही पोहोचो—बहुवीर्य (अनेक वीरशक्ती)युक्त होऊन, अरिष्ट (अहिंसित) राहो.
Mantra 8
तिस्रो भूमीर्धारयन्त्रीँरुत द्यून्त्रीणि व्रता विदथे अन्तरेषाम् । ऋतेनादित्या महि वो महित्वं तदर्यमन्वरुण मित्र चारु ॥
तुम्ही तीन भूमी धारण करता, आणि तीन तेजस्वी द्युलोकही; तुमच्या विदथ (सभे)मध्ये तुमची त्रिविध व्रते (नियम) स्थापित आहेत. ऋताने, हे आदित्यांनो! तुमचे महत्त्व महान आहे—हे तुमचे रमणीय कार्य आहे, हे अर्यमन्, वरुण, मित्र.
Mantra 9
त्री रोचना दिव्या धारयन्त हिरण्ययाः शुचयो धारपूताः । अस्वप्नजो अनिमिषा अदब्धा उरुशंसा ऋजवे मर्त्याय ॥
ते तीन दिव्य प्रकाशलोक धारण करतात—हिरण्यमय, शुचि, आपल्या प्रवाहात परिशुद्ध. निद्रेतून न जन्मलेले, अनिमिष, अदब्ध; उरुशंसा—विस्तीर्ण उपकारशाली—ऋजुमार्गी मर्त्यासाठी ते व्यापक स्तुती व सहाय्यरूप आहेत.
Mantra 10
त्वं विश्वेषां वरुणासि राजा ये च देवा असुर ये च मर्ताः । शतं नो रास्व शरदो विचक्षेऽश्यामायूंषि सुधितानि पूर्वा ॥
हे वरुणा, तू सर्वांचा राजा आहेस—असुरस्वरूप देवांचाही आणि मर्त्यांचाही. हे विचक्षे, आम्हाला शंभर शरद ऋतू दे; पूर्वीच ठरविलेली, सुदृढ आयुष्ये आम्ही प्राप्त करू.
Mantra 11
न दक्षिणा वि चिकिते न सव्या न प्राचीनमादित्या नोत पश्चा । पाक्या चिद्वसवो धीर्या चिद्युष्मानीतो अभयं ज्योतिरश्याम् ॥
हे आदित्यांनो, ना उजवी बाजू कळते, ना डावी; ना पूर्व, ना पश्चिम. बालबुद्धीनेही, धीरबुद्धीनेही—तुमच्यामुळे नीत होऊन, हे वसूंनो, मी अभय ज्योतीला प्राप्त होवो.
Mantra 12
यो राजभ्य ऋतनिभ्यो ददाश यं वर्धयन्ति पुष्टयश्च नित्याः । स रेवान्याति प्रथमो रथेन वसुदावा विदथेषु प्रशस्तः ॥
जो ऋताचे राजस-धारक जनांना दान देतो, ज्याला नित्य पुष्ट्या वाढवितात—तो रथाने प्रथम अग्रे जातो; तेजस्वी समृद्धीने युक्त, वसु-दान करणारा, आणि विदथांमध्ये (सभांमध्ये) प्रशंसित होतो.
Mantra 13
शुचिरपः सूयवसा अदब्ध उप क्षेति वृद्धवयाः सुवीरः । नकिष्टं घ्नन्त्यन्तितो न दूराद्य आदित्यानां भवति प्रणीतौ ॥
तो आपल्या apas (जल-शक्ती) मध्ये शुचि; suyavasā (सत्पोषक अन्न) ने समृद्ध; adabdha (अक्षत) — निकट वास करतो; vṛddhavayāḥ (परिपक्व वाढ असलेला), suvīra (वीरबलयुक्त)। जो आदित्यांच्या praṇīti (नेतृत्व) मध्ये असतो, त्याला कोणीही न जवळून न दूरून आघात करू शकत नाही.
Mantra 14
अदिते मित्र वरुणोत मृळ यद्वो वयं चकृमा कच्चिदागः । उर्वश्यामभयं ज्योतिरिन्द्र मा नो दीर्घा अभि नशन्तमिस्राः ॥
हे अदिती, मित्र, वरुण—कृपा करा; तुमच्याविरुद्ध आम्ही काही āgaḥ (अपराध) केला असेल तर. हे इंद्रा, आम्ही अभय jyoti (प्रकाश) मध्ये विस्तार पावो; दीर्घ अंधकार आमच्यावर दडपून आम्हाला नष्ट करू नयेत.
Mantra 15
उभे अस्मै पीपयतः समीची दिवो वृष्टिं सुभगो नाम पुष्यन् । उभा क्षयावाजयन्याति पृत्सूभावर्धौ भवतः साधू अस्मै ॥
त्या दोन्ही शक्ती त्याला योग्य परस्पर सामंजस्याने पोसोत; द्युलोकाचा वर्षाव वाढवोत. ‘सुभग’ या नावाने (देवी) पुष्यन्—समृद्धी पुष्ट करो. दोन्ही निवास जिंकून तो संग्रामांत बक्षिसाकडे जातो; त्याच्यासाठी दोन्ही बाजू साधक, समर्थ व सिद्ध होवोत.
Mantra 16
या वो माया अभिद्रुहे यजत्राः पाशा आदित्या रिपवे विचृत्ताः । अश्वीव ताँ अति येषं रथेनारिष्टा उरावा शर्मन्त्स्याम ॥
हे यजनीय आदित्यांनो, तुमचे जे मायाबल—शत्रूसाठी तुम्ही छेदून टाकलेले पाश—त्यांच्या बळावर आम्ही रथासह वेगवान अश्वांसारखे पार जाऊ. अविघ्न राहून, विस्तीर्ण आश्रयात, आम्ही शांतित प्रतिष्ठित होऊ.
Mantra 17
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्त्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
हे वरुणा, उदार दात्याच्या प्रिय अनुग्रहापासून मी कधीही विचलित होऊ नये; आपः (जल-तत्त्व) पासून उद्भवणारे विस्तीर्ण सुख मला लाभो. हे राजन्, सुसंयमित ऋत (नियम-व्यवस्था) मधून येणारी आध्यात्मिक धनसमृद्धी खाली घसरू नये. आम्ही विदथ (सभा) मध्ये बृहद् वाणी बोलू, आणि सुवीर होऊ.
They are a group of divine powers linked with truth and order (ṛta), especially Mitra, Varuṇa, Aryaman, Bhaga, Dakṣa, and Aṃśa. The hymn treats them as ancient royal protectors who keep the world and society in right balance.
It asks for protection and steady guidance on a straight, truthful path, along with lawful prosperity and well-being. The closing prayer focuses on Varuṇa’s favor so that spiritual wealth does not ‘slip away’ from good discipline.
It means the Ādityas are always vigilant—nothing escapes their awareness, and their protection does not fail. In simple terms, the hymn says that truth and moral law are continuously watched over, supporting those who live honestly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.